Свет

Иранскиот претседател Масуд Пезешкијан во средата ја отфрли оценката на американскиот претседател Доналд Трамп дека Иран е спонзор на тероризмот, нагласувајќи дека самиот Техеран е жртва на тероризмот, пренесува „Анадолу“.
„Вчера, Трамп рече дека ние сме терористи. Ние не сме терористи; ние сме жртви на тероризмот“, рече Пезешкијан пред Генералното собрание на ОН, осврнувајќи се на обраќањето на Трамп од претходниот ден, во кое американскиот претседател го опиша Иран како „голем спонзор на тероризмот“.
Пезешкијан изјави дека еден ирански лидер бил убиен без никакво оправдување, алудирајќи на американско-израелските воени напади врз Иран што започнаа претходно оваа година.
Тој го обвини Израел дека гаѓа станбени области низ иранските градови и провинции и дека врши атентати, опишувајќи ги таквите постапки како однесување на вистински терористи.
„Народот на Иран ја брани својата земја во изминатите седум месеци“, рече Пезешкијан.

Во Њујорк, рачно испишаните имиња на повеќе од 20.000 палестински деца убиени во Газа се изложени на платно (покров) долго 100 метри, пренесува „Анадолу“.
Иницијативата, чија цел е поединечно да им се оддаде почит на загинатите деца, беше организирана од групи како „Лекари против геноцидот“ и „Правда за сите“; по изложувањето во Њујорк, планирано е инсталацијата да биде пренесена во Вашингтон во октомври.
Имињата на над 20.000 палестински деца убиени во Газа беа изложени во средата, 16 септември, во Њујорк, на платно долго 100 метри, како дел од меѓународен меморијален проект.
Рачно испишани имиња го покриваа „Покровот за децата од Газа“, кој беше претставен во Центарот на црквите при Обединетите нации.
Оваа иницијатива – организирана од групи меѓу кои се „Лекари против геноцидот“, „Свештеници против геноцидот – САД“, „Правда за сите“ и партнерски организации – има за цел да им оддаде почит на децата што ги загубија животите, поединечно и по име, наместо да се сведуваат само на статистика за жртви.
Оваа патувачка инсталација претходно беше изложена во Филаделфија на почетокот на месецов, а планирано е да биде прикажана и во Вашингтон во октомври.

Турскиот министер за надворешни работи Хакан Фидан предупреди дека Анкара ја смета милитаризацијата на грчките острови во Егејското Море за безбедносна закана, додека односите меѓу двете соседни земји повторно се влошуваат.

„Не сакаме Грција да стане алатка во рацете на оние што сакаат да го дестабилизираат регионот и да го втурнат во хаос. Сакаме да одржуваме добрососедски односи“, рече Фидан за време на посетата на Азербејџан.

Истовремено, тој ја обвини Атина за кршење на меѓународните договори преку одржување воено присуство на одредени острови.

„Милитаризацијата на островите што имаат демилитаризиран статус претставува закана за нас. Го повикуваме нашиот сосед и сојузник да ги исполнува обврските што произлегуваат од меѓународните договори на позрел начин и во духот на сојузништвото“, изјави Фидан.

Иако двете земји се членки на НАТО, Турција и Грција со децении се во спор околу бројни прашања, вклучувајќи ги поморските граници, правата на континенталниот гребен и нерешениот спор околу Кипар.

Тензиите неодамна дополнително ескалираа, особено поради продлабочувањето на врските меѓу Грција и Израел. Турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган го гледа ова зближување како обид за „опколување“ на Турција.

Претходно овој месец, Атина упати официјален протест до Анкара во врска со прогласувањето „национални“ морски паркови од страна на Турција. Грција тврди дека овие одлуки се „неважечки и без правно дејство“, бидејќи се протегаат во области надвор од турската јурисдикција и навлегуваат во грчкиот континентален гребен.

