Пишува:John Haltiwanger
На почетокот на март, американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека Соединетите Држави веќе ја „добиле“ војната против Иран, но дека сè уште треба да ја „завршат работата“.
Неколку месеци подоцна, додека борбите се шират низ Блискиот Исток, а дипломатијата тапка во место, таа „работа“ останува незавршена, без никакви изгледи за крај на конфликтот.
Во средата, Трамп рече дека „се надева оти се приближуваме кон крајот на војната“ и сугерираше дека Иран сака да постигне договор. Сепак, таков оптимизам е во спротивност со ситуацијата на терен, а има малку докази дека Техеран е навистина заинтересиран за договор.
Соединетите Држави постигнаа воени успеси во војната, но генерално гледано, конфликтот прерасна во стратешка катастрофа за Вашингтон. Борбите открија сериозни слабости во американската војска и ги принудија американските сили да дејствуваат на повеќе фронтови истовремено; конфликтот досега ги чинеше САД околу 38 милијарди долари и предизвика глобална енергетска криза.
Војната е крајно непопуларна меѓу американските гласачи, а сè поголем број републиканци во Конгресот гласаат за прекин на конфликтот – еден републикански пратеник дури и покрена постапка за отповикување на секретарот за одбрана (или војна), Пит Хегсет, поради ова прашање.
Лоша ситуација што се влошува
Сепак, и покрај огромните трошоци и ангажирањето на огромна воена моќ, Вашингтон постигна многу малку во однос на Иран, а во некои погледи, состојбата дури и се влоши. Според речиси сите показатели – од способноста на Иран да проектира моќ во регионот преку своите сојузници и посреднички групи, преку неговите воени капацитети и стабилноста на режимот, па сè до статусот на неговата нуклеарна програма – Соединетите Држави ја губат војната.
Покрај тоа, како што истакнува авторот, Техеран сега покажа дека може да го затвори Ормускиот теснец на подолг период – способност со која се фалеше со години, но која никогаш претходно не ја демонстрираше во пракса.
„Ако се вратиме наназад во февруари и погледнеме што САД тврдеа дека сакаат да постигнат тогаш, неспорно е дека САД не ги исполнија своите примарни стратешки цели“, изјави за *Foreign Policy* Грегори Бру, експерт за Иран и виш аналитичар во консултантската куќа за глобален политички ризик „Еуразија груп“ (Eurasia Group). Трамп во вторник се соочува со горчлива вистина: „Гледаме што се случува кога претседател ќе започне војна по сопствен избор“
Кога Трамп го објави почетокот на големите борбени операции против Иран кон крајот на февруари, тој изјави дека САД ќе се погрижат „терористичките групи-застапници повеќе да не можат да го дестабилизираат регионот или светот и да ги напаѓаат нашите сили“. Слично на тоа, претседавачот со Здружениот штаб на началниците, генерал Ден Кејн, на почетокот на март изјави дека целта на САД е да се елиминира „способноста на Иран да проектира моќ надвор од своите граници, како денес, така и во иднина“. Во телевизиско обраќање до нацијата, еден месец по почетокот на војната, Трамп исто така изјави дека Соединетите Држави „систематски ја уништуваат способноста на [иранскиот] режим да ѝ се заканува на Америка или да проектира моќ надвор од своите граници“.
Офанзивата на Хутите
Сепак, до денес, не постојат докази дека Соединетите Држави успеале во тоа. Фактот што конфликтот со месеци е фокусиран на борбата за контрола врз Ормускиот теснец – витален глобален поморски пат за транспорт на нафта, кој бил отворен и целосно слободен за минување кога започнала војната – покажува дека Техеран задржува значителен капацитет да влијае врз настаните не само на Блискиот Исток, туку и низ целиот свет.
Иранските групи-застапници исто така продолжуваат да претставуваат голема закана, сè повеќе придонесувајќи кон регионалниот хаос и растот на цените на нафтата. Овој месец, Хутите во Јемен, поддржани од Техеран, постигнаа значителни територијални придобивки долж брегот на Црвеното Море – вклучително и заземањето на пристанишниот град Мока и стратешки острови како Перим – за време на жестоката офанзива против јеменските владини сили поддржани од Саудиска Арабија.
Со тоа, шиитската милитантна група воспостави ефективна контрола врз уште еден критичен воден пат: теснецот Баб ел-Мандеб, кој го поврзува Црвеното Море со Аденскиот Залив и го одвојува Арапскиот Полуостров од Африка. Теснецот Баб ел-Мандеб беше витален поморски коридор уште пред војната, но неговата важност дополнително порасна по затворањето на Ормускиот теснец. Техеран и Хутите со месеци предупредуваат дека теснецот Баб ел-Мандеб би можел да биде затворен доколку САД ја продолжат војната, а сега се во позиција таа закана да ја претворат во реалност.
Саудиска Арабија е под напад
Во меѓувреме, Хутите и Саудиска Арабија разменуваат оган, со што повторно се разгоруваат долготрајните тензии поврзани со граѓанската војна што започна уште во 2014 година, но беше главно „замрзната“ по примирјето во 2022 година. Се зголемуваат стравувањата дека Јемен е на прагот на враќање кон отворена граѓанска војна од целосни размери.
Минатата недела, Саудиска Арабија исто така привремено го затвори својот нафтовод „Исток-Запад“, долг 1.200 километри, откако тој беше оштетен во напад со беспилотно летало, за кој Ријад ги обвини милитантите од Ирак поддржани од Иран. Нејасно е кога нафтоводот ќе продолжи со работа. Тој транспортира сурова нафта од источниот дел на Кралството до пристаништето Јанбу на Црвеното Море, а неговото привремено затворање влијае на приближно 4 отсто од глобалното снабдување со нафта.
Точно е дека другите групи што дејствуваат како ирански застапници – како Хамас и Хезболах (кој долго време се смета за најмоќен сојузник на Техеран во регионот) – сега се значително послаби отколку во претходните години. Сепак, тоа речиси целосно е резултат на израелските воени дејства во Газа и Либан, заклучува Џон Халтивангер за…
(TBT, Foreign Policy)
-logicno-
