Според извештајот на „Middle East Eye“, Турција се подготвува за можноста да обезбеди одбранбена поддршка за Саудиска Арабија, што потенцијално би вклучувало распоредување на авиони, оператори и технички персонал за помош во одбраната на Кралството од ракети и беспилотни летала кои доаѓаат од Јемен.
Доколку планот се реализира, тоа не би значело нужно вклучување на Турција во војната во Јемен. Напротив, тековната дискусија се фокусира на одбранбен модел: заштита на саудиската територија, инфраструктура и воздушен простор.
Но, токму тука лежи поширокото значење на оваа приказна.
На Саудиска Арабија ѝ е потребен дополнителен одбранбен штит.
Притисокот врз Ријад значително се зголеми во последните денови.
На 16 септември, „Асошиејтед прес“ (AP) објави – повикувајќи се на двајца регионални претставници – дека Саудиска Арабија се соочува со недостиг на пресретнувачи на ракети и бара дополнителна помош за противвоздушна одбрана од сојузниците.
AP ги наведува Пакистан, Египет, Франција и Велика Британија меѓу земјите на кои им се обратил Ријад.
Во исто време, заканата за саудиската енергетска инфраструктура расте бидејќи конфликтот во Јемен повторно добива регионална димензија. (AP News)
Ситуацијата е особено чувствителна поради теснецот Баб ел-Мандеб. Најновото напредување на Хутите кон стратешките области долж Црвеното Море повторно ги разгоре стравувањата за безбедноста на еден од најважните поморски премини во светот. „Ројтерс“ известува дека пробивот на Хутите претставува еден од најсериозните неуспеси на Саудиска Арабија во Јемен во последните години. (Reuters)
Токму во овој момент во игра влегува Турција. Анкара подготвува одбранбена опција.
„Middle East Eye“ известува дека Турција размислува да обезбеди одбранбена поддршка за Саудиска Арабија за да се спротивстави на заканата од ракети и беспилотни летала.
Важно е да се направи разлика: засега нема потврда дека Анкара одлучила да распореди борбени сили во Јемен или дека има намера директно да ги напаѓа позициите на Хутите.
Моделот за кој се дискутира е многу поблизок до следново:
Турција помага во одбраната на Саудиска Арабија, но не мора нужно да влезе во војната на јеменска територија.
Ова би ѝ овозможило на Анкара да ја покаже сериозноста на своето одбранбено партнерство со Ријад, истовремено оставајќи простор за дипломатија и избегнувајќи директна вмешаност во сложената војна во Јемен.
Сепак, постои уште една важна напомена. На 16 септември, AP цитираше турски и пакистански претставници кои изјавија дека, до тој момент, нивните земји не добиле барање за помош од Саудиска Арабија врз основа на Договорот од Мека. (AP News)
Ова значи дека мора да се направи разлика помеѓу подготовката на можни опции и формалното активирање на колективната одбрана.
Зошто Договорот од Мека е толку важен во овој момент?
Турција, Саудиска Арабија и Пакистан го потпишаа Договорот од Мека на 7 август 2026 година.
Неговата најважна одредба е сосема јасна:
вооружен напад врз една од трите држави се смета за напад врз сите три.
Договорот, исто така, предвидува проширена воена соработка, зајакнато заедничко одвраќање, соработка во одбранбената индустрија и поголема интероперабилност меѓу вооружените сили. (Директорат за комуникации)
Затоа, моменталната ситуација не треба да се набљудува изолирано. Само неколку недели по потпишувањето на договорот, министрите за надворешни работи и за одбрана – заедно со военото раководство – на трите нации се состанаа во Истанбул на 31 август.
Постигнат е договор за понатамошно институционализирање на сојузот, формирање постојан секретаријат во Саудиска Арабија, спроведување заеднички активности и зајакнување на соработката меѓу одбранбените индустрии, вклучително и заедничкиот развој и производство на технологија. (Министерство за надворешни работи на Пакистан)
Со други зборови, договорот не остана само политичка декларација.
Веќе се градат институциите чија цел е да го претворат во функционален безбедносен механизам.
Првиот вистински тест за новиот сојуз
Токму затоа кризата во Јемен е толку значајна.
Кога беше потпишан Договорот од Мека, тој можеше да се гледа како долгорочен проект за воспоставување безбедносни врски меѓу Анкара, Ријад и Исламабад.