Грчкиот премиер Киријакос Мицотакис исто така го покрена ова прашање за време на средбата во Атина со претседателот на Европскиот совет, Антонио Коста. „Мојата земја е мирољубива и не претставува закана за никого. Сепак, нема да прифати некој да ѝ кажува како треба да ги зајакнува своите одбранбени капацитети“, рече Мицотакис.

(Vijesti.ba)

Исланд го отфрли предлогот на владата за водење преговори за пристапување со Европската Унија, објави денес јавниот радиодифузен сервис RUV, при што само мал број гласови сè уште не се преброени, објавува Index.hr.
Застапниците на пристапувањето кон Европската Унија тврдат дека членството ќе ги намали високите каматни стапки со кои Исланд се бори долго време и ќе ја зголеми безбедноста на земјата во свет потресен од руската агресија во Украина и барањето на Трамп за најголемиот остров во светот, Гренланд.

Кампањата „против“ предупреди дека членството во Европската Унија ќе го загрози суверенитетот на земјата, како и контролата врз риболовните подрачја кои играат клучна улога во исландската економија.
Каматните стапки, рибарството и трошоците за живот беа во фокусот на кампањата за референдумот.

Украинскиот претседател Володимир Зеленски изјави дека до 50.000 севернокорејски војници се движат кон Русија. Северна Кореја веќе испрати војници, ракети и муниција во Русија претходно во војната, во замена за финансиска поддршка и воена технологија, меѓу другото. Сепак, севернокорејските војници (околу 15.000 од нив) досега дејствуваа само на руска територија, со цел да ја протераат украинската армија од Курск до 2024 година, според договорот за меѓусебна одбрана меѓу Москва и Пјонгјанг. Украинската армија повеќе не контролира ниту еден дел од руската територија.

„На почетокот зборувавме за стотици, потоа за илјадници, а сега е донесена одлука за распоредување помеѓу 30.000 и 50.000 Севернокорејци на руска територија“, напиша Зеленски во објава на X.

Ракетена единица во западна Русија
Севернокорејска ракетна единица започна со распоредување во западна Русија и може да биде опремена со до 120 балистички ракети и шест лансери за напади врз Украина, изјави за Ројтерс претходно оваа недела функционер во украинската воена разузнавачка агенција ГУР. Единицата се состои од околу 90 севернокорејски војници и се очекува да биде стационирана во рускиот Воронежски регион, рече функционерот. САД се свесни за распоредувањето на Северна Кореја. Четириесет севернокорејски ракети веќе се испорачани, од кои најмалку две беа лансирани во Украина минатата недела за време на смртоносен напад, рече украинскиот функционер.

Зеленски: Јужна Кореја треба да има поблиска соработка со Украина
Тој понатаму тврди дека една од целите на Северна Кореја е да стекне искуство во модерното војување. Зеленски предупредува дека Северна Кореја на тој начин би можела да претставува поголема закана за земјите во нејзина близина. „Затоа, верувам дека Јужна Кореја треба да има поблиска соработка со Украина“, пишува Зеленски. Тука треба да се спомене дека Јужна Кореја има голема и развиена индустрија за производство на оружје.

Звукот на ѕвонење монети денес речиси и не се слуша во Шведска, бидејќи речиси сè се плаќа со картичка – дури и сладолед купен од киоск во соседството. Многу луѓе плаќаат дигитално, а најголемиот дел од трансакциите се извршуваат директно преку мобилен телефон. Во многу продавници тоа е и единствената опција, бидејќи на влезовите стојат натписи: „Не примаме готовина“.

Плаќањето мора да биде возможно и без интернет

Бјорн Ериксон смета дека тоа претставува проблем за потрошувачите. „Мислам дека потрошувачите самите треба да одлучуваат. Кој сака да плаќа дигитално, слободно нека го прави тоа. Но, мора да постои можност да се плати и во готово, доколку некој го сака тоа“, вели тој.

Овој жител на Стокхолм веќе со години преку својата иницијатива се залага за зачувување на готовинските плаќања. Сега ова прашање стана и тема од интерес за шведската влада. Од почетокот на јули 2026 година стапи во сила нов закон за готовинско плаќање, кој ги обврзува продавниците за прехранбени производи и аптеките повторно да прифаќаат банкноти и монети.

Пожарите, поттикнати од топлотниот бран и силни ветрови, се шират низ јужна Европа и принудуваат многу луѓе да ги напуштат своите домови. Нови пожари избувнаа во Франција, Шпанија, Грцијаи во Турција, а илјадници луѓе беа дополнително евакуирани. Сепак, во Франција и во Шпанија, онаму каде што пожарите беа ставени под контрола, евакуираните жители можеа да се вратат во своите домови.

Франција

Шумски пожари повторно избувнаа во неколку региони на Франција. Француските медиуми синоќа известија за околу 40 активни пожари. Меѓу погодените области е и областа околу градот Брињол во јужниот француски департман Вар. Таму беа евакуирани меѓу 600 и 700 луѓе.

Нов пожар е пријавен и во шумата Фонтенбло, јужно од Париз.

Поголем пожар избувна во градот Кушеј во Бургундија, во близина на големиот град Дижон. Поради чадот што е опасен по здравјето, населението се повикува што е можно помалку да остане на отворено и да ги држи вратите и прозорците затворени. Утрово, властите објавија дека веќе изгореле 125 хектари земја.

На атлантскиот брег во близината на Бордо, каде се досега најразорните пожари оваа сезона во Франција зафатија површина од 42.000 хектари, пожарникарите соголеми напори успеаја да спречат повторно ширење на пожарот. Префектурата изрази надеж дека наскоро ќе биде можно да се „разгледа враќање во нормалниот живот за жителите и бизнисите кои мора да продолжат да работат“. 224.000 луѓе беа евакуирани во тој регион.

Шпанија

Во Шпанија, голем пожар сега избувна во национален парк на границата со Португалија. Поради значителниот ризик за населението, дванаесет населби во близина на општината Фермосел, во рамки на Националниот парк Арибес дел Дуеро, беа евакуирани, објави регионалната влада на Кастиља и Леон.

Грција

Во Грција во моментов беснеат неколку шумски пожари, од кои најжестоките се на југот од островот Крит. За време на гаснењето, загинаа двајца пожарникари, кои во своето возило загубиле ориентација во густиот чад. Ветерот дувал толку силно што хеликоптерите и противпожарните авиони морале да ги прекинат операциите и да слетаат.

dw.de

Германската економија е во стагнација со години, а индустријата е под притисок од американските царини, кинеската конкуренција и отпуштањата. Затоа, владата бара начини да ја стимулира домашната потрошувачка, а дебатата за отворање на продавниците во недела е повторно отворена.
Неделниот одмор во Германија е заштитен со уставот, а оваа одредба датира од Вајмарскиот устав од 1919 година и е пренесена во Основниот закон од 1949 година. Сојузните држави донесуваат детални правила за работното време, па продавниците генерално се затворени во недела. Само одредени установи како што се бензински пумпи, пекари со ограничено работно време и продавници на железнички станици, аеродроми и болници смеат да работат.
Германската влада досега се одлучи само за минимални промени. Од 2027 година, планира да им дозволи на пекарите, слаткарниците и јавните библиотеки да работат подолго во недела, додека нема такви планови за остатокот од трговијата. Германското здружение на трговци на мало (HDE) смета дека ова не е доволно.

– Економијата е во лоша состојба, како и расположението на потрошувачите. Дали е навистина вистинско време да се спречат луѓето да работат – рече директорот на здружението HDE Стефан Гент.

Застапниците на промените, исто така, предупредуваат на нелогичноста на постојните правила. На пример, во продавница во Берлин, купувачот може да купи краставица или газиран пијалак во недела, но не и компири, тиквички или конзервиран грав. Разликите произлегуваат од сложените и недоследни прописи на сојузните покраини. Сопственикот на минимаркет во Берлин, Бедран Ѓунеш, неодамна беше казнет со 2.500 евра за продажба на нерасиплива храна во недела. Тој се бранеше тврдејќи дека генерира приближно 40 проценти од својот неделен промет во недела и тврди дека би банкротирал без тоа.
Германската дебата го поставува прашањето дали продавниците би можеле повторно да се отворат и во недела во Словенија. Сегашните прописи беа усвоени во 2020 година и се засноваат на референдум од 2003 година.

Можноста за нова дебата не е исклучена, како што покажуваат претходните иницијативи на стопанските комори. Министерството за економија вели: „Коморите претходно поднесоа иницијативи за промена на работното време. Тие предложија поголема флексибилност во одредувањето на неделната работа и зајакнување на улогата на општините за регулирање на работното време во своите области. Стопанската комора на Словенија не одговори на барањето поради празниците. Од поголемите трговци на мало, Меркатор одговори, велејќи дека ќе се координира со другите трговци на мало во рамките на Стопанската комора за сите можни промени. Сличен одговор дојде и од Спар Словенија.

Поради катастрофалните шумски пожари што беснеат во југозападна Европа, властите во Франција и Шпанија наредија евакуација на повеќе од 220.000 луѓе, објавува Би-Би-Си.

Само во Франција, речиси 60.000 жители мораа да ги напуштат своите домови во близина на Бордо, а претседателот Емануел Макрон ја распореди и војската за борба против пожарот.

Во меѓувреме, ситуацијата е драматична и во Шпанија, каде што три големи пожари западно од Мадрид се споија во еден противпожарен фронт што пожарникарите повеќе не можат да го стават под контрола. Шпанската влада прогласи национална вонредна состојба, а покрај евакуацијата на 25.000 луѓе, на речиси 40.000 жители им е советувано да не ги напуштаат своите домови.
Франција се бори со огромен пожар
Во југозападна Франција, во регионите Жиронд и Ланд, властите евакуираа околу 200.000 луѓе. Рано наутро во саботата, четири градови во близина на Бордо – Сен Медар ан Жал, Сен Жан д’Илак, Мартињас сир Жал и Сен Обен де Медок, со вкупно население од 58.400 жители – беа евакуирани како мерка на претпазливост.

