Колумна на др.Оливер Бојчески

Возот застана на предпоследната станица. Јас и уште многумина нашинци, сите печалбари, станавме од своите седишта и погледнувајќи низ прозорците, тивко си шепотевме:

-Уште неколку километри и влегуваме во Белград.

Со години наназад, секогаш кога пристигнувавме, сите во себе носевме иста душевна болка на носталгија за родниот крај и за семејството кое го оставивме таму, далеку во нашиот роден крај. Единствена утеха за нашата душевна празнина беше само вербата дека единствен начин за да ни опстои семејството е нашето печалбарење, нашето работење далеку од своите огништа, од своите домови и блиски. А тоа не тераше само напред и ни даваше сила за да опстоиме во печалбарските маки. Чудна е таа сила, меѓутоа и нагон на опстанување, што те тера повторно да се вратиме во овој град, кратко време после неговото бомбардирање, сред војна. Беше тоа 1941 година.

Свирежот во вагонот ја означи последната станица – Белград. И веднаш носталгичното чувство, кое го носевме во себе, се замени со стравот од војната. Но, нема колебање за печалбарот. Ги грабнав куферите и излегов брзајќи од возот.  Бев изненаден, бидејќи како и години наназад, станицата беше преполна со растрчани луѓе на сите страни. Застанав., погледнав наоколу и си реков:

– Не мириса на војна – мислејќи си дека само барутот во војната има мирис.

Патот до куќата во која планирав да престојувам и да работам поминуваше низ Теразије, место кое беше центар на многу историски и културни настани, а јас обожавав да прошетам низ тоа место, за да ги видам убавините на овој град во кој ја поминував својата младос. Меѓутоа, овој пат нешто не беше како порано. Ја немаше насмевката во луѓето, поздравувањето со шеширите, тропотот на господските бастуни. Чекорот на минувачите беше забрзан. Имаа намрштени и пркосни лица, со праволиниски поглед.

Решив да го кренам погледот кон секогаш убавото, белградско сино небо. Погледот ми замрзна… Се стресив од страв… На секоја од теразиските бандери висеше по еден млад човек со ознака дека е кумунист или бандит. Продолжив да чекорам, сеедно што не ми одеа нозете. Како да не сакаа да продолжам понатаму. Се обидов да го прилагодам чекорот, за да не бидам сомнителен. Меѓутоа, цело време скришно ќе погледнев кон обесените.  Погледот го бараше, макар што не сакаше  да го види мојот другар Осман – Осман Карабеговиќ

Осман Карабеговиќ беше меѓу најдобрите студенти на Филозофскиот факултет, кој живееше блиску до мене. Секое неделно попладне се дружевме. Најчесто игравме фудбал. Понекогаш, во вечерите, ќе го посетев во станот и ќе го најдев со уште неколкумина млади луѓе, како им ја раскажува големата книга, ставена на масата. Тоа беше книгата ,,Капиталот“ од Карл Маркс.

Една вечер, непосредно пред почетокот на војната, ме викна на српски јазик. Беше сам во собата.

– Станко! – лесно подвикна. – Ти си ми еден од најдобрите другари, ја знаеш вистината за мене и јас морам да ти кажам нешто што најверојатно не го знаеш  Наскоро ќе има војна. Јас останувам тука, каде што сум. За тебе е подобро да заминеш во твојот роден крај.

Не чекав многу за да се спротивставам. Му реков:

– Сакам и јас да се борам!

Го поткрена гласот, велејќи ми –

Заминви за родниот крај Станко!

Малку помолча и продолжи:

– Ти си дојден на печалба, треба да го прехраниш твоето семејство, имаш деца, имаш цела фамилија. Јас ќе ја водам битката на свој начин. Ни еден од нас не води посебна војна. Целта е иста, ти да го прехраниш твоето семејството, а јас да му овозможам слобода. Едно без друго не може.

Без да ми даде можност за да му речам нешто, ме прегрна и замина некаде во ноќта. А јас, веќе утредента, го напуштив Белрад и го одбегнав бомбардирањето.

Го погледнав и последниот обесен човек. Бев радосен што меѓу нив не го видов мојот пријател. Но, тие слики ме прогонуваат цел живот и ме потсетуваат на грозотиите на војната.

Уште оддалеку ја препознав куќата. Тоа беше куќа на големи предвоени богаташи. Кај нив пораснав, ми беа како родител. Како дете измеќарував меѓу нив,  а сега повторно дојдов кај нив да ми најдат работа за да печалбарувам.  Само што се приближив и веднаш бев препознаен од газдите, кои со радост извикаа:

– Станко! Се врати! Жив си! Ајде повели. Влези и ние ќе се погрижиме за тебе сега.

