Неверојатни работи се случуваат на Блискиот Исток. Она што се чинеше невозможно со децении, сега брзо станува нова реалност: војните престануваат, старите непријатели стануваат пријатели, а вечно немирниот регион станува оаза на мирот во радикално променлив свет.
Овие тектонски промени во голема мера беа насочени од новиот центар на светската моќ – комунистичка Кина. Идните историски книги веројатно ќе го земат 10 март оваа година како нулта датум на раѓање на новиот Блиски Исток, кога беше објавена сензационалната вест дека високите претставници на Иран и Саудиска Арабија во Пекинг постигнаа историски договор за обновување на дипломатските односи. .
Веднаш беше јасно дека нешто толку големо се случило во Пекинг што неизбежно ќе ја промени целата геополитичка архитектура на Блискиот Исток. И навистина, помирувањето на муслиманските џинови, најмоќните сили на сунитскиот (Саудиска Арабија) и шиитскиот свет (Иран), речиси веднаш произведе низа драматични последици кои дотогаш беа теоретски незамисливи и технички неостварливи.
Како прво, војната во Јемен е прекината. Бидејќи тоа всушност беше прокси војна меѓу Саудиска Арабија и Иран, во која Ријад воено ја помагаше јеменската влада, додека Техеран ги поддржуваше бунтовниците шиити Хути. По помирувањето во Пекинг, потребата за војна во Јемен исчезна: Саудиска Арабија објави дека ја прекинува својата воена кампања во таа земја, додека Иран изрази подготвеност да престане да им помага на Хутите.
Веќе на 8 април, делегатите на Саудиска Арабија отпатуваа во јеменскиот главен град Санау – кој Хутите го држат од 2014 година – каде што се сретнаа со претставници на бунтовниците. Новинската агенција Саба, управувана од Хутите, објави дека се разговарало за траен прекин на огнот, крај на военото учество на Саудиска Арабија и укинување на саудиската блокада на јеменските пристаништа.
НАЈГОЛЕМАТА КАТАСТРОФА НА 21 ВЕК
Да потсетиме, во ноември 2021 година, ОН објавија дека во војната во Јемен досега загинале 377.000 луѓе, од кои 150.000 биле убиени во директни воени дејствија, додека 227.000 од нив загинале поради недостаток на вода за пиење, глад и болести кои можеле да се спречат или лекуваат дека во саудиските воздушни напади здравствената мрежа во Јемен не била целосно уништена.
Понатаму, ОН проценуваат дека меѓу тие 377.000 загинати Јеменци има дури 70 отсто од децата на возраст под пет години, од кои околу 260.000. Околу 10.000 од нив биле убиени како директен резултат на борбите, а 250.000 од индиректни причини поврзани со војната. Според проценката на Save the Children за 2018 година, 85.000 деца умреле од глад во Јемен само во претходните три години, а овој неразбирлив тренд продолжи и подоцна.
Покрај тоа, повеќе од 80 отсто од јеменското население (брои 30 милиони луѓе) има потреба од хуманитарна помош, додека најмалку 15 милиони луѓе живеат во екстремна сиромаштија, а неухранетоста погодува 4,9 милиони луѓе. Затоа не е чудно што ОН ја оценија војната во Јемен како најголема хуманитарна катастрофа на 21 век.
Сега, благодарение на кинеското посредување, таа катастрофа е на добар пат да се стави крај. Но, тоа не е единствениот блискоисточен јазол што се разоткри во Пекинг: помирувањето меѓу Саудиска Арабија и Иран имаше позитивен ефект врз судбината на Сирија и нејзиниот претседател Башар ал-Асад.
СВРТУВАЊЕ КОН КИНА И РУСИЈА
Имено, покрај запирање на војната во Јемен, завршува и исламистичката агресија врз Сирија, а Сирија е повторно примена во Арапската лига, од која беше исклучена на почетокот на сириската војна во 2011 година. Старата мантра „Асад мора да замине“ е заменета со нова: „Асад мора да остане“.
Она што е најневеројатно е дека процесот на враќање на Сирија во Арапската лига го раководи Саудиска Арабија, која во изминатите 12 години ја поддржуваше сириската Ал Каеда во борбата против Асад, кој беше потпомогнат од Иран. Сега Саудиска Арабија и Иран повторно се пријатели, па Асад повеќе не е на милост и немилост на Ријад и Арапската лига.
Така, веќе на 12 април заедно во Саудиска Арабија пристигнаа високи ирански пратеници и шефот на сириската дипломатија Фајсал Мекдад. Ако некој јавно предвиде ваква средба минатата година, сигурно ќе беше прогласен за луд и целосно оттргнат од реалноста.
„Иранците и Сиријците се во Саудиска Арабија во ист ден. Тоа е сосема лудо и беше незамисливо пред неколку месеци – коментира за АФП арапски дипломат со седиште во Ријад.
Оваа нова блискост меѓу Ријад и Техеран треба формално да биде запечатена со неодамнешното патување на иранскиот претседател Ебрахим Раиси во Ријад, на покана на саудискиот крал Салман: таа посета е планирана за крајот на април, по Рамазан.
Во меѓувреме, на 19 април, саудискиот министер за надворешни работи Фајсал бин Фархан Ал Сауд беше во официјална посета на Дамаск, прва пат од 2011 година, и се сретна со сирискиот претседател Асад. Поранешните смртни непријатели сега срдечно се ракуваа.
Како што можеме да видиме, големите промени на Блискиот Исток во голема мера се поврзани со новата геополитичка позиција на Саудиска Арабија. Во основата на сите овие промени стои фактот дека Саудиска Арабија, под водство на синот на Салман, 37-годишниот принц Мохамед бин Салман, се оттргнува од Америка и кон Кина и Русија, па сите овие договори станаа можни.
Токму овој политички пресврт на саудискиот принц дозволи миротворството на Кина – мотивирано од желбата новиот пат на свилата да не наиде на секташки пречки – да дојде до израз. Во основа, пред нашите очи во реално време се создава сосема нова конфигурација на Блискиот Исток.
(ТБТ, медиуми)
