Сцените што деновиве доаѓаат од Тирана – како и од Драч, Елбасан и други градови – потсетуваат на моменти од најдраматичните превирања во историјата. Зградата на Министерството за образование беше запалена, додека Министерството за правда и Министерството за финансии претрпеа големи оштетувања. Згради на банки со искршени прозорци, запалени контејнери, уништени автобуски постојки и остатоци од молотови коктели сведочат за интензитетот на конфликтот, каков што во Албанија не е виден со години.
ФЛАМИНГО РЕВОЛУЦИЈА
Според официјалните податоци на Министерството за здравство, до синоќа лекарска помош побарале повеќе од 90 лица. Меѓу нив имало 61 полицаец, вклучително и командантот на безбедносните сили во Скадар, кој со тешки повреди на главата бил префрлен во Тирана. Полицијата одговорила со брутална сила, употребувајќи солзавец, бибер-спреј и водени топови; десетици демонстранти биле уапсени, меѓу кои и голем број малолетници и средношколци.
Гневот што ги преплави улиците на Албанија не избувна преку ноќ; тој тлееше со месеци и години, обвиен во темнината на системското занемарување кон сегментот од општеството кој е истовремено најранлив и највитален. Генерацијата што би требало да биде двигател на развојот на земјата е турната на самата маргина – соочена со образовен систем во целосен колапс и пазар на трудот каде што универзитетската диплома нема никаква вредност без „вистинската“ партиска книшка. Младите Албанци долго време живеат во студени, запуштени и нехумани услови во студентските домови, додека истовремено плаќаат превисоки школарии, без никаква системска или финансиска поддршка од државата. Високите трошоци за живот и недостигот на перспектива по завршувањето на студиите го претворија високото образование во скапа и залудна инвестиција, поради што единствениот излез за стотици илјади млади луѓе е емиграцијата. Очајот и чувството на безнадежност што го поттикнуваат овој протест најдобро се илустрирани преку потресното сведоштво на една од ученичките на барикадите, која низ солзи раскажа дека останала сосема сама во Албанија, бидејќи целото нејзино семејство морало да побегне во странство за да преживее. Нејзините зборови – дека учениците три месеци мирно ги барале своите права, додека никој не сакал да ги слушне – објаснуваат зошто мирниот бунт на крајот мораше да ескалира. Кога државата со години ги игнорира основните човечки потреби и им го одзема на младите правото на иднина во сопствената татковина, уличниот отпор и уривањето на скапаните механизми на власта остануваат единствената преостаната опција за опстанок.
Посебна политичка и еколошка димензија на овој протест му дава движењето наречено „Револуција на фламингата“, кое е активно уште од крајот на мај. Станува збор за масовен отпор на граѓаните против туристичко-недвижнички проект во заштитената лагуна Нарта, во јужниот дел на земјата.
Во таа област, која претставува клучно природно живеалиште и место за размножување на фламингата, компанијата на Џаред Кушнер – зетот на американскиот претседател Доналд Трамп – планира да изгради луксузен туристички комплекс. За граѓаните на Албанија, овој проект стана јасен пример за „еко-колонијализам“ – ситуација во која домашната власт им ги препушта националните природни ресурси на странски инвеститори, со цел да собере политички поени и да им служи на приватни интереси. Спротивставувајќи се на изградбата на одморалиштето, младите луѓе го претворија својот национален гордост во гориво за соборување на режимот.
НАРКО-РЕЖИМ
И додека зградата во која е сместен Колеџот на Европа гори во пламен, премиерот Еди Рама одбива дури и да помисли на оставка. Рама, кој управува со земјата веќе тринаесет години, се повикува на силниот мандат што го добил од граѓаните за да ја внесе Албанија во Европската Унија. Во јавно обраќање, снимено среде уништените простории на Колеџот на Европа, Рама ја префрли вината за насилството врз опозициската Демократска партија на Сали Бериша и врз надворешни актери: „Ова не се раце на студенти. Ова се раце на опозицијата која, со маски преку очите, се обидува да ја врати Албанија во бездната од која едвај успеавме да ја извлечеме. Вратата останува отворена за дијалог со студентите, но оние што ја уништуваат државата ќе се соочат со целата строгост на законот“.
Во меѓувреме, лидерот на опозицијата Сали Бериша ги повика професорите, лекарите и сите граѓани да им се придружат на студентите во генерален штрајк и да го соборат она што тој го нарекува „нарко-режим“. Сепак, многу демонстранти на улиците нагласуваат дека ја отфрлаат и опозицијата, сметајќи ја целата политичка елита за подеднакво одговорна за колапсот на општеството.
Демонстрациите доаѓаат во најлошиот можен момент за меѓународниот углед на Албанија. Земјата ја имаше зацртано 2027 година како клучен датум за завршување на преговорите за пристапување кон Европската унија. До неодамна, Албанија беше фалена во Брисел за спроведувањето на контроверзниот договор со Италија во врска со прифатот и депортацијата на мигрантите – потег што ѝ донесе политички капитал кај западните партнери. Денес, сликите од запалени министерства, брутална полициска репресија и хаос на улиците создаваат слика за длабоко нестабилна држава, разјадена од системска корупција која не може да се скрие со никакво „шминкање“ на состојбата.
Делегацијата на Европската унија во Тирана остро го осуди насилството и повика на итен дијалог. Сепак, во ситуација кога владата одбива да ја признае сопствената одговорност, а младите на улиците не гледаат друга опција освен отпор, Албанија влегува во период на опасна политичка неизвесност. Доколку Рама не понуди конкретни реформи и не ги запре контроверзните проекти, оваа албанска „есен на гневот“ би можела повторно да ја прекрои политичката карта на Балканот.
(TBT)