Поминуваа печалбарските денови, а во еден од нив, кон крај на летото, разбрав дека мојот другар Осман е жив, но во затвор. Бил фатен од Гестапо веднаш по бомбардирањето и влегувањето на Германците во Југославија.

Благодарение на моите газди,поминував многу добро. Меѓутоа, многу нашинци со кои се среќавав поминуваа тешки денови во кои едвај крај со крај поврзуваа.

Обично се враќавме кон крајот на денот од мајсторската работа. Меѓутоа, тој ден дојдов порано. Негде околу пладне. Ги затекнав газдарицата и газдата како седат на крајот од долгата господска маса, а газдарицата во рацете држеше лист хартија. По погледот веднаш претпоставив дека нешто не е во ред. Ми се обрати на српски јазик.

– Станко! Момче наше, од кога ти комунист?!

Го спушти листот, а рацете почнаа да и треперат.  Јас смрзнав… Чинам крвта ми застана низ вените… Мислата веднаш излезе во мозокот, помислив: Осман!….Мојот другар Осман Карабеговиќ ме има предадено…..  Едвај ги наполнав градите со воздух за да ѝ речам сосема кратко:

– Госпоѓо, ме знаете од дете….. Вие сте ми како втора мајка и знаете дека јас сум печалбар, ги сакам комунистите и нивните идеи, но никогаш не сум бил комунист.

– Знам, дете и момче наше. Знаеме сѐ.

Се смири и повторно го зеде листот во рака, покажувајќи го моето име на списокот од Гестапо.

– Во страв продолжив, што сега? Ако ме фатат, ќе ме стават во логор или ќе ме стрелаат?

Со блага насмевка ме погледна и смирено ми рече:

– Чудни се судбините во животот. Списокот на лица во Гестапо на тој што те наклеветил, предал и напишал, паднал во рацете на мојот сопруг. Силна е љубовта господова и како си се местат работите.

Ништо повеќе не смееш да знаеш!

Господинот и газдата ја отвори фиоката од масата и извади веќе приготвен ,,аушфајс, патна исправа, со која имав можност веднаш да избегам.

– Вие ми го спасивте животот – ѝ реков и  ја прегрнав мајчински.

А таа тивко изусти:

– Те спаси твојата чесност, искреност, работливост. Клеветата и предавството не се посилни од овие работи, да паметиш, Станко. Можеби ова ќе биде наша последна средба во животот, бидејќи ние ќе бегаме од тука.

Сопругот и газдата не зборуваше ништо, освен нешто што ќе ме следи целиот живот….

(на српски јазик) Те предаде твој човек, земјак, Македонец!

Името и презимето на човекот (нашинецот), кој го извршил предавството останува тајна засекогаш во нашето семејство. Меѓутоа, тоа се пренесува од генерација на генерација. Имено, нашинецот, познавајќи го дедо ми и колку бил влијателен и имал убава работа кај споменатите газди, од чиста омраза и љубомора го клевети и предава на Гестапо, а притоа зема и парична награда. Незаинтересирани за одмаздољубивост, но пратејќи го него низ годините и генерациите, знаеме дека никогаш тој човек не виде нешто убаво во животот. Силна е народната изрека ,, Некопај гроб на друг, зошто сам можеш да падниш во него,,

Се сеќавам само на забрзаниот чекор, зашто мојот мозок не размислуваше за тоа дали веќе ќе избегам или ќе бидам фатен и стрелан. Како да ми беше тоа сеедно. Бегав инстиктивно. Но никогаш не побегнав од само една мисла, која во мене одекнуваше: „Ме предал нашинец… Ме предал нашинец…..А јас помислив дека тоа е мојот другар Осман! Помислив на другарот, како можев?!  

Во знак за почит кон мојот другар Осман и срам од мојата мисла, целиот свој живот го посветив на задачата која ми ја даде мојот Осман. Тоа е да го чувам семејството и искрените пријатели. Тоа беше најмалку што му должам на мојот другар, кој ми го спаси животот и ми ја даде смислата на моето постоење – дека, имено, клеветата и предавството,заедно со злото од една страна и искреното пријателство,со добрина и љубов од друга страна, немаат ниту вера, ниту нација.

Со Осман Карабеговиќ се сретнавме уште двапати, а се допишувавме повеќе пати.

Осман Карабеговиќ, уапсен од Гестапо, е сместен во затвор во Белград, каде трпи тешки и ѕверски измачувања. Никого не ги предаде од своите другари. Успеа да побегне. Стана партизан-првобороц, носител на партизанска споменица за народен херој. Покасно извршуваше значајни функции на ниво на Социјалистичка Федеративна Република Југославија.

