Шведска

Шведскиот министер за одбрана, Питер Хултквист, во декември објави дека Кралството Шведска чекор по чекор ја развива својата воена способност, прилагодувајќи се на новите реалности во регионот. Прашањето е само во кој регион. Очигледно не станува збор Скандинавија, бидејќи тука се Норвешка и Данска, две земји во постојано пријателство со Шведска. Но, за разлика од норвешките и данските соседи, Шведска е исто така е и балтичка земја, што е историски и денес  ја ориентираше политиката на Стокхолм спрема Русија.

Шведска низ целиот свет позната е како нација на мирот. Стотина години, оваа северна европска земја не знаеше за војната. Последната војна Швеѓаните во 1814 година ја воделе со Норвежаните. Некои сметаат дека овие мирни предиспозиции на Шведска се поврзани со традицијата на неутралност и не-приклонување. Сепак, се чини дека мирот во Шведска е само дел од чистата среќа и историската превртсливост која ги заобиколила Скандинавците. Норвешка, Шведска и Данска беа среќни да бидат надвор од гневот на Првата светска војна, но само Шведска успеа да избега од Втората светска војна. Германија ги нападна Данска и Норвешка, но не и Шведска.

За време на Студената војна, Шведска имаше голема армија. Речиси половина милион луѓе беа под оружје, а имаше и 350 баталјони, што е исклучително импресивно за релативно мала земја. Денес, во Шведска живеат околу десет милиони луѓе ама по површина поголема е и од Германија. Колку е поголема земјата, се разбира, таа мора и повеќе да се брани. Покрај импресивната армија, Шведска имаше импресивна цивилна одбрана за време на Студената војна. Секој маж, секоја жена и секое дете во секоја област и на секое работно место имаа задача во случај на војна. Заедно со Финска и Швајцарија, Шведска беше единствената земја на европскиот континент што имаше т.н. ” целосен систем на одбрана. Официјално, Шведска остана неутрална меѓу Истокот и Западот, односно помеѓу Варшавскиот пакт и НАТО. Неофицијално соработуваше НАТО пактот и САД.

Оваа врска е продолжение на шведската политика на дваесеттиот век, дури и во времето на левичарскиот премиер Улоф Палме, кој јавно ги обвини Американците, меѓутоа во сенка им порачувал на своите воени команданти цврсто да се држат до американската војска. На крајот на краиштата, парадоксот на неговата политичка кариера е тоа што одржуваше силна одбрана за време на својот мандат.  И додека по Студената војна многу држави одлучија да ја отпуштат својата воена и одбранбена стега, ама не премногу, Шведска целосно се откажа од голема армија. Постојаната шведска армија паднала од половина милион луѓе на само 15.000. Целосната одбрана е напуштена. Целта на војската повеќе не била одбрана на земјата, туку повремено учествување во меѓународните миротворни операции. Ништо лошо не може да и се случи на земјата во блиска иднина, сметале Швеѓаните.

Во 2007 година беше извршен сајбер-напад врз Естонија. Починатиот виновник, Русија, стана закана за балтичките земји, иако никогаш не е предаден ниту еден квалитетен доказ освен изјавата на НАТО Алијансата во Брисел дека нападот дошол од Русија. Во текот на следните неколку години атмосферата во Балтикот се заостри. Поранешните советски републики Естонија, Летонија и Литванија почнаа силно да ги дискриминираат русофините граѓани од своите земји, а Русија почна намерно да влегува во воздушниот простор на балтичките републики. Во Шведска, сето ова внимателно се следело, за потоа да дојде до она што во Шведска и понатаму се нарекува “Руска пролет”.

На Велики петок, 2013 година, Русија одржа воени вежби на тема напади врз Шведска. Подоцна е откриено дека вежбата вклучувала и нуклеарен напад врз Шведска, а лесната задача се потпирала и на фактот дека шведските пилоти немале способност да ги нападнат Русите. Наместо тоа, авионите на НАТО од Балтичките воздушни контроли можеле да му конкурираат на руски авиони. Ова било големо понижување за Шведска, особено затоа што шефот на Генералштабот на вооружените сили на Шведска, генералот Сверкер Геренсон, објави три месеци претходно, дал изјава дека Шведска може да се заштити – но само дел од територијата за една недела. Ништо повеќе од тоа.

И потоа дојде кризата во Украина и припојувањето на Крим на Русија. До тој момент, Швеѓаните веќе беа длабоко концентрирани и одеднаш мировните операции во Африка повеќе не беа толку важни. Шведска одеднаш започна да троши на одбраната. Ги покренаа своите трупи на големиот балтички остров Готланд, кој е стратешки клуч за контрола на Балтичкото Море. Шведските трупи таму не биле трајно сместени од 2005 година. Во летото 2016 година, Швеѓаните влегоа во заеднички одбранбен сојуз со САД, а тогашниот американскиот секретар за одбрана, Ash Carter, зборувал за огромното американско трошење на финансиски средства во Источна Европа, најавувајќи го времето на загриженост.

Шведска, која има задолжителен воен рок од 1901 до 2010 година, сега повторно го воведува служењето во намален облик а во некои шведски општини повторно се воведе идејата за цивилна одбрана во смисла на подготвеност за разни форми на напад. Зајакната е и одбранбената соработка со Финска. Финците, исто така, секогаш биле претпазливи во врска со Русија, со која тие војувале некое време пред почетокот на Втората светска војна, долж нивната граница со Русија. Швеѓаните и Финците повеќе не ја користат фразата кога зборуваат за нордиска солидарност.

Во септември минатата година Швеѓаните ја одржаа најголемата воена операција во 23-те години, наречена Аурора 17. Вежбата траеше три недели, а учествуваа американските војници и армиите на другите сојузници на НАТО. Владата во Стокхолм изјави дека главната задача на шведските вооружени сили е да ги брани државните интереси, шведската слобода и начинот на живот. Во исто време кога се одржуваше вежбата Аурора, Русија ја изведуваше својата воена вежба Запад 2017, која се одржа во Белорусија, Калининград и дел од северозападниот дел на Русија. Меѓутоа се поставува, постои прашање дали постои вистинска руска закана за Шведска и дали таквото размислување е едноставно параноично? Путин неодамна изјави дека само болно особа може да замисли руски напад врз Шведска. Никој во Шведска не верува дека Путин (барем директно) ќе ја нападне нордиската земја или дека на врвот на кралската палата ќе се завиори руското знаме. Наместо тоа, стравот на Швеѓаните е дека доколку Русија нападне една од балтичките републики, Шведска неизбежно ќе биде повлечена во конфликтот.

Во Шведска се зборува за доктрината на Hultqvist, која се однесува на одбраната и големите подготовки. Министерот за одбрана смета дека повеќе не е можно да се зборува за закани, туку за реалноста видлива низ припојувањето на Крим, војната во Украина, симулираните напади и др. Тој е голем заговорник за сè поблиски односи со САД, Финска и НАТО, каде Шведска не е член.Дискусијата за постојаното членство во Шведска е стара. Од сегашните осум парламентарни политички партии, четири се за членство, а четири против, вклучувајќи ги и владејачките социјалдемократи. Во рамките на оваа партија постои реална-прагматична страна која води Хулквист, и традиционално лево крило претставено од министерот за надворешни работи, Маргот Валстром. Јавната поддршка за НАТО расте, но барем една третина од Шведска меѓутоа сè уште не се ослучливи по тоа прашање токму заради традицијата на неутралност, но и со актуелните политички односи во Алијансата, која ги вклучува Ердоган и Трамп.

Впрочем, Шведска е моќна анти-нуклеарна земја, која минатата година гласаше во ОН за целосна забрана за нуклеарното оружје, но сé уште не ја ратификувала оваа повелба. Американскиот министер за одбрана, Џејмс Матис, испрати предупредување до Стокхолм дека односите ќе бидат затегнати доколку шведската влада ја ратификува забраната. Затоа Швеѓаните формираа одбор за дискусија кој ќе расправа тоа, а извештајот ќе биде поднесен по следните избори во септември 2018 година. Многу практично. Се разбира, други коментари доаѓаат од Москва; ако Шведска се приклучи на НАТО тогаш Русија ова ќе го разбере како дополнителна закана за Русија и ќе се обиде да ја елиминира таа закана. Прашањето е како; зарем Русија ги нападна балтичките земји кога пристапиле во НАТО? Се чини дека Швеѓаните одлучија да гледаат настрана од она што се случува, ама со добро познатата латинска на усните: Si pacem, para bellum (Ако сакаш мир, подготви се за војна).

извор (и): advance | www.bbc.com | www.savemysweden.com | www.economist.com