Две години по 7 октомври 2023 година, Газа лежи во урнатини. Геноцидната воена кампања на Израел ја опустоши крајбрежната енклава.
Цели населби се збришани од лицето на земјата, а бројот на жртви сега надминува 67.000, според Министерството за здравство на Газа. Израелската опсада, затегната до крајни граници, ја турна Газа во вештачки глад што Обединетите нации официјално го признаа овој август.
Иако палестинската државност е сè уште далеку, оние што се заробени во Газа конечно би можеле да почувствуваат пауза во геноцидот благодарение на „мировниот“ план од 20 точки предложен од американскиот претседател Доналд Џ. Трамп со поддршка на голем број арапско-исламски земји, вклучувајќи го и Иран.
Доколку и Израел и Хамас се согласат со неговите услови, договорот би можел да го отвори патот за ослободување на сите преживеани израелски затвореници во Газа, репатријација на останките на оние што починале во заробеништво и ослободување на значителен број Палестинци затворени во Израел – што потенцијално ќе кулминира со крај на војната.
Сепак, остануваат огромни пречки. Меѓу нив се главните прашања за разоружувањето на Хамас и целосното повлекување на израелските сили од Газа – и двете остануваат значајни предизвици за какво било трајно решение.
И покрај значајните пречки, разговорите во Египет завршија со претпазливо оптимистичка нота во понеделник. Трамп тврдеше дека Хамас се согласил на „работи што се многу важни“, иако не понуди детали. Египетскиот весник „Ал-Кахера њуз“ ги опиша разговорите како „многу позитивни“. Поддржувачите на предложениот мировен план се чини дека имаат силни причини да веруваат дека може да се постигне договор во наредните денови.
Сепак, предложениот „мировен“ план предизвика значителни критики поради тоа што е лекомислен, нејасен и преполн со антипалестински предрасуди, а воедно не нуди одржлив пат кон траен мир или правда.
Критичарите тврдат дека планот наметнува услови што би го зацврстиле апартхејдот, би го одложиле повлекувањето на Израел и би ја маргинализирале Палестинската самоуправа, наместо да предлагаат реални услови за завршување на геноцидната војна на Израел во Газа.
Според условите на планот на Трамп, тој би претседавал со таканаречен „Мировен комитет“ – преодно управно тело задолжено за управување со енклавата. Во овој комитет му се придружува поранешниот британски премиер Тони Блер, за кого се очекува да игра клучна лидерска улога во Газа.
За Палестинците, кои веќе го искусиле британското колонијално владеење, можноста Блер да дејствува како де факто вицекрал ги евоцира непогрешливите империјални призвуци на планот и сугерира средство со кое САД можат да ги остваруваат и економските интереси под маската на мировниот процес.
20-те точки можат да се поделат во три главни категории – прекин на огнот и ослободување на затвореници, повоено управување и реконструкција на Газа и долгорочен политички хоризонт. Како што тврди поранешниот израелски мировен преговарач Даниел Леви, сите три се опасно несоодветни или во голема мера резервирани за интересите на Тел Авив.
Многу може да се каже и за цинизмот на Трамп, израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху и другите во САД и Израел кои ќе го видат овој „мировен“ план како средство за одвлекување на вниманието на светот од растечкиот меѓународен притисок врз Израел и бараат Тел Авив да биде одговорен за неговите злосторства во изминатите две години.
И покрај сите свои недостатоци, планот би можел да донесе некои непосредни хуманитарни придобивки. Сепак, ризикува да го продолжи деценискиот конфликт со зацврстување на неправдата, наместо да ја реши.
„Најдоброто што може да се очекува од иницијативата на Трамп е крај на израелското бомбардирање на Газа, за да можат Палестинците да здивнат и да најдат храна и засолниште“, вели д-р Набил Кури, поранешен заменик-шеф на мисијата во амбасадата на САД во Јемен.
„Вториот исход, кој се очекува ако бомбардирањето навистина престане, е размена на заложници и затвореници.“
Ризик од разоружување
Меѓу најконтроверзните елементи на планот е барањето Хамас да се разоружа.