Оваа случка беше аманет од дедо ми да ја раскажам кога ќе постигнам одредена зрелост во животот.

Можеби тоа е моментот кога некој, вклучувајќи се и себе си, ќе биде цел на некои (секако нашинци), кои од чиста омраза, злоба, пакост и љубомора ќе посакаат некого да уништат тебе – тебе, мене или нашите семејствата. Никогаш да не потклекнеме, да не го губиме образот, честа, праведноста, работливоста, искреноста или љубовта,  зошто тие се нашите оружја, кои секогаш го победуваат оваа човечко зло и ги спасуваат нашите животи.  Тоа го докажува и ова вистинска случка, која ми преставува водилка во животот.

,, Ниту една капка добрина, ниту едно зрно на зло, Не остануваат невозвратени во животот,,   

Незнам дали навистина се случило или само е народна приказна, но знам дека ја слушнав од дедо ми, во оние зимски ноќи на безгрижно детство кога снежната белина го прекриваше моето село а ние со големо внимание ги слушавме приказните од нашите дедовци и баби покрај огништата на нашите сигурни и топли домови.

Приказната ни беше многу смешна(комична) но и за таква и како таква ја раскажуваше дедоми. Можеби за тоа време беше и таква, ама за денешно време и сега кога ја пишувам повеќе ми е трагична или ајде да речеме трагикомична.

Бев и сум голем љубител на старите и добри македонски приказни зошто се преполни со народни мудрости а можеби ако и денес истите се снимаа во оној препознатлив стил сигурно ќе им ја препорачав и раскажев оваа приказна за да се снима една нова епизода. Главната улога би препорачал да ја имаат покојните актерски великани, Ванчо Петрушески во улога на ,,стројникот,, и Ѓорѓи Колозов во улога на ,,таткото на невестата,,.

Ќе пробам во најкратки црти да Ви го раскажам сценариото а Вие драги читатели пробајте да ги замислите овие актери во нивната глума какви што ги познавате.

,, Постоела голема љубов помеѓу едно момче и една девојка. Толку многу се сакале што решиле да се земат и животот да ги поминат заедно. Но и покрај нивната голема љубов постоела една многу поголема пречка. Девојката потекнувала од богато и отмено семејство а момчето било од многу сиромашно семејство.  Во тоа време богатите се земале со богатите а сиромашните со сиромашни. Таткото од девојката не го знаел потеклото и имашноста на момчето а девојката се плашела дека ако таткото разбере за сиромаштијата на момчето тогаш нема да ја даде за него. Момчето жалело,  ја проколнувало сиромаштијата но и барало начин и размислувал како да дојде до девојката односно до нејзиниот татко. Еден ден,  неговиот кум   ( во улога на Ванчо Петрушески) ја видел загриженоста и беспомошноста на момчето.

– Оставиме мене, јас ќе ти бидам стројник и ќе ти ја донесам невестата во шареното одајче.

И заминал во соседното село во богатата куќа на таткото на невестата.

Оставам на Вас читателите да го замислите сценариото на приемот на стројникот во богатата куќа на таткото на девојката (во улога на Ѓорѓи Колозов). А јас ќе го напишам нивниот дијалог.

– Пријателе, редно е да кажам нешто убаво за момчето, дека е тамам за твојата ќерка и со тоа и твој зет.

-Тогаш пријателе кажи, да слушнам но и да избројам (земајќи ги бројаникот во својата рака).

–Еве вака пријателе, јас ќе кажувам а ти пребројувај, мери и одмерувај…

-Да се има куќа со три чардаци, убо е?! (стројникот)

-Убо е (таткото)

-Да се имат пет амбари жито, убо е?! (стројникот)

-Убо е (таткото)

-Да се имат еден чуп со златници, убо е?! (стројникот)

-Убо е (таткото)

-Да се имат 5 хектари ниви, убо е?! (стројникот)

-Убо е  (таткото)

-Да се имат 100 грла овци, убо е?! (стројникот)

-Убо е (таткото)

-Да се имат еден куп измеќари, убо е?! (стројникот)

-Убо е (таткото)

-Да набројувам пријателе или доста е, тука ајде да си пуштиме рака.            (строникот ја дава раката на задоволниот татко)

Дошло и времето кога таткото ја посетува ќерката и зетот во нивната куќа а пречекот го прави стројникот.

Изненаден таткото од сиромаштијата во куќата, збунето и нервозно во стилот на Ѓорѓи Колозов, го прашува стројникот

-Абе пријателе, што е ова? Па нели рече – да се имат куќа со три чардаци, пет амбари жито, ќуп со златници… убо е?!

Со посебна насмевка својствена само на улогата на Ванчо Петрушески, ќе одговори

-Па да де, пријателе, убо е. Јас не реков дека имат, туку да се имат-Убо е ?!

