Нема крај на смртоносното насилство, дури и по 20 години: само во февруари, најмалку 52 цивили беа убиени во Ирак, бомбардирани и убиени во напади. Денешното насилство потсетува на нападот што започна ноќта помеѓу 19 и 20 март 2003 година, кога американски бродови истрелаа 40 ракети врз владиниот кварт во Багдад.
Воено, Ирак немаше што да се спротивстави на големата инвазија на „коалицијата на волни“ од САД, Велика Британија, Австралија и Полска. Бруталниот диктатор Садам Хусеин беше соборен по три недели. И шест недели по почетокот на војната, на 1 мај 2003 година, претседателот Џорџ Буш триумфално го објави крајот на големите борбени операции пред воените сцени на носачот на авиони Абрахам Линколн.
Дотогаш, според военото истражување на САД, коалицијата предводена од САД фрлила точно 29.166 бомби и други проектили. Голем дел од инфраструктурата на земјата беше во урнатини. А според угледната британска невладина организација Iraq Body Count, повеќе од 7.000 цивили ги загубиле животите.
Бројка која оттогаш само се зголемува. Вкупниот број на загинати во војната во Ирак е меѓу 200.000 и еден милион луѓе, во зависност од проценката. Во 2006 година, угледното медицинско списание „Лансет“ објави бројка од над 650.000 „дополнителни смртни случаи“. А војната во Ирак дури и тогаш беше далеку од завршена. Дури во 2011 година американските војници се повлекоа – привремено. Тие се вратија за да го поддржат Ирак во неговата борба против терористичката организација Исламска држава. Германски војници и денеска се стационирани во Ирак: моментално ги има 120, потврдија за ДВ од Министерството за одбрана.
Ја победи војната, го изгуби мирот
Изградбата на нов, демократски Ирак според западните идеи се покажа како многу потешко отколку што замислуваше политичката класа во САД во нивните украсени стратешки документи: едноставно немаше просперитетен, демократски остров под влијание на Западот на Блискиот Исток. Без соодветно планирање, окупацијата предводена од САД беше совладана од сложените етнички и верски линии на расцеп во земјата.
Во август 2003 година, автомобил-бомба уби 22 лица пред седиштето на ОН во Багдад, што го означи крвавиот почеток на бунтовничкото движење и долготрајната граѓанска војна. Како резултат на тоа, Ден Смит, директор на Институтот за мировни истражувања СИПРИ во Стокхолм, за ДВ изјави дека инвазијата на САД е „храбар израз на западното верување дека тие можат да ја преобликуваат земјата и регионалниот поредок според нивните желби“.
Хавиер Солана, поранешен генерален секретар на НАТО и висок претставник на ЕУ за надворешна политика и безбедност, конечно направи горчлив биланс: „Ако мисијата требаше да го ослободи Ирак од теророт, да ја обнови земјата и да ја зголеми безбедноста на сите нивоа, тоа беше апсолутен неуспех. “.
Повреда на меѓународното право
Сепак, нападот врз Ирак првенствено беше „употреба на сила спротивна на меѓународното право и кршење на статутот на ОН“, како што објаснува за ДВ експертот за кривично и меѓународно право од Гетинген, Каи Амбос. „Инвазијата на Ирак не беше заснована на резолуција на Советот за безбедност на ОН. Надвор од тоа, единствената преостаната опција е да се оправда употребата на сила во самоодбрана, во согласност со член 51 од Повелбата на ОН. Што очигледно не беше случај овде“.
Ова е причината зошто генералниот секретар на ОН Кофи Анан ја опиша војната во Ирак како кршење на меѓународното право. Германија одби да учествува во таа војна. Но, со обезбедувањето на базите и дозволувањето на правата за прелет на напаѓачите, според Амбос, Берлин исто така „помагаше и поддржуваше чин што го крши меѓународното право“.
Набргу по почетокот на војната, Јирген Хабермас, секако еден од најважните германски интелектуалци, во Frankfurter Allgemeine Zeitung резимираше една од последиците од кршењето на меѓународното право во војната во Ирак: „Да не се лажеме: Американската норма на авторитет лежи во урнатини“. Речиси јасновидно, филозофот предупреди дека САД ќе „постават разурнувачки пример за идните суперсили“ со своите незаконски дејствија.
