Германски гасовод требаше да минува по морското дно на Балтичкото Море, но наместо карпи и тиња, нуркачите открија остатоци од брод стар четири века.
Во 2023 година, подготвителните работи за подводен гасовод во заливот Грајфсвалд, во северна Германија, се претворија во археолошка трка со времето. Нуркачите испратени да расчистат група аномалии на морското дно се вратија со ѓонови од чевли, макари и ‘рѓосано сидро. Под слојот тиња лежеше претходно непознат брод, изграден пред околу 400 години.
Заливот Грајфсвалд претставува заштитена лагуна, а потонатиот брод лежеше на длабочина од околу 7,5 метри, на меко, калливо дно. Видливоста беше речиси нула – секое движење на нуркачите креваше облак од тиња. Тим од пет лица изведе 22 нуркања за нешто повеќе од 12 дни, свесни дека багерите се веќе на пат. Наодите беа документирани на самото место и набрзина преместени во блиски привремени контејнери полни со вода за да се спречи понатамошно оштетување.
Остатоците од бродот
Од трупот на бродот преживеаја само фрагменти: еден дел од надворешната оплата со должина од околу 7,5 метри, како и ребра и греди расфрлани по морското дно. Токму овие поединечни делови ја открија природата на пловилото. Даските биле поставувани така што се преклопувале, слично на покривни ќерамиди, прицврстени со железни клинци, а празнините биле затворени со мешавина од катран и животински влакна. Станува збор за техника позната како „клинкер“ конструкција.
Староста на бродот е утврдена преку анализа на годишните прстени на дрвото. Едно од дрвата употребени при изградбата било исечено во периодот помеѓу 1626 и 1639 година. Истражувачите документираа повеќе од 60 предмети – дрвени столбови, јажиња, штици од буриња и издлабено дабово стебло кое веројатно служело како пумпа за испумпување на водата од дното на бродот.
Меѓу наодите има и збирка столарски алат, вклучувајќи рачка за рачна дупчалка слична на оние пронајдени на англискиот воен брод „Мери Роуз“ (Mary Rose). Ова укажува на тоа дека старото пловило со клинкер конструкција поседувало работилница за долги патувања. Што се однесува до личните предмети на екипажот, пронајдени се само два ѓона од чевли и еден шиен кожен ремен. Скелетните остатоци укажуваат на исхрана што вклучувала свинско и овчо или козјо месо.
Еден предмет сè уште ги збунува истражувачите: рамна глинена тула со низа дупки, вметната во дабово дрво. Не е познато постоењето на сличен предмет на друго место. Се претпоставува дека тоа била импровизирана алатка за острење тапи длета и бургии.
Причината за потонувањето на бродот исто така останува нејасна. Некои греди покажуваат траги од горење, што укажува на пожар, додека две котви – заедно со пловка наменета за употреба при спуштање на котвата – сугерираат дека бродот можеби бил закотвен пред да потоне на дното. Михал Грабовски, подводен археолог од Универзитетот во Варшава, останува претпазлив: „Се трудам да не шпекулирам. Во спротивно, ризикуваме да создадеме алтернативна историја“. Проектите за гас како случајни археолози
Без дополнителни остатоци од бродот, неговиот идентитет, матичното пристаниште и дестинацијата остануваат непознати. Една студија сугерира дека остатокот од пловилото можеби лежи источно од местото на откривањето, во област што никогаш не била истражувана. На крајот, трасата на гасоводот беше изменета, а остатоците од бродот беа покриени со вреќи со песок.
Овој брод се приклучува кон десетици други откриени во заливот, бидејќи проектите за гас, нафта и обновливи извори на енергија на море сè почесто наидуваат на подводни аномалии кои се покажуваат како потонати бродови. Повеќето од нив се откриваат рано, во фазата на планирање на проектот, што овозможува уредни ископувања, но сепак доаѓа до неочекувани откритија.
Заливот Грајфсвалд некогаш бил премин помеѓу леденото Балтичко Море и реката Одра. Секој нов потонат брод додава делче во сложувалката на повеќевековната пловидба во овие води. Грабовски го нарекува временска капсула – мало делче од сложувалка што е дел од многу поголема слика.
Овој случај покренува прашање не за минатото, туку за сегашноста. Ако еден потонат брод стар 400 години можел да остане скриен на морското дно во залив низ кој со векови минувале бродови, колку ли работи остануваат неистражени на дното на Јадранското Море, кое е испреплетено со гасоводи, кабли и пристаништа? И колку такви наоди ќе завршат закопани под вреќи со песок само затоа што трасата на гасоводот има предност пред она што лежи под неа?