П.С.   Мој драг народе, еве, им ја дадовме улогата на глумците, но што мислите во која улога сме ние Народот – на Ванчо Петрушески или на Ѓорѓи Колозов.

Туку  да си поставам уште едно прашање за крај, а Вие слободно продолжете си до бескрај…

“ Да се имат нормална држава – убо е? “

Сите зборуваме и знаеме дека физичката активност е потребна за нашето здравје. Затоа се поставува прашањето – „НА КОЈ НАЧИН ФИЗИЧКАТА АКТИВНОСТ НИ ПОМАГА ВО БОРБАТА СО КОВИД 19 НО И СИТЕ ДРУГИ БОЛЕСТИ И СОСТОЈБИ“
Анализирајќи од сопствено искуство но и од сознанијата за Ковид 19, можеме да кажеме дека основни се две нивоa на кои е важна спортската активност.
Во зголемување на имунитетот на организмот, со што би се намалила можноста за заболување или ако тоа се случи полесно да ја поминеме болеста и побрзо да се опоравиме.
Подобрување на состојбата на луѓето со коморбидитети а кои се ризик по здравјето и исходот при ковид 19, а тоа се: дијабетес, висок крвен притисок, гојазност, белодробни заболувања и др.

Најпрво да одам на првото ниво а тоа е зголемување на имунитетот. Физичката активност делува дирекно позитивно врз имуниот систем и индирекно намалувајќи го стресот како фактор за пад на имунитетот).

Со цел да се надоврзам на минатата конференција најпрво ќе зборувам за влијанието на стресот, посебно хроничниот стрес кој води кон многу симптоми меѓу кои и пад на имунитетот. Стресогената реакција е збир на многу промени меѓу кои и излачување на стресогени материи како Адреналин и Кортикостероиди.
Сите ние сме слушнале ,, Адреналинот ми се покачи,, во услови на стрес. Покачувањето на Адреналинот и кортикостероидите е потребно при стрес зошто ни помагаат од настанување на потешки нарушуња и болести. Но доколку стресот е долготраен и пресилен како при Ковид 19 тогаш имаме големи излачени количини кои преставуваат голема опасност за појава на болести како: висок крвен притисок, срцебиење, покачен шеќер во крвта, пореметување во менталната сфера со несоница, раздразливост, анксиозност и депресија. Но можеби и најважно во овој случај е и пад на имунитетот.
Сето ова преставува ризик фактор кај здравите особи но и влошување на состојбата кај особите кои боледуваат од овие болести а се ризик фактор при Ковид 19.
Сите испитувања од областа на спортската медицина потврдиле дека спортистите имаат секогаш пониски вредности на излачен адреналин и кортикостероиди за разлика од луѓето кои неспортуваат. Ова е всушност тој важен податок со кој полесно се справуваат со стресот и неговите негативни ефекти.

Сега би кажал како дирекно спортската активност позитивно влијае врз имуниот систем. Ќе набројам неколку механизми:
Знаеме за антителата во крвта како одбрамбени материи. Спортската активност со своите биохемиски и молекуларни влијанија делува врз леукоцитите (одбрамбените клетки) стимулирајќиги во создавањето на антитела во сите болести а нормално тоа се случува и при Ковид 19.
Најновите истражувањата при Ковид 19 покажуваат дека од големо значење има имуната реакција на таканаречените НК (натурал килер клетки или природни убици) и К (килер или клетки убици). Ние веќе имаме претходни сознанија дека физичката активност влијае врз зголемување на бројот и активноста на овие клетки.
Аминиокиселината Глутамин, ја знаат и користат спортистите како суплемент. Преставува хранително гориво за леукоцитите. Оваа аминокиселина се синтетизира во мускулуите и тоа при физичка активност. Поради тоа спортистите имаа голема способност за синтеза, депонирање и ослободување на оваа значајна за имунитетот аминокиселина.

Второто ниво на кое делува физичката или спортската аактивност е подобрување на состојбата на луѓето со коморбидитети а кои се ризик по здравјето и исходот при Ковид 19, атоа се: дијабетес, висок крвен притисок, гојазност, белодробни заболувања и др.
Истражувањата кои сеуште се во тек покажуваат дека најголем проблем за компликации и лош исход при болеста се воглавно 2 две работи кои се надополнуваат:
Васкуларен ендотелитис или воспаление на внатрешната обвивка на крвните садови со појава на тромби
Тешка бронхопнеумонија.
Токму Дијабетесот, високиот крвен притисок, гојазноста се поврзани со оштетување на крвните садови како подлога за лош развој и компликации при Ковид 19.
При дијабетес, физичката активност го троши зголеменото ниво на шеќер во крвта како енергетско гориво со што го регулира дијабетот и ги намалува штетните ефекти на шеќерот врз крвните садови.
Високиот крвен притисок ги оштетува дирекно крвните садови. Испитувањата докажале дека умерената и правилно дозирана физичка активност го намалува крвниот притисок особено кај луѓето од средна и постара возраст.
Физичката активност ја намалува телесната тежина којата самата посебе преставува ризик и подлога з многу болести.