Тортура и воени злосторства
Угледот на Америка дополнително беше нарушен од случаите на воени злосторства и тортура. Во пролетта 2004 година, на пример, името Абу Граиб го обиколи светот: затвор на ужаси дури и под Садам Хусеин. Тогаш фотографиите покажаа како во истиот затвор американски војници мачеле.
Повторно и повторно се случуваа масакри врз цивилното население. Како во Хадита, каде што американските маринци убија 24 невооружени цивили во 2005 година. Или како во 2007 година на прометниот плоштад Нисур во Багдад, каде луѓе од приватната платеничка група Блеквотер случајно пукаа во толпа луѓе со автомати и митралези, убивајќи 17 луѓе. Или како во видеото „Колатерално убивање“ објавено од Викиликс: Два хеликоптери пукаат во невооружени цивили со топови од 30 милиметри. Најмалку 12 лица загинаа, вклучително и двајца новинари на Ројтерс; две деца се тешко повредени.
Причината за војната пропадна сама по себе
САД наведоа две причини за нивната операција за промена на режимот: наводната закана од ирачкото оружје за масовно уништување и наводните врски на Садам Хусеин со Ал-Каида. Ништо од тоа не беше вистина. По инвазијата во Ирак не беше пронајдено оружје за масовно уништување. А доказите дека ирачкиот диктатор бил поврзан со атентаторите од 11 септември, кои се добиени по тешка тортура, се покажаа како лажни.
Политикологот од Харвард, Стивен Волт, во интервју за ДВ објасни зошто има причина за давање погрешна интелигенција: „Тие веќе донесоа одлука и само бараа причини. Одлуките не се засноваа на информации: тие манипулираа со информации за да го оправдаат она што веќе го решиле“.
Кулминација на кампањата за убедување на скептичната јавност беше внимателно изведен говор на тогашниот американски државен секретар Колин Пауел на 5 февруари 2003 година во Обединетите нации во Њујорк. Пауел презентираше бројни наводни „докази“ според кои тиранинот во Багдад веќе поседува биолошко оружје за масовно уништување и работи на развој на атомски бомби. Две години подоцна, Пауел го нарече говорот „срамна дамка“ и се огради. „Јас сум тој што во име на САД на светот му презентираше лажни информации и тоа секогаш ќе остане дел од мојот живот“, изјави самокритично поранешниот државен секретар.
Долго време на нишан
Долго време има повици во САД за промена на режимот во Ирак. Во 1998 година, овој повик стана официјална политика под администрацијата на Клинтон со „Актот за ослободување на Ирак“.
Дури и пред терористите на Ал-Каида да ги срушат кулите близначки во Њујорк на 11 септември 2001 година, јастребите од администрацијата на младата Џорџ В. Буш се залагаа за пад на Садам. Американскиот историчар и експерт за надворешна политика Стивен Вертхајм го објаснува ова во интервју за ДВ: „Садам им постави предизвик на Соединетите Држави – едноставно затоа што ја преживеа војната во Заливот во 1991 година. САД се надеваа дека ќе биде соборен, но тој остана на функцијата . И тој беше пречка за американската хегемонија на Блискиот Исток“. Војната против тероризмот, која беше објавена по 11 септември, отвори можност за реализација на овие планови. Затоа што „претседателот имаше многу простор да го канализира гневот на јавноста и да ја обликува реакцијата“, објаснува Вартајм.
Десет години по распадот на Советскиот Сојуз, Соединетите Држави почувствуваа дека се на врвот на својата моќ. Американската администрација не сакаше да биде ограничена со правилата на повелбата на ОН во тој униполарен момент. Стивен Волт го опишува овој став: „Американците сакаат да зборуваат за поредокот заснован на правила и колку е тој важен. Но, тоа се правилата кои со задоволство ги кршиме кога не ни одговара да ги следиме“.
Денес, вели Каи Амбос, ова е една од причините зошто толку многу земји, од Бразил до Јужна Африка до Индија, се воздржани кога станува збор за осуда на руската агресивна војна во Украина или за воведување санкции кон Москва. „Овој очигледен двоен стандард се почитува на глобалниот југ“, вели експертот за меѓународно право од Гетинген. „И сега ни се враќа како бумеранг.
(TBT, DW)