Пожарот во Жиронда, опишан од локалната префектка Софи Брокас како „XXL пожар“, проголта повеќе од 19.000 хектари шума и уништи околу 80 домови. Властите, исто така, го евакуираа целиот полуостров Кап Ферет, популарна туристичка дестинација, од каде што стотици луѓе избегаа со бродови. Во областа живеат помалку од 8.000 луѓе, но тој број се зголемува десеткратно во текот на летото.
„Никогаш не сме виделе конвективен пожар од ваков обем.“
Шефот на противпожарната служба Марк Вермелен рече дека условите биле потешки отколку за време на катастрофалните пожари во 2022 година, при што сушата му овозможила на пожарот да се шири ноќе.
– Никогаш не сме виделе конвективен пожар од ваков обем – изјави францускиот министер за внатрешни работи Лоран Нуњез за телевизијата TF1, додавајќи дека околу 50 пожарникари се повредени.
Тој изјави дека самиот пожар создава услови за сопствено ширење и ја менува својата насока, а во петокот навечер се движеше кон исток, во правец на Бордо.
Ќе ја реорганизираме нашата стратегија со цел да го изгаснеме пожарот со копнени сили и да го спречиме неговото напредување кон Бордо – најави министерот.
Појужно, втор голем пожар во близина на Бискарос во регионот Ланд принуди повеќе од 23.000 луѓе да ги напуштат своите домови, кампови, дом за стари лица и летен камп.
Градоначалникот на една од најтешко погодените области, Леж-Кап Ферет, Филип де Гоневил, рече дека регионот се справува со екстремни временски услови веќе еден и пол месец, без дожд и надпросечни температури.
Ова е скандалозно. Ниту ние ниту пожарникарите никогаш не сме виделе нешто вакво – рече тој.
Францускиот претседател Макрон ја опиша ситуацијата како „многу напната“, особено во Жиронда, и потврди дека Франција го активирала механизмот за цивилна заштита на Европската Унија и дека ќе добие дополнителни засилувања.
„Ако се обидете да му се спротивставите, ќе ве проголта“
Во Шпанија, претседателката на регионот Мадрид, Изабел Дијаз Ајусо, ја опиша ситуацијата како „најлошиот пожар во историјата на регионот“, кој се соочува со „совршена бура“ од високи температури, постојани ветрови и конвергентни фронтови на пожар.
Пожарите се движат кон општините Робледо де Чавела и Фреснедиљас де ла Олива, на околу педесет километри од главниот град.
Пожарот е на својот врв и пожарникарите не можат да го локализираат во моментов – изјави за новинарите Карлос Новило, раководител на службите за итни случаи на регионалната влада на Мадрид.
Поради ова, беше ангажирана и Воената единица за итни случаи (UME) за да се обиде да го запре напредокот на пламените јазици.
Властите исто така стравуваат дека голем пожар во близина на Бургохондо во соседната покраина Авила би можел да се спои со оној во Мадрид, а министерот за внатрешни работи Фернандо Гранде-Марласка рече дека се презема „сè што е можно“ за да се спречи тоа.
Осум општини се евакуирани, а неколку други градови се под полициски час.
Еколоџио Кабрера (86) беше принуден да избега од своето село западно од Мадрид.
Ако не избегате и не се обидете да се соочите со пожарот, тој ќе ве проголта – изјави тој за АФП од спортската сала каде што беше сместен.
Неговото семејство се обиде да ја спаси куќата со градинарски црева.
Дојдоа и им рекоа на сите да излезат… Никогаш не сум доживеал нешто слично – рече тој.
Цивилната гарда уапси едно лице и истражува друго под сомнение дека го предизвикало пожарот во Бургохондо со небрежна употреба на тешка механизација. Премиерот Педро Санчез ќе го посети координативниот центар за служби за итни случаи во сабота наутро.
Екстремни услови ја погодија цела јужна Европа
Европската Унија испрати авиони и хеликоптери за да им помогнат на Шпанија и Франција, бидејќи поголемиот дел од јужна Европа се справува со серија топлотни бранови и продолжена суша.
Европа е континентот што се загрева најбрзо; температурите се зголемија двојно побрзо од глобалниот просек од 1980-тите, според Службата за климатски промени Коперник.
Потоплите, посувите услови ја сушат запаливата вегетација и овозможуваат пожарите брзо да се шират. Иако сè уште е потребна искра за да се запали пожар – обично предизвикан од човечка активност или удар од гром – екстремната топлина и силните ветрови го забрзуваат и го отежнуваат неговото локализирање.=

Шпанија регистрираше 1.029 смртни случаи поврзани со екстремна топлина минатиот месец, според официјалните бројки од Министерството за здравство. Ова се смртни случаи за кои се смета дека не се случиле без високите температури.

Податоците од Системот за следење на смртноста (MoMo) покажуваат дека јуни оваа година имал најголем број смртни случаи поврзани со топлина од 2015 година.

Според метеоролошката агенција AEMET, просечната температура во јуни била 3,2 степени над нормалата, што го прави втор најтопол јуни од почетокот на мерењата, веднаш зад јуни 2025 година.

На врвот на топлотниот бран, на 23 јуни, околу 35,7 милиони луѓе, или 73 проценти од населението, биле изложени на здравствени ризици поради високите температури.

Од 1975 година, во јуни се регистрирани 12 топлотни бранови, но половина од нив се случиле во последните десет години. Во исто време, сите 13 најтопли месеци од јуни од почетокот на евиденцијата во 1961 година се регистрирани во 21 век.

„Ова покажува дека топлотните бранови се случуваат порано и почесто“, изјави портпаролот на AEMET, Рубен дел Кампо.

(Vijesti.ba)