Развојот на беспилотни летала во текот на изминатата деценија драматично го промени современото војување, но малку проекти можат да се сметаат за вистинска пресвртница. Еден таков проект е „Бајрактар Кизилелма“, беспилотно борбено летало (BPL) од нова генерација со млазен погон, развиен од турската компанија „Бајкар“. Кизилелма претставува чекор надвор од рамките на класичните извидувачки и ударни дронови и влез во сфера во која досега доминираа исклучиво борбени летала со екипаж.
Компанијата „Бајкар“ неодамна спроведе нов тест за лет за да ги тестира новите можности на суперсоничниот дрон „Кизилелма“. Имено, беше тестиран летот на овие дронови во пар ловци. Ова е прв ваков лет во формација од пар беспилотни летала контролирани од вештачка интелигенција. Многу е важно да се истакне дека за овој лет се развиени цели алгоритми за вештачка интелигенција, кои сами по себе ја проценуваат потребата за таков групен лет. Следниот чекор е групен лет од неколку пара, потоа индивидуални и групни операции на роење итн.
Компанијата „Бајкар“ е лидер во оваа технологија во светот и е меѓу 10-те најголеми извозници на Турција воопшто во 2023 и 2024 година. Со добивањето на наградата „Шампиони за извоз“, „Бајкар“ е водечки извозник во одбранбениот и воздухопловниот сектор во 2021, 2022, 2023 и 2024 година, според Агенцијата за одбранбена индустрија (SSB) и Турското собрание на извозници (TIM). „Бајкар“ учествуваше со една третина од вкупниот извоз на целиот сектор во 2023 година, додека во 2024 година овој удел беше една четвртина, што ја прави Турција светски лидер во извозот на беспилотни летала (UAV). „Бајкар“, најголемата компанија за беспилотни летала во светот, потпиша договори за извоз со 36 земји за борбениот беспилотен авион (UAV) „Бајрактар“ TB2 и со 16 земји за „Бајрактар АКИНЏИ“ (UAV). Нејзиниот најнапреден проект е беспилотниот суперсоничен млазен авион „Кизилелма“. За разлика од добро познатите модели „Бајрактар ТБ2“ или „Акинџи“, „Кизилелма“ е дизајниран како брз, невидлив и тешко вооружен авион, способен да дејствува длабоко во непријателскиот воздушен простор. Станува збор за млазен дрон кој може да достигне високи субсонични брзини, а за идните верзии се разгледува и суперсонична способност.
Особено интересен детаљ е фактот дека „Кизилелм“ е дизајниран да полетува и слетува од кратки писти, вклучувајќи ги и палубите на носачи на авиони како што е турскиот амфибиски брод „ТЦГ Анадолу“. Ова ѝ дава на Турција за прв пат реална можност за воздушни борбени операции од море – и без конвенционални борбени авиони. Еден од клучните елементи што го издвојува „Кизилелм“ од повеќето постоечки дронови е неговиот товар на оружје, проценет на околу 1.500 килограми. Оваа маса му овозможува да носи широк спектар на современо оружје, како во внатрешни контејнери (за да се намали рефлексијата на радарот) така и на надворешни носачи.
Кизилелма е дизајнирана да користи: водени бомби (MAM-T, HGK, KGK), крстосувачки ракети воздух-земја, ракети воздух-воздух со краток и среден дострел, што е особено значајно бидејќи воведува беспилотни летала во доменот на воздушната борба. Оваа можност отвора врата за сосема нов концепт – воздушна борба без пилот, каде што беспилотните летала можат да се соочат со непријателски авиони или да дејствуваат како напредни платформи за заштита на сопствените сили. А сега, се прави чекор понатаму во имплементацијата на тактички групни и индивидуални воздушни борбени маневри во воздухот. Кизилелма е дизајнирана со акцент на намалена радарска рефлексија, што ја прави погодна за операции во силно бранет воздушен простор. Комбинацијата од аеродинамичен дизајн и внатрешни капсули за оружје му овозможува да се приближи до целта со значително помала веројатност за откривање. Уште поважен елемент е напредната вештачка интелигенција. Авионот е дизајниран да: самостојно ја планира својата рута на летот, да ги избегнува непријателските системи за воздушна одбрана, да ги координира операциите со други беспилотни летала и летала со екипаж и да дејствува како дел од таканаречениот концепт „лојален крилен човек“, во кој беспилотните летала ги придружуваат и поддржуваат класичните борбени авиони.
Кизилелма има и силна геополитичка димензија. Откако се мачеше да набави западни борбени авиони, Турција го забрза развојот на својата домашна воздухопловна индустрија. Овој проект: ја зајакнува својата воено-технолошка независност, ја намалува зависноста од увезената технологија и ѝ дава на Турција можност да проектира моќ во региони од Источниот Медитеран до Блискиот Исток преку воздух или со користење на својот домашен носач на беспилотни летала од класата Анадолу. Во исто време, борбените беспилотни летала како Кизилелма се значително поевтини за производство и одржување од конвенционалните борбени авиони, а нивната употреба носи помал политички ризик бидејќи не ги загрозува животите на пилотите.
Бајрактар Кизилелма не е само уште еден дрон во арсеналот – тој симболизира промена на парадигмата во воздушното војување. Светот се приближува кон модел во кој беспилотните летала ќе ги преземат најопасните и најтешките задачи, додека леталата со екипаж ќе ја играат улогата на платформи за команда и контрола. Доколку Кизилелма целосно ги исполни очекувањата, би можела да стане еден од првите оперативни борбени беспилотни летала од новата генерација и инспирација за слични проекти низ целиот свет. Во оваа смисла, Кизилелма не е само технолошки проект – тоа е предвесник на иднината во која линијата помеѓу авионите и беспилотните летала сè повеќе се брише.
Извор:stav