И за Израел и за САД, тоа не е само приоритет – туку е централен предуслов за какво било трајно примирје или поширок политички договор. Израел, САД и некои европски и арапски влади го сметаат разоружувањето на Хамас за суштинско за долгорочната безбедност на Израел и повоената стабилност на Газа. Сепак, и покрај широкиот консензус, барањето е многу сложено.
Но, разоружувањето не е само политичко барање. Тоа удира во срцето на отпорот, моќта и опстанокот. Хамас веќе изрази подготвеност, барем во принцип, да се разоружа, под услов израелските сили целосно да се повлечат од Газа. Иако ова сигнализира потенцијален пробив, разоружувањето е далеку од едноставен процес.
Политичките и логистичките сложености се значителни: Кому ќе му биде доверено преземањето на оружјето на Хамас и под кое овластување или гаранции? Поважно, какви механизми би биле воспоставени за да се обезбеди заштита на цивилното население во Газа откако групата ќе го положи оружјето?
На територија каде што израелските воени операции уништија инфраструктура и раселија огромното мнозинство од жителите на енклавата, прашањето за безбедноста по разоружувањето не е апстрактно. Тоа е егзистенцијално. Без веродостојна, независна сила за одржување на редот и заштита на Палестинците од понатамошна израелска агресија во иднина, перспективата за разоружување ризикува да стане вовед во нова фаза на израелски геноцид, наместо пат кон мир.
„Хамас е под огромен притисок да го прифати ова барање [за разоружување]. За нив, тоа би било политичко самоубиство бидејќи нема гаранција дека ќе преживеат и ќе го видат следниот ден“, изјави за TNA д-р Надер Хашеми, директор на Центарот за муслиманско-христијанско разбирање „Принцот Алвалид бин Талал“ на Универзитетот Џорџтаун.
„Мислам дека тоа е една од најголемите пречки за спроведување на овој план и претпоставувам дека нема да има компромис по ова прашање, што ќе им оневозможи на Израел и на САД – и сакам да нагласам дека тие арапски и муслимански држави – да го видат имплементиран овој „мировен“ план“, додаде тој.
Покрај Хамас: Факторот Исламски џихад
Втората најголема вооружена фракција во Газа, Палестинскиот исламски џихад (ПИЏ), одигра значајна, но често занемарена улога во оваа двегодишна војна со Израел. Неговото влијание во енклавата ја прави клучен играч што мора да се земе предвид при секоја сериозна проценка дали предложениот „мировен“ план на Трамп има одржлив пат напред.
ПИЏ првично го отфрли планот на Трамп како „рецепт за дигање во воздух на регионот“, но подоцна го поддржа официјалниот одговор на Хамас на него како претставник на обединетите фракции на отпорот.
PIJ мора да биде вклучен во секој сериозен напор за спроведување на предложениот „мировен“ план, не само затоа што групата одржува вооружени сили во Газа и се верува дека држи некои од заложниците, истакна д-р Хашеми за TNA.
Додека д-р Кури изјави за TNA дека PIJ нема да го наруши планот на Трамп ако тој резултира со повлекување на израелските трупи од Газа, тој тврдеше дека „отпорот кон окупацијата од страна на PIJ и другите ќе продолжи ако израелските трупи останат во Газа“.
Доколку Хамас се разоружа и се повлече, ќе се откаже од своето лидерство во вооружениот отпор – празнина што ПИЈ може добро да ја пополни.
Во таков сценарио, борците на PIJ ќе станат „најголемите мобилизатори на палестинското политичко тело од перспектива на оние Палестинци кои веруваат во вооружен отпор“, објасни д-р Хашеми за TNA.
„Тоа е уште еден фактор овде што мислам дека има голема тежина врз одлуката на Хамас – нивната сопствена одржливост и нивната привлечност и поддршка во рамките на палестинското политичко тело. Тие не сакаат да го отстапат тоа на [ПИЈ]“, додаде тој.