Сега, за првпат, се појави конкретна безбедносна ситуација во која една од државите-потписнички е под напад и има потреба од дополнителни одбранбени капацитети.
Прашањето веќе не е само што вели договорот.
Прашањето е што ќе направат неговите членки кога една од нив ќе се соочи со сериозен воен притисок.
Доколку Турција навистина распореди одбранбени капацитети во Саудиска Арабија, тоа би претставувало значаен чекор кон претворање на Договорот од Мека во практичен регионален безбедносен механизам.
Не треба да се очекува нова копнена инвазија на Јемен
Важно е овде да се избегне погрешен заклучок.
Засега, Турција не покажува намера да испрати копнени сили против Хутите.
Исто така, Пакистан не објавил одлука за вклучување во војната во Јемен.
Уште од самиот почеток, Анкара го претставуваше Договорот од Мека како одбранбен, а не како офанзивен сојуз. Турските власти нагласија дека договорот не е насочен против ниту една конкретна држава и има за цел да ги зајакне регионалното одвраќање и безбедноста. (Агенција Анадолија)
Затоа, пореалистичен модел е воспоставување слоевит одбранбен систем за Саудиска Арабија: радари, системи за противвоздушна одбрана и одбрана од беспилотни летала, авиони, технички персонал, размена на податоци и, потенцијално, поврзување преку заедничка команда.
Сè уште не е јавно потврдено кои точно турски системи ќе бидат испратени.
Пошироката слика: регионалната безбедност сè повеќе зависи од повеќе фактори, а не само од Вашингтон.
Ова покренува уште поважно стратешко прашање.
Договорот од Мека е склучен пред тековната ескалација во Јемен. Затоа, не може да се тврди дека сојузот е формиран како одговор на оваа конкретна криза.
Сепак, токму сега може да стане очигледна причината за формирање на таков механизам.
Со децении, Саудиска Арабија во голема мера ја врзуваше својата надворешна безбедност за Соединетите Држави. Тековната криза ги открива ограничувањата на тој модел.
Агенцијата АП известува дека Вашингтон моментално обезбедува разузнавачка соработка и поддршка во планирањето, но не покажува намера директно да се вклучи во конфликтот. Во меѓувреме, Саудиска Арабија бара дополнителна помош од други партнери. (AP News)
Токму тука Договорот од Мека добива најголемо стратешко значење.
Тој не мора да ја замени безбедносната улога на САД преку ноќ.
Но, би можел да го означи почетокот на модел во кој регионалните држави се обидуваат да преземат поголем дел од одговорноста за сопствената одбрана.
Турција придонесува со силна и растечка одбранбена индустрија, како и со искуството на земја-членка на НАТО.
Пакистан придонесува со голема војска, развиена ракетна инфраструктура и нуклеарно средство за одвраќање.
Саудиска Арабија придонесува со финансиска моќ, геостратешка положба и сè поамбициозна домашна одбранбена индустрија.
Доколку овие капацитети почнат оперативно да се интегрираат, Договорот од Мека повеќе нема да биде значаен само поради својата политичка симболика.
Тој ќе стане прашање на регионалниот воен баланс.
Од потпишувањето во Мека до потенцијален одбранбен штит
Пред нешто повеќе од еден месец, тројцата лидери го потпишаа договорот во Мека. До крајот на август, нивните министри за одбрана, министри за надворешни работи и воени команданти веќе ги воспоставуваа институциите за негово спроведување.
Денес, среде ескалацијата околу Јемен, се појавуваат извештаи дека Анкара подготвува конкретни опции за обезбедување одбранбена помош за Ријад.
Сè уште не може да се зборува за формално активирање на колективната одбрана или за потврдено распоредување на турски воени сили.
Сепак, текот на настаните заслужува внимателно следење.
Зашто, доколку турски авиони, капацитети за противвоздушна одбрана или воено-технички тимови навистина бидат распоредени за заштита на Саудиска Арабија, Договорот од Мека ќе означи значајна промена:
премин од политички потпис кон вистинска одбранбена интеграција на терен. И тогаш, прашањето што е во прашање ќе биде многу пошироко од самиот Јемен:
дали сме сведоци на појавата на нова регионална безбедносна архитектура во која Турција, Саудиска Арабија и Пакистан постепено го градат сопствениот систем на колективно одвраќање?
-bliskiistok360analiza-
