Шпанија беше иницијатор на состанокот на Мадридската група.
Домаќинот на состанокот, шпанскиот министер за надворешни работи Хозе Мануел Албарес, побара итно суспендирање на Договорот за соработка меѓу Европската Унија и Израел и воведување ембарго за извоз на оружје во Израел, пренесува Дојче Веле (DW).
Состанок во Мадрид
„Сите мора да се согласиме за ембарго за оружје. Последното нешто што му е потребно на Блискиот Исток во моментов е оружје“, рече шпанскиот министер пред состанокот.
Учествуваа претставници од Германија, Франција, Обединетото Кралство, Италија, Египет, Јордан, Саудиска Арабија, Турција, Мароко и Бразил, како и бројни меѓународни организации.
Но, многу малку од земјите претставени во Мадрид всушност го снабдуваат Израел со оружје. Покрај тоа, Израел е еден од најголемите извозници на оружје во светот и затоа има големи внатрешни капацитети за снабдување.
Израел е 15-ти најголем увозник на оружје во светот
Меѓународниот институт за истражување на мирот во Стокхолм (SIPRI) во март објави дека Израел е петнаесетти во светот по увоз на оружје, иако во моментов е вклучен во воен конфликт. Израелскиот увоз сочинува помалку од два проценти од глобалниот увоз на оружје, а во текот на изминатите пет години увозот се намали за 2,3 проценти.
Три земји се одговорни за речиси целиот увоз на оружје на Израел – САД, Германија и Италија.
Две третини од оружјето увезено во Израел доаѓа од САД
САД имаат убедливо најголем удел во увозот на израелско оружје, дури и пред нападот на 7 октомври. SIPRI наведува дека во текот на изминатите десет години, учеството на САД во вкупниот увоз на израелско оружје е малку намалено, но во периодот од 2020 до 2024 година сè уште сочинува две третини од вкупниот увоз.
Израел главно купува авиони, оклопни возила и наведувани ракети од САД. Непартискиот Совет за надворешни односи (CFR) наведува дека Израел, историски гледано, е најголемиот примател на американска помош. Покрај значителната економска помош, помеѓу 1946 и 2024 година, Израел добил 228 милијарди долари воена помош.
Денес, најголемиот дел од вкупната американска помош за Израел оди на воени трошоци. Таа сума вклучува договор за воена помош во вредност од 3,8 милијарди долари годишно до 2028 година. CFR наведува дека поголемиот дел од финансиската помош што Вашингтон му ја става на располагање на Израел мора да се потроши за купување американска воена опрема и услуги.
Малку е веројатно дека САД ќе го променат својот став. Американскиот Сенат двапати, во ноември 2024 година и април 2025 година, ја отфрли иницијативата на независниот сенатор Берни Сандерс за запирање на продажбата на воена опрема и оружје на Израел во вредност од повеќе милиони долари.
Нарачани се и германски подморници
Германија со години го поддржува Израел дипломатски и воено. Помеѓу 2020 и 2024 година, приближно една третина од увозот на оружје во Израел доаѓал од Германија. Најголемиот дел се состоеше од фрегати и торпедо чамци.
Истражувачот на SIPRI, Заин Хусеин, вели дека „Израел може да се потпре на Германија кога станува збор за поморските капацитети“ и дека германските подморници моментално се нарачани.
Германскиот извоз вклучува и оклопни возила, камиони, противтенковско оружје и муниција. И покрај повикот на Шпанија за ембарго, тоа нема да се промени.
„Германија е земја која ја смета безбедноста и постоењето на Израел за фундаментален принцип и секогаш е должна да му помага на Израел“, изјави германскиот министер за надворешни работи Јохан Вадефул.
Изјавата дојде откако германскиот канцелар Фридрих Мерц изјави за германскиот радиодифузер WDR дека „веќе не ја разбира“ целта на Израел во Газа и дека нивните постапки „веќе не можат да се оправдаат со борбата против Хамас“.
И покрај ваквите изјави, секое идно ограничување на извозот на германско оружје во Израел би бил значаен чекор. Владата објави дека Германија минатата година извезла оружје во вредност од 131 милион евра, додека во 2023 година извозот вредел 326 милиони евра.
Минатата година Италија извезе оружје во вредност од 5,2 милиони евра во Израел.
Италија извезува околу еден процент од вкупното оружје што го добива Израел. Но, според италијанскиот закон, земјата нема право да извезува оружје во областите погодени од конфликт.
Владата во Рим го критикува Израел, но според извештаите од минатата година, Италија не го запрела извозот на оружје во земјата дури и по почетокот на конфликтот во октомври 2023 година. Во последниот квартал од таа година, додека израелската офанзива беше во тек, извозот вредеше 2,1 милиони евра, и покрај тврдењата на италијанската влада дека испораките се запрени.
Италијанската новинска агенција „Алтрекономија“ ги анализираше приходите и расходите на владата и откри дека Италија минатата година му продала оружје во вредност од 5,2 милиони евра на Израел.
Нема ембарго за извоз на оружје во Израел освен ако не учествуваат САД и Германија
Израел нема недостиг од оружје, кое го произведува самиот или го увезува од земјите што го поддржуваат. Хусеин наведува дека, се признава, постои притисок од некои европски земји врз Израел, но дека ембаргото треба да ги опфати и најголемите производители и извозници на оружје.
„САД и Германија се најголемите извозници на оружје во Израел. Ако сакаме навистина да извршиме притисок врз воените капацитети на Израел, овие земји исто така мора да бидат вклучени во ембаргото“, рече тој.
Некои европски земји го суспендираа извозот на оружје во Израел или ги суспендираа дозволите за извоз. Меѓу нив се Франција, Шпанија и Велика Британија, иако вкупниот извоз од овие три земји сочинува помалку од 0,1 процент од увозот на Израел. Студија цитирана од „Гардијан“ во мај покажа дека илјадