Неделна Анализа : Што се случува во Словачка ? Шок за Европа и актуелниот премиер : Нео-нацистите влегуваат во парламентот

На парламентарните избори во Словачка премиерот Роберт Фицо се соочил со тешка задача за формирање на мнозинска коалиција. Причина за тоа е шокот кој го доживеал после резултатите од изборите:  во Словачка голем број на гласови добил Мариан Котлеб и неговата ултранационалистичка Лудова партија-Наше Словенско ( Наша Словачка , ЛСНС).

Фицо и неговата партија на левиот цетар Смер  – социална демокрација ( Смер- социјалдемокрација), која на власт во средноевропската земја е од 2012 година, остварија победа, ама во Националниот совет имаат само 49 од 150 места.

Отворено крајно десната ЛСНС освоила само 8% од гласовите и 14 места во новиот парламентарен состав, откако имала предизборна кампања насочена против мигрантскиот бран во Европа, ама и против НАТО, Европската Унија, европските безбедносна алијанса со САД, како и против истополовите бракови.Мариан Котлеб веќе им е познат на Словаците. На регионалните избори 2013 година освоил градоначалничко место во Банска Бистрица, град во средишниот дел на земјата. Често носи униформа по моделот на нацистичките независни на Словачка во Втората светска војна. И покрај радикалната политика на ова партија, Котлеб ја нагласува економската можност и корупција, создавајќи анти-естаблишментски наратив каков што претходно е виден ширум Европа и САД.

Мариоан Котлеб го отфрлил неонацистичкиот наслов, иако претходно целосно го користел. Ја симнал униформата на гардата Хлинкине, милиција која владеела на улиците на словачка од 1939 до 1945 година.Словачка била единствена европска клерофашистичка држава бидејќи Андреј Хлинка бил словачки католички свештеник, новинар, банкар и политичар, лидер на Словачката народна партија, ама бидејќи починал во 1938 година, не бил директно вмешан во нацистичката власт.После паѓањето на комунизмот, Хлинка станал многу почитуван, особено во националистичките и демократските кругови, додека остаттокот на словачкото општество е равнодушно спрема оставнината на Хлинка. Парламентот во 2007 година речиси на Хлинка го прогласил за татко на нацијата. Наместо него, на чело на нацистичка Словачка исто така бил и свештеникот Јозеф Тисо.Котлеба шурува со режимот кој убил околу 75 илјади Евреи, односно 83% од предвоената еврејска популација. Депортациите  без желба ги сопрел бидејќи Тисо бил под голем притисок од страна на Ватикан за да го сопре циничниот договор на Братислава и Берлин спрема кој Словаците  понудиле да плата  500 рахјмарки на Германците  за депортација на секој словачки Евреин.
Вистина е дека Словаците не размислуваат за нацистите додека гласаат за Котлеб, ама во вкоренета средноевропска крајна десна култура извира во нивните ставови. На тоа Котлеб популистички му го придодава нарекувањето на ЕУ и НАТО како терористички организации, ама во Банска Бистрица сепак бојата на униформата ја прилагодил на онаа на гардата на Хлинкин како нејзино продолжување во постоењето. Можеби униформите се промениле, ама тетоважите и ставовите сепак не.

ЛСНС не смее да се замени со Словенската народна страна (СНС, Словачка национална странка), која исто така прифаќа јаки националистички ставови ви врска миграцијата. СНС исто така се враќа во Националниот совет, после четири години вонпарламентарен живот. Од 2006 година до 2010. СНС сочинувал коалиција саедно со Смер во првата влада на Фицо. Сојузот за социјалдемократите на СНС го чинело доверба на граѓаните. Ама, таквиот сојуз не е без основа.

Словчкото доближување кон крајната десница најмогу се отчитува во гласањето на младите и невработени Словаци кои се повеќе се одзиваат на ксенофобните и антимигрантски апели. Котлеб на секој словачки европарламентарец кој ќе гласа за мигрантските квоти го нарекол предавник, а на повиците за сопирање на шаката на мигранти кои по некоја случајност завршиле во Словачка ги насобрало незадоволните во Братислава каде се насобрале скинхедсите каде јавно го изразувала поздравувањето Sieg Heil (нацистички поздрав). На последниот протест против мигрантите се собрале околу две илјади луѓе.

Политички, Фицо не би требало да има премногу проблеми во стопорање на владата. Познат како популист кој успеал да ди провлече прогресивните економски политики во Словачка, Фицо успеал да го зголеми БДП-то на земјата за 3,6 % во 2015 година.

На првиот ден во 2016 година Словачка одбележала 20 годни од договореното одвојување од Чешкословачка,а многумина ги изненадува тоа што Братислава денес економски стои многу подобро отколку Прага. Тоа е уште почудно со оглед на тоа што Словачка е дел од еврозоната од 2009 година, додека Чешка и понатаму како валута си ја користи круната. Ама, економскиот раст на Словачка е во постојан пораст од 2011 година, додека Чешка со години има раст од 1,5%. Словачка отсекогаш била помалку развиена, од Чешка, па и од тука има повеќе простор за економски раст. Паритетот на куповната моќ на чешкото стопанство е 286 милијарди долари, додека на словачкото е само 132 милијарди. Чесите со преку 27 илјади долари БДП-per capita и понатаму се подобри од словачките 24 илјади, ама тое не е непреминувачки јаз.

Словачка рекативно неодамна влезе во еврозоната, што краткорочно може да ја унапреди економијата со намалувањето на трансакциските трошоци во трговијата со оастатокот од еврозоната. Особено словачката автомобилска индустрија доживеa пораст. Посебно исто така може да се укаже на тоа дека чешката влада ја прилагодила политиката на штедење, додека словачката влада била повеќе либерална и користила орудија за зголемување на растот, и покрај тоа што надворешниот долг е преку 40% од БДП-то.
Фицо сё повеќе се противи против сириските бегалци и останатите мигранти во Словачка, и истовремено се поврзува со популистичките политичари на десниот центар како што е унгарскиот премиер Виктор Орбан. Фицо на почетокот на ова година дури и предложил да се надгледува секој муслиман во Словачка. Иако сё помал дел од мигрантите Словачка ја гледаат како своја последна дестинација. Фицо тврди и најмал број на муслимани би можел да ја загрози Словачка.Ама, и самиот Фицо има отредени проблеми на политичкиот пазар. Премиерот во 2014 година изгубил на претседателските избори од бизнисменот Андреј Киска. Претседателот Киска администрацијата на Фицо ја нарекол антимуслиманска реторика на недобредојде и ја отцени како доста остра, особени  заради тоа што Словачка повлекува мал број на бегалци.

Во светлото на разочарувачките  избори на Смер, Фицо требало да остане на представување на своите економски успеси, а не да се вмешува во подрачјето на крајната десница. СНС на изборите доби 15 места, ама ако националистите влезат во коалиција со социјалдемократите, ниту тоа не би можело премиерот да го доведе до владејачко мнозинство. Зради тоа, Фицо играл на картата во која би можел да добие уште пет гласови од фрактурираната словачка десница.

Најголемиот ривал на Фицо во парламентот ќе биде економски либералната партија на Слободата  и Солидарноста (Sloboda a Solidarita – САС). Со своите 21 место во новиот парламент, ова партија најмногу добила на колапсот на традиционалната партија на десниот центар  Демохристијанското движење (Krestanskodemokraticke hnutie – KDH) кое ги изгубило сите свои 16 застапнички места, бидејќи не успеал да го премине изборниот праг од 5% од пропорционалните гласови.

Лидерот на САС, Рилард Сулик, инаку европарламентарец и поранешен претседател на Националниот Совет, отфрлил било каква можност од влегување во коалиција со Фицо. Остатокот од партиите на десниот ценатр, од нив четири, освоиле помеѓу 10 и 19 места на изборите, меѓутоа доколку и се направи коалиција, Фицо и понатаму би имал само 72 места, што претставува исклучително тенко мнозинство.

Со тоа Словачка му се придружува на Шпанија и Ирска, како и Хрватска, во изборните тактички планирања околу составите на идните влади. Силнмата фракција на поделеност на денешниот парламент на Словачка и дава потешкотии бидејќи е под притисок на претстојното ротациско претседавање со Европската Унија. Киска заради тоа сака единство и и Словачка да нё се посрамоти од јули до декември, период колку што Братислава ќе ја има за претседавање со ЕУ.

Извори: BBC, Sme, World Crunch, Trading Economics/advance.hr