Бронхопнеумонијата е најчестата компликација при Ковид 19. Физичката активност ги зголемува белодробните волумени и капацитети со што се зголемуваат респираторните можности и резерви при ова заболување.
Иминоглогулинот А кој се наоѓа на површината наб респираторните патишта и нештити од влез на вируси и бактерии се зголемува при физичка активност особено при надворешни услови.

И на крај за да завршам со тоа дека спортската активност дирекно го стимулира лачењето во мозокот на Бета-ендорфинот, хормон на радоста и среќата.

Ковид 19 е наша реалност со сите овие работи што се кажуваат и ги слушате а можеби и доживеете.
Но и животот е наша реалност и него треба да го живееме. Ако одлучиме тоа да го правиме само поради животот да ни биде поисполнет со едноставни нешта, порадосен дека нашето здравје е се, посреќен дека правиме добри нешта, тогаш верувам дека дека тоа е и правиот пат да се избориме не само со ковид 19 туку и со се друго што го загрозува нашето здравје.

Подготвил: Примариус Д-р Оливер Бојчески (Специјалист по спортска медицина и специјалист по трудова медицина)

Ех, какви не случувања имало по моите горнодримколски села. Случки кои во исто време ќе те насмеат, расположат, но и ќе ти дадат посебна мудрост во животот. Некои од тие малечки случки всушност ја опишувале целокупната историја, критикувале сегашноста или ја претскажувале иднината.

Таква била и ова случка која ќе ја пренесам дирекно, изворно, без никакви додавки и придавки,зошто така најдобро се разбира.

Во лабунишкото поле многу почнало да се краде (се крадело ореви, јаболка, сливи, грав и ред други работи). Турското време кога играл камшикот или југословенското време кога ,, стравот лојзето го чува,, било завршено. Сега се било оставено на чесно однесување на селаните а Полјак немало.

Но полјак во тоа време па и сега, е тешка работа, треба да се чува селскиот (државниот) атар, да се заштитат нивите, да нема крадење, влегување во туѓо. За тоа треба да се најде одговорен човек, без страв, чесен и поштен, што ќе може да го сопре секого без колебање.

Селаните седнати пред кооперациите и чајџилниците одлучуваат дека мора да се постави полјак кој ќе го чува полето, и размислувале – овој?, оној? Но никако да се најде полјак според карактеристиките па затоа оставиле некој сам да се пријави како доброволец на состанокот.

Дури и селскиот тапан го означил денот и часот кога народот треба да се собере во месната заедница за да се најде и одбере полјак.

На денот на одбирањето, салата на месната заедница била преполна нe затоа што некој сакал да биде изберен за полјак туку да видат, да разберат, да го одржуваат нивниот ведар и интересно дух на шала со иќаиња и меселиња.

После јасниот и изречит говор на претседателот на месната заедница веднаш следело повикот кој бил краток, гласен и заповеден –

,, Кој сакат да бидит полјак,,?

Во салата молк.

Повторно повик ,, Кој сакат да бидит полјак,,!

И повторно молк и секој во секого поглед.

Гледајќи дека можеби никој нема да се пријави, претседателот сега во молбен глас повикал ,, кој сака да биде полјак?!

Во затишјето од од задните редици еден од луѓето ја кренал својата рака и извикал

,, Ја ре дајче,, ,, ја сакам да сум полјак,,   (дајче-вујко)

Претседателот во неверување  ја кренал раката и ја поставил на челото како да гледа на далечина и извикал

,, Меселе мече меселе, а ќе да вида која е?

Човекот истапил и повторно сигурно одговорил ,, ја ре дајче, ја можа полјак,,

Претседателот се насмеал, и со позната лабунишка мудрост рекол-

Абе мие ради тебе полјак редиме, ти полјак сакаш да бидеш?!

Автор:Др.Оливер Бојчески

Има разни моменти или настани кои ни се случуваат во нашиот живот. Едни од нив стануваат приказни и сведоштва од минатото, други насоки за сегашноста, трети поуки за иднината.  Но пред да станат било што од овие, тие случувања без разлика дали се добри или лоши најпрво мора да се доживеат а потоа и да се преживеат. Некои од нив на нашиот јазик (горнодримколски) ги викаме ,, ИЌАИЊА  (вистинска но надоградена приказна со цел да се даде посебен дух во раскажувањето и извлекување на одредена поука ). Такво е и ова ,,ИЌАЕ,,.

ИЌАЕ

Го обожавам мирисот на нова книга, на печатената хартија и нејзиното шушкање при вртење на страниците. Ме потсеќа на оние есенски прошетки кога пешачам низ патеката по костеновата шума каде подлогата од паднатите позлатени листови ми ги покрива глуждовите и пријатно шушка под чекорот на нозете со мирис од последното нивно испарување пред да потемнат и се вратат во својата мајка земја.

Така е и сега, кога ја добив новата книга со најновиот наслов на новата ,,Македонска Енциклопедија,,  Но само што ја помирисав и грубо свртев по страниците ми звона на телефон мојот другар Рамис и во заповедувачки глас ми рече –

,, Ајде спремај се одиме Лабуништа, да се видиме со човекот,,

,, Ох зарем сега, таман ја добив книгата и барем да прочитам едно поглавје – му реков,,

,, Но нели сакаше да слушнеш едно лабунишко иќае со омилената нова поговорка ,,  ДОЈДЕ ЗА ВАКЕ,,

Веднаш се ставив во едно необична одлука – да се слушне едно лабунишко иќае која во себе носи голема мудрост или ,,шерештина/шеретинок,, на мојот народ или да се прочита поглавје од новата македонска енциклопедија.

Но веднаш ја донесов одлуката.

,, Одиме!

И тоа – му велам, ќе одиме по патеката на нашето детство по ,,горни пат,, таму каде што беревме костени како деца и баравме ,, ума (природен пластелин),, Сеуште во мене се тие спомени на тие измачкани рачиња со маслинеста сиво зелена глина (ума) која јас, Рамис, Дарко, Сашо, Решат, Фатима, Тофила, Бегуша….(и сите други од одделението на нашата учителка Ружа Кукунешоска) копавме таму и правевме убави предмети за часовите по општотехничко образование (ОТП). Всушност тогаш немавме пластелин како сегашните деца но имавме накратко речено – детство.

Се сретивме на Равење а тој веднаш со блага насмевка во заканувачки глас ми рече –

Зарем ќе пропуштиме лабунишко иќае?

За ништо на светот не би пропуштил! Со сигурност му одговорив.

Всушност од Лабуништа потекнуваат многу работи: од иќаиња до меселиња, од писатели до музичари, но пред се за мене тоа се луѓе кои се што направиле и ќе прават е благодарение на сопствениот главно печалбарски труд, и умешноста од сопствената животна борба ма колку и да е тешка да направат по некое интересно иќае што ќе зборува за ведрината на нивниот дух и способноста да се снајдат во сите времиња и невремиња. Често пати за нив сум слушал од моите родители кои оставиле длабока трага во нивното учителствување во Лабуништа и бројните пријатели и роднини при што сите нивни раскажувања и животни примери биле со почит, внимание и позитивност према соседните селани. Затоа секогаш сум длабоко поврзан со ова село и во секоја слободна прилика и ден денес знам со моите другари а посебно со Рамис (кој едвај чекам да дојде од печалба) да прошетаме таму и видиме со луѓе.

Така е и сега, пешачиме по ,,горни пат,, и веднаш започнуваме со разговор за потеклото на новите реченици кои ни станаа омилени. Но пред да ја слушниме оргиналната верзија од човекот кое тоа го има речено уште еднаш ја повторуваме приказната која ја шири народот.

Според кажувањата –  ,,филан и филан (некојси),, лабуништанец стекнал имот пренесен од прапра дедому до таткому на сред село и тоа многу вреден. Но бидејќи денес само парата има вредност одлучува поголемиот дел од својот имот да го продаде и да се стекне со готова пара.

Во една прилика живеејќи го на свој начин живот и трошејќи пари се слика на фејсбук со убава позадина на купени коли, преубави софри и куртизани при што ќе напише на фејзбук страницата –

,, ДОЈДЕ ЗА ВАКЕ (дојде за вака),,

Непоминува многу долго време, како и секоја готова пара се троши и човекот мора повторно да заработува за леб и се враќа на почетокот или на прапочетокот. Сега повторно се слика на фејзбук но наместо во убава облека, коли и куртизани ќе биде облечен во работничко одело, во раката држи мистрија а во позадина машина за малтер. На таа слика сега ќе напише –

,, ЗА ВАКЕ Е ДОЊЦОВМЕ (за вака е донесовме),,

И овој пат раскажувајќи го иќаето по којзнае кој пат повторно смеа меѓу нас.

Не ни приметивме кога стигнавме во Лабуништа и со човекот (филан и филан) се најдовме во една од лабунишките чајџилници.

Срдечно не пречека со чај од нане и веднаш не праша дали е сакаме оргиналната верзија или она од народот која ја шири за него.

И двете! но повеќе оргиналната, бидејки другата е знаеме! – Веднаш извикавме.

Тогаш е добро да знаете дека се разликува од онаа која ја дополнија моите лабуништани и иставија една опашка. Ама тоа е. Така и се случи со мене. Јас ги напишав тие зборови и се сликав но причините не се тие.

Важно е дека сега, за се што е ,,моментално добро,, сите пишуваат – ,, ДОЈДЕ ЗА ВАКЕ,, а кога поради тоа ДОЈДЕ ЗА ВАКЕ,, ќе се случи нешто или ќе произлезе нешто лошо, непредвидливо и нешто за што сме самите криви тогаш се вели – ,, ЗА ВАКЕ Е ДОЊЦОВМЕ,,

И покрај ,, опашката,, или народното надополнување кое  малку е непријатно за човекот, тој со насмевка тоа го прифаќа и вели дека сега е важна суштината на зборовите кои ќе останат како еден вид народна изрека во споредба со него, чија судбина е минлива.

Не испрати а ние заминавме по истиот пат.

На враќање цело време размислувавме која е вистината – дали неговата или она со опашка од народот. Но не е битно, како рече човекот, важна е изреката која сега сите ја користиме.

Но сепак остана размислување во мене, за него, за човекот кој продолжува во својот живот да чекори со чесност, искреност и работливост.

Се вратив а на масата стоеше отворена новата македонска енциклопедија. Сеуште од неа се ширеше пријатниот мирис на новата хартија а поглавјата бараа да бидат прочитани. Но јас само пополека се приближувам кон неа, со насмевка ја проследувам и ја затворам. Чинам се е веќе прочитано, се е веќе кажано, се е веќе видено.   Зошто ,,ДОЈДЕ ЗА ВАКЕ,, односно,, ЗА ВАКЕ Е ДОЊЦОВМЕ (за вака е донесовме),,

СЕЌАВАЊЕ (I ДЕЛ)

Пишува: др.Оливер Бојчески

Децата знаат да поставуваат необични и тешки прашања но и да побараат и да направат уште понеобични работи. Тоа мене ми се случи денес кога дојде до мене мојата 9 годишна ќерка и ме праша – ,,Тато, можам ли да одам и да продавам на пазар во сабота со баба ми Роза?,,
Прашањето беше толку дирекно и јасно а јас неможев веднаш да одговорам како досега, со забрана или со одобрување. Кога некој ќе ми постави некое тешко прашање, обично одговорот го барам замислувајќи се длабоко во себе, во некое мое искуствено минато. Така беше и сега, се вратив во своите мисли.

… Се чуствуваше пролета. Обично како и на повеќето луѓе,така и во мене се раѓаа убави мисли за сегашноста и планови за иднината. Но таа пролет беше поразлична, всушност во зимата се чуствував радосен зошто тогаш го завршив факултетот и се ослободив од тие студенски грижи, а пролета ми донесе некој очај и безнадежност. Таквите чуства и тоа како се познати денес зошто бев невработен а бев полн со елан како и секој млад човек со штотуку завршен факултет.
Никогаш не ми било важно што ќе работам, важно ми беше и сеуште ми е тоа да биде чесна, поштена и честита работа. Воден од тие мисли му се обратив на мојот тетин кој работеше како шофер на камион на дрва во шумското претпријатие. Се сеќавам како денес кога му реков – ,, Тетин Миајл, дали би ме зел како работник да ти ги товарам дрвата во камионот?,,
Ме погледна, застана неколку секунди и без насмевка на лицето ми рече – ,, Очекуваш да ти се насмеам? Да ти речам дека си доктор и дека е срамота да работаш амалска работа? Дека неможеш физички да издржиш? – Знам дека тој одговор нема да го прифатиш! ,, Потоа ја зеде чашката со ракија, во лутина ја испи, стана и ми рече – ,, Утре биди спремен!

Таа вечер си легнав порано но со нетрпение го чекав утрешниот ден исто како некој ученик што ја чека утрешната ескурзија. Рано утрото камионот веќе беше паркиран пред мојата куќа а јас облечен во стари алишта и со торбиче наполнето се јадење бев спремен за мојот прв работен ден. Можеби во некоја од моите мисли кога студирав а и секој друг човек како мене поинаку го замислувал својот прв работен ден, да биде убаво облечен , дотеран, со убав парфем, со кола или со што било друго. Но јас едноставно знам дека тој ден бев радосен и исполнет.
Возејќи се скоро 1 час низ убав шумски предел на букова шума, преку јабланичките реки, стигнавме близу селото Лакавица. Не пречекаа шумски работници кои со едни големи босански коњи растовараа дрва. Не чекавме долго јас и мојот братучед Вите (синот на тетин ми), веднаш се нафрливме на дрвата да ги товариме. Се сметав за силен но во исто време се сетив на зборовите на дедо ми дека работата со дрва е една од најтешките работи(професии). Тоа го сватив брзо, кога потта брзо ми ги осоли усните и ме печеше во очите но јас несмеев едноставно да се предадам.