Кој зборува во име на Палестинците?
Голем број арапски и муслимански држави сигнализираа поддршка – или барем премолчено одобрување – за предложениот „мировен“ план на Трамп, и покрај фактот дека Палестинците беа исклучени од процесот на негово изготвување. Со тоа, овие влади ефикасно се позиционираа како соговорници за палестинскиот народ, чија иднина сега се преговара без нивна согласност или учество.
Сега кога планот е на маса, прашањето со кое се соочува секоја од овие држави повеќе не е принципиелно, туку прашање на учество: каква улога, ако воопшто, се подготвени да играат во неговото спроведување?
Тоа би можело да вклучува ветување средства за реконструкција на Газа, испраќање војници во мировните сили или дејствување како дипломатски посредници за да помогнат во надминувањето на неизбежните спорови и пречки што ќе се појават при спроведувањето на планот.
Но, оваа динамика фрла сенка врз прашањата за легитимитетот, дејствувањето и одговорноста, особено со оглед на тоа што токму луѓето кои се најпогодени од планот остануваат маргинализирани од неговата формулација. Постои реална опасност регионалните сили, наместо да се борат за правда, да станат агенти во процес што ја зацврстува окупацијата и ја продлабочува нееднаквоста, поткопувајќи ја секоја надеж за вистински и траен мир.
Осум земји со муслиманско мнозинство – Египет, Индонезија, Јордан, Пакистан, Катар, Саудиска Арабија, Турција и Обединетите Арапски Емирати – јавно ја пофалија јавно изразената „посветеност на Трамп за воспоставување мир во регионот“ додека тој ја промовира оваа контроверзна иницијатива.
Сепак, д-р Хашеми, гласен критичар на нивната вмешаност, ги обвинува овие држави за легитимирање на она што тој го нарекува „геноциден план за изнудување“. Наместо да бараат одговорност за израелските злосторства, вклучително и геноцидот, овие регионални сили, тврди тој, се повеќе заинтересирани да ја придобијат наклонетоста на Трамп за да ги унапредат своите стратешки интереси.
„Овој „мировен“ план е целосно лишен од какво било упатување на меѓународното право… одговорност за воени злосторства, злосторства против човештвото и геноцид. Би очекувале арапските и муслиманските држави кои тврдат дека ги поддржуваат страдањата на Палестинците да го покренат ова прашање“, рече тој во коментарите за TNA.
Прекин на огнот без правда: Илузијата за мир
За Палестинците во Газа, две години немилосрдно бомбардирање, масовно раселување и изрежирано гладување ја оставија територијата опустошена, а нејзиниот народ во режим на преживување.
„Мировниот“ план на Трамп беше изработен без нивен придонес и во голема мера за да им служи на стратешките интереси на надворешните актери, нагласувајќи фундаментална нерамнотежа што долго време е присутна во преговорите меѓу Палестинците и Израелците.
Доколку планот постигне прекин на огнот, тој би можел да понуди краткорочно олеснување за опколеното население на Газа. Но, без одговорност, самоопределување и крај на третирањето на Газа како безбедносен проблем, а не како хуманитарен кошмар, секој исход ќе биде кревок и минлив.
За оние кои се залагаат за праведен и траен мир, предизвикот сега е да се спречи оваа несовршена рамка да стане основа на нова и пософистицирана форма на окупација – онаа облечена во јазикот на реконструкцијата и „стабилноста“, но изградена врз истата фундаментална логика на контрола и исклучување.
Додека на Палестинците не им се даде не само право на глас во обликувањето на нивната иднина, туку и целосни права што им се одземени долго време, ниеден план – без разлика колку е сеопфатен и колку држави низ арапско-исламскиот свет го поддржуваат – нема да им донесе правда и безбедност што им се толку очајно потребни.
„Секое прекинување на бомбардирањето и убивањето треба да биде добредојдено од сите, но она што следи по почетната пауза во никој случај не е гарантирано – предлогот на Трамп е далеку од добро изработен план за одржлив мир“, предупреди д-р Кури.
(TBT)
