Две години по почетокот на израелската геноцидна кампања во Газа, во која беа убиени десетици илјади Палестинци и опколената енклава беше сведена на урнатини, експертите за меѓународно право, експертите за човекови права и поранешните претставници на Обединетите нации (ОН) сè повеќе бараат отстранување или суспензија на Израел од ОН.
Експертите признаваат дека исклучувањето на Израел е малку веројатно поради правото на вето на САД во Советот за безбедност на ОН, но многумина тврдат дека Генералното собрание на ОН има овластување да го суспендира учеството на Израел, исто како што направи со Јужна Африка од времето на апартхејдот во 1974 година.
Саул Такахаши, поранешен функционер на ОН, верува дека Израел не ги исполнува критериумите за држава која е подготвена и способна да ги почитува обврските на земја-членка на ОН.
„Израел постојано се покажуваше, особено во последните две години, како држава-одметник“, рече Такахаши, поранешен заменик-шеф на канцеларијата на агенцијата за човекови права на ОН во окупирана Палестина.
Причини за суспензија
Правните експерти тврдат дека однесувањето на Израел, од неговиот тековен геноцид и воени злосторства во Газа до неговото непочитување на пресудите на Меѓународниот суд на правдата (МСП) и директните напади врз персоналот на ОН, го прави несоодветен да остане земја-членка на ОН.
Професорката по право Меријам Џамшиди забележува дека Советодавното мислење на МСП од 2024 година за окупираните палестински територии покажува дека израелската влада е нелегитимна и нерепрезентативна.
„Како што заклучи Судот, Израел нелегално окупира територија што му припаѓа на палестинскиот народ и постојано го крши нивното право на самоопределување“, рече Џамшиди.
Таа додаде дека Израел продолжува да ги непочитува резолуциите на Советот за безбедност на ОН со кои се забранува анексијата на окупираната територија и се осудува проширувањето на населбите.
„Кршењата од страна на израелската влада на наредбите за привремени мерки на Меѓународниот суд на правдата во случајот за геноцид, заедно со многуте експертски мислења што заклучуваат дека Израел врши геноцид врз палестинскиот народ во Газа, се уште поубедливи докази во прилог на суспендирањето на Израел“, рече Џамшиди, вонреден професор по право на Правниот факултет на Универзитетот во Колорадо.
„На крајот на краиштата, тешко е да се замисли поочигледно и понепристојно кршење на правото на народите на самоопределување од дејствијата насочени кон нивно истребување како група“, додаде таа.
Такахаши, сега виш соработник во Центарот за палестински студии „Хашим Сани“ на Универзитетот во Малаја, исто така верува дека Израел покажал целосен пркос на авторитетот на Обединетите нации, напаѓајќи ја мисијата на ОН на границата со Либан и законот што ја означува UNRWA како терористичка организација, протерувајќи ја од Западниот Брег.
„Верувам дека единствениот легитимен начин во овој момент да се направи ова е да се исклучи Израел од организацијата на ОН“, додаде тој.
Може ли Израел да биде исклучен од ОН?Повелбата на ОН предвидува механизми за суспензија или исклучување на земјите-членки. Член 5 дозволува привремено суспендирање на правата за членство, додека Член 6 регулира трајно исклучување.
Според Џамшиди, Израел несомнено ги исполнува условите за исклучување, бидејќи постојано ја крши Повелбата на ОН. Сепак, таа забележа дека процесот ќе бара препорака од Советот за безбедност, на која САД сигурно ќе стават вето.
Мајкл Линк, поранешниот специјален известувач за состојбата со човековите права на окупираната палестинска територија, се присети на слична ситуација во која беше испратена резолуција до Советот за безбедност во 1974 година кога земјите од глобалниот Југ предложија исклучување на апартхејдската Јужна Африка, но Франција, Велика Британија и САД ставија вето на тоа.
„Секако, тешко е да се замисли дека тоа ќе се случи во овој момент, со оглед на тоа што Соединетите Држави отсекогаш го штителе Израел“, додаде Линк.
Како би можело да дејствува Генералното собрание на ООН
Дури и без одобрение од Советот за безбедност, експертите веруваат дека Генералното собрание на ООН би можело да го суспендира Израел од учество со тоа што ќе одбие да ги признае акредитациите на нејзината делегација, користејќи го истиот механизам што го користеше против Јужна Африка во 1974 година.
Според Линк, Генералното собрание во тоа време користело постапка за акредитација која одбивала да ги признае акредитациите на Јужна Африка од ерата на апартхејдот.
Џамшиди објасни дека според Правило 29 од Деловникот на Генералното собрание, членовите можат да ги оспорат акредитациите на земјата, принудувајќи го Комитетот за акредитации да издаде извештај за разгледување од собранието.
Откако ќе биде објавен тој извештај, собранието формално гласа за тоа дали да ја акредитира делегацијата.
„Користејќи ја оваа постапка, Генералното собрание би можело да ја суспендира израелската делегација од сесија на ОН“, рече тој.
Следејќи го преседанот на Јужна Африка
Експертите велат дека суспензијата на апартхејдот во Јужна Африка од 1974 година нуди впечатлива историска паралела.
„Како што направи Израел со Палестинците, апартхејдот во Јужна Африка им го одзеде правото на самоопределување на црните Јужноафриканци со тоа што ги лиши од политички и граѓански права и ефикасно ги отстрани од белото јужноафриканско општество, вклучително и со создавање бантустани, кои оттогаш служат како модел за сегрегацијата и репресијата на Израел врз Палестинците на Западниот Брег“, рече Џамшиди.
Такахаши потсети дека исклучувањето на Јужна Африка од Генералното собрание претставува тешка меѓународна изолација.
„Јужна Африка беше предмет на широк спектар на економски санкции од многу земји, ембарга за оружје. Тие беа бојкотирани од меѓународни спортски настани“, рече тој.
Тој додаде дека меѓународната изолација се покажа како клучна за ставање крај на апартхејдот.
„Верувам дека ова навистина треба да се случи сега со Државата Израел, земја која отворено практикува апартхејд, а исто така и нелегално окупира друга земја, и ги игнорира резолуциите на ОН и телата на ОН и во основа ги игнорира сите нивни барања и препораки“, рече тој.
Промена на текот
Експертите сега чувствуваат растечки моментум на Глобалниот Југ за мерки за повикување на одговорност на Израел.
Линк рече дека Генералното собрание ќе предложи, дебатира и усвојува посилни резолуции со кои ќе се повика на конкретни меѓународни чекори за справување со израелскиот пркос.