Михајло! Се слушна одек од коријата, Имаш нов работник? Со прашување се приближија 3 (тројца) опкршени и силни мажи кои тука работеа на товар на дрвата. Да! Како ви се чини? со некоја сигурност и уверливост им рече и истовремено ги праша тетин ми.
Јас застанав, малку подседнав, и со поглед ги препратував зошто сакав да слушнам за нивната оценка, небаре сум на факултет пред комисија на професори.
,, Добар е, има сила во него но нема техника и не е опкршен,, искрено му одговорија.
Тетинот вадејќи малку ракивче колку да ги почести, со насмевка им рече- ,,Па како за доктор не е лош,,
Што? Во недоумица повторно го прашаа, но по погледот видоа дека воопшто не се шали.
Никогаш неможам да ги заборавам нивните лица и начинот со кој во потполна почит ми пријдоа и рекоа – ,, Можеме ли ние да ти го натовариме камионот?,, Без размислување и малку пишманење им реков – Не! Тоа е моја работа!
Некако се усрамија, се почуствуваа како да ме навредија, како да ја омаловажија мојата сила. Но тие можеби неуки луѓе веднаш сфатија и се поправија – ,, Ама ние мислевме да ти помогнеме за побрзо да завршите и после и ти нас да ни помогнеш,,
,,Може, но за возврат сакам заедно да ручаме,, Се обидов да направам еден договор на компромис за и тие да се почуствуваат важни.
Најпосле камионот со 14 тони дрва беше полн а јас пресреќен што успеав. На заминување работниците не поздравија и со голема мудрост и ако никогаш во нивниот живот можеби немаа учено ми рекоа ,, Докторе од физичка работа да знаеш никогаш главата нема да те боли ама за рацете и кичмата ке ги осетиш утре,, Јас тогаш пријатно се почуствував а утредента навистина се уверив во тоа.
Мојот братучед остана тука да распоредува дрва за наредниот товар а јас со тетинот заминавме за Струга да го растоварам камионот.
Доволно се возевме колку малку да одморам и земам сила за истоварот, кога стигнавме пред куќата каде требеше да ги растоварам дрвата. Пред самата куќа имаше една голема асфалтирана ширина а газдата пријде и рече – Дечко, не е проблем, можеш тука да ги растовариш а ти мајсторе дојди да се напиеш едно пиво.
Се фрлив на камионот и набрзина почнав да ги истоварам дрвата. Овој пат одеше лесно, беа влажни и лизгави и воопшто не ми сметаше а ниту приметував како нивната влага и мов ги валкаа моите алишта и моето испотено лице.
Едно дете на возраст колку што е мојот син денес на точак се возеше околу камионот и со интерес ме гледаше. Во страв да не се лизне некое од дрвата со малку поостар глас му реков да се потргне и одалеку да ме гледа. Но детето несакаше да послуша, не поради неговата непослушност туку поради детската љубопитност. Наеднаш и од некаде дојде неговиот татко на возраст на која што сум приближно и јас денес, највероватно наслушувајќи ја мојата молба а неговата непослушност. Му пријде на неговото дете го фати за рака и со прст покажа кон мене.
,, Го гледаш чичконо! Го гледаш како е испотен и извалкан? Го праша своето дете и веднаш продолжи .
,, Е таков ќе бидеш и ти ако неучиш! А сега оди да напишеш домашна!

Јас едвај изустив, колку да не го укорува детето и му реков ,, Остави го детето има време ќе напише домашна но нека ме погледа и мене,, Потоа ја кренав главата гордо и продолжив без да му кажам што сум навистина.
До ден денес никогаш неможам да го заборавам, оправдам или обвинам таткото.
Наеднаш сакам да поврзам и други настани во таа година на мојот почетен работен стаж кога гласот на ќерка ми ме разбуди од сонот или јавето ,, Тато, тато, ми ја фати ќерката раката, те чекам да ми одговориш?
Со насмевка и реков – ,, Да, ќерко можеш да одиш,,

,, Тајната на успехот во животот не е во тоа да се работи тоа што се сака, туку да се сака тоа што се работи,, – Черчил.