Грција

Европската комисија е полна со надеж. Македонската влада наскоро би можела да стави крај на 25-годишниот спор со Грција во врска со името на земјата. Брисел известува дека Европската комисија сака да ги види конкретните резултати од преговорите во Скопје и во Атина. Одржувањето добри односи меѓу соседите, вклучувајќи ги и преговорите и заемно прифатливо решение за името, под покровителство на Обединетите нации, останува основа на европскиот поредок за грчко-македонскиот спор. Во таа смисла, позитивна реакција и пофалба од македонската влада дојде од Брисел.

Левичарската влада во Атина исто така е оптимист во врска со решавањето на спорот што ја спречи Република Македонија (ПЈРМ, која Република Македонија во билатералните односи ја нарекува Република Македонија) да се приклучи на Европската унија и НАТО. Грчкиот премиер Алексис Ципрас е оптимист и верува дека владите во Атина и Скопје се доволно одговорни за конечно да го решат овој голем и неправеден случај по македонската страна. Македонскиот премиер Зоран Заев, во својата посета на Солун, изјави дека решението е можно и дека сериозните преговори за пристапување со Европската унија би можеле да започнат со принципот на одредување на датумот. Меѓутоа не само Грција го блокираше отпочнувањето на преговорите со ЕУ, во 2012 година, истото го направи и Бугарија и покрај позитивното мислење на Брисел за отворањето на овие преговори.

Во текот на изминатата година беа направени неколку обиди за решавање на спорот, но двете влади се неуспешни во изнаоѓањето на компромис. Но, овој пат многу аналитичари тврдат дека дојде позитивен политички момент, бидејќи двете леви влади се на власт, оставајќи ги зад себе идентитетот и националистичките политики. Со оглед на грчката превртливост и македонската мегаломанија, на тоа можеме само да го кажеме на старото: живи били, па видели.

Имено, поранешната вицепремиерка во владата на СДСМ и актуелната министерка за одбрана, Радмила Шеќеринска, тврди дека претходниот конзервативен премиер Никола Груевски од ВМРО-ДПМНЕ го искористил спорот за името како изговор за неостварување на реформите што ги најавил како голема промена во македонското општество. Досега социјалдемократите беа на класичните македонски ставови дека логичното име на земјата е Македонија, меѓутоа во последно време социјалдемократите се премислуваат така да дури и некое ново и егзотично име би можело да му годи на македонскиот идентитет и брендот на земјата во светот. Грција, исто така, смета дека Македонците ја присвојуваат целокупната хеленска историја. Кога меѓународниот аеродром во Скопје беше именуван по Александар Велики / Македонски, Грција протестираше поради тоа што верува дека тој е херој на грчката античка историја.

Сепак после извесно време, на средбата Заев-Ципрац, Македонскиот премиер вети дека ќе биде преименуван Аеродромот во Скопје, како и главниот автопат. Атина, исто така, беше многу лута и заради проектот Скопје 2014, на кој премиерот Груевски потроши стотици милиони евра со цел изградба на споменици и спомен подрачја на историските личности на Македонија.

Социјалдемократот Заев ги изразува ставовите со кои сака да се сврти таквото движење на македонската влада па во декември минатата година изјави дека се одрекува од идејата дека Македонија е единствениот наследник на Александар, а историјата му припаѓа не само на Македонците, туку и на Грците и многу други земји. Заев навистина во тоа е во право, особено затоа што етничката слика на Грција и на Македонија е значително различна од она што била во времето на Александар Велики, но важно е дека релативно новиот македонски премиер го направи првиот чекор кон намалување на тензиите од независноста на Македонија. Доколку се дојде до решение, тоа би било добро за Ципрас и Заев. Ципрас ќе добие исклучително потребен престиж и почит за силен лидер. Решението за спорот со Македонија ќе го зајакне грчкиот суверенитет во време кога Турција ќе почне да размислува за менување на условите на повелба Lausanne кој ги создаде границите на модерната Грција и издвои дел од грчката територија во Западна Тракија.

На Македонија решението ќе и ја отвори вратата на евроатлантските институции, што дополнително ќе го консолидира демократскиот поредок, ќе се спроведат пазарни реформи и силно ќе се притисне корупцијата – но сите ние добро знаеме дека овие промени во повеќето посткомунистички земји се претежно козметички и дека корупцијата и фаворизирањето на пазарот продолжуваат да постојат во деловната култура која се градела како долгорочна структура. САД и Русија, исто така, гледаат кон двете земји и се обидуваат да изградат соработка со Атина и Скопје во форма на геостратегиски придобивки и намалување на радикализацијата и екстремизмот на Балканот. Така, Вашингтон сака да го прошири своето воено присуство во Грција и да создаде нови воени бази во земја која е бременита со својата географска положба. Во исто време, во Грција, треба да се спречи понатамошен мигрантски продор кон Европа. А тоа и годи, се разбира на Европската унија.

Во меѓувреме, заради преговорите за македонското име во Атина се разви расправа меѓу владата и конзервативната опозициска партија Нова демократија (Неа Демократија, НД) Од ова партија дојде и поранешниот премиер Костас Караманлис, кој во 2008 година дефинитивно го блокираше влезот на Македонија во НАТО Алијансата. Грција бара покрај името Македонија се стави суфикс или префикс кое ќе може да се користи во однос на сите. Ова барање Грција го нагласила уште во 2008 година на состанокот на НАТО во Букурешт, и кое на 3-ти јануари го повтори грчкиот министер за надворешни работи, Никос Коциас. Нему му претстои средба со политичарите во Скопје, со цел да ја зголеми довербата меѓу двете земји, но дипломатите се уште се претпазливи и најавуваат расправа за името.

Караманлис повтори се огласи, предупредувајќи ја владата на Сириза дека нема национален договор околу името на грчкиот северен сосед. Ципрас не е сигурен дури и во сопствената коалициска влада. Панос Каменос, шеф на партијата на десничарскиот центар на Независните Грци, кој е помлад партнер на Сириза во грчката влада, веќе објави дека неговата партија нема да прифати никакво решение што го вклучува името Македонија, но во секој случај изрази уверување во работата на министерот за надворешни работи. Конзервативната опозиција се заканува со покренување на изгласање на недоверба во владата, доколку Сириза самостојно го прифати решавањето на спорот. Поранешната министерка за надворешни работи, Дора Бакојани, која во моментов е сестра на актуелниот претседател на НД  Киракос Мицотакис, исто така, јавно предупреди дека Грција мора да има единствен став или воопшто никаков. Ама, и во НД и кај Независните Грци постојат внатрешни разлики во врска ова прашање. Сите овие разлики може да исчезнат доколку Атина цврсто застане на американската страна во мултиполарните политички односи.

Имено, во ноември, Atlantic Council, think tank стручњаци и советници на Стејт департментот и НАТО, одржа експертска конференција за Балканот и објави студија за новата американска стратегија за Балканот, во која Атлантскиот совет советува дека сите земји од Западен Балкан да бидат вклучени што е можно поскоро НАТО Алијансата, и дека САД ќе имаат клучна улога во регионот, заедно со координациски напори на Европската унија. На конференцијата учествуваше и македонскиот министер за надворешни работи Никола Димитров, на кого го пречека необичајна почест. Советот за надворешна политика (ЦФР), кој ја обликува визијата за надворешна политика на САД од 1921 година, исто така, го постави Балканот на високо трето место на приоритети во 2018 година, по Северна Кореја и борбата против радикалните исламисти. Доколку Грција е складен партнер на ваквата американска визија, притисокот на Вашингтон врз Атина и Скопје може да доведе до решавање на спорот до средината на 2018 година, што го потврди премиерот Заев во едно неодамнешно интервју за македонскиот печат.

Меѓутоа, промената на името нема да доведе и до расплет на идентитетскиот гордиански јазол помеѓу двете земји, не само по прашањето наследството на хеленистичката култура, туку и на автентичноста на Македонската православна црква или Охридската архиепископија, што е најзабележливо од страна на српската и грчката православна црква.

Иако во изминатите неколку денови наназад во Солун и Атина, беа одржани масовни демонстрации во кои се бараше името Македонија воопшто да не постои во новото име на државата Скопје, сепак политичарите некако работаат ја туркаат и сметаат дека решавање на спорот со името, наскоро ќе дојде при крај, а кој ќе биде заслужен за тоа, останува да се види. Сепак едно е јасно е дека никој нема да го праша за името, и покрај одржувањето на најавени протести од двете страни, притоа потпирајќи се на одердени медиуми кои ќе имаат намера да лиферуваат различни анкети околу спорот со името, и тоа дали се, или не за промена на истото. Останува да видиме, како ќе се одвиваат работите, бидејќи влеговме во 2018 година, а се приближуваме и кон нејзината половина кога како краен рок се најавува решението.

извор (и): www.atlanticcouncil.org | advance|