За да се разбере како конфликтот меѓу Саудиска Арабија и јеменските Хути – или движењето „Ансар Алах“ – повторно ескалираше на 8 септември 2026 година, потребно е да се навратиме четири и пол години наназад, на примирјето што го означи крајот на една фаза од војната, иако не и крајот на самиот конфликт.
По седум години разорни воени дејствија, воздушни бомбардирања и хуманитарна катастрофа, на 2 април 2022 година, во 19:00 часот, под покровителство на ОН, стапи на сила примирје меѓу коалицијата предводена од Саудиска Арабија и Хутите. Договорот предвидуваше прекин на прекуграничните и внатрешните офанзивни операции, додека Саудиска Арабија се согласи на делумно повторно отворање на аеродромот во Сана и на влез на пратки со гориво во пристаништето Ал-Худајда.
Иако формалното примирје истече кон крајот на 2022 година, премолчениот договор за ненапаѓање во голема мера се одржа во текот на следните три години. За Хутите, овој период претставуваше можност за консолидација, развој на балистички ракети со долг дострел и беспилотни летала, како и за зајакнување на нивните воени капацитети.
Во текот на 2023 и 2024 година, односите меѓу Ријад и Хутите дури почнаа да се движат кон дипломатско решение. По обновувањето на дипломатските односи меѓу Саудиска Арабија и Иран во април 2023 година – со посредство на Кина – започнаа директни преговори меѓу Ријад и Хутите со посредство на Оман. Делегации на Хутите го посетија Ријад, а разговорите опфаќаа и прашања за повлекување на странските сили од Јемен.
Ситуацијата драстично се промени по избувнувањето на војната во Газа. Хутите почнаа да напаѓаат бродови поврзани со Израел во ноември 2023 година, а на 19 ноември го запленија товарниот брод „Галакси Лидер“ (Galaxy Leader). На 9 декември, тие ја проширија својата блокада вклучувајќи ги и пловилата што пловеа кон израелските пристаништа, што предизвика меѓународна поморска интервенција.
САД ја започнаа операцијата „Чувар на просперитетот“ (Prosperity Guardian) на 18 декември 2023 година, а во ноќта меѓу 11 и 12 јануари 2024 година, американските и британските воздухопловни сили извршија масовни напади врз позициите на Хутите во Јемен. Меѓу целите беа радари, складишта за оружје и локации за лансирање. Воздушната кампања продолжи со променлив интензитет во текот на 2025 година, но не успеа да ги порази Хутите.
Поширока регионална ескалација во 2026 година повторно ја промени ситуацијата. Соочена со непосредна закана за сопствената територија и енергетската инфраструктура, Саудиска Арабија повторно се вклучи во напорите за ограничување на Хутите и обезбеди логистичка поддршка за силите на теренот што ја поддржуваат Саудиска Арабија.
Пресвртна точка се случи на 8 септември 2026 година. Хутите извршија масовни ракетни напади врз саудиските нафтени постројки и базата „Крал Калид“; како одговор, Саудиска Арабија изведе десетици воздушни напади во текот на следните 12 часа.
Ова практично го стави крајот на повеќегодишното затишје во непријателствата меѓу Ријад и Хутите. Сепак, досегашното искуство покажува дека воздушната надмоќ сама по себе не е доволна за да се порази движење што поседува длабоко вкоренета инфраструктура, балистички ракети, беспилотни летала и софистицирана стратегија за асиметрично војување. Затоа, прашањето за Црвеното Море ги надминува рамките на конфликтот меѓу Саудиска Арабија и Јемен. Контролата врз јеменскиот брег долж теснецот Баб ел-Мандеб останува клучна за безбедноста на еден од најважните поморски патишта во светот. И покрај речиси двегодишната воена кампања на САД и Велика Британија, Хутите успеаја да ги зачуваат своите клучни капацитети. Обновената ескалација со Саудиска Арабија покажува дека она што со години изгледаше како замрзнат конфликт, всушност, никогаш не било трајно решено.
Facebook/nikoladamjanovic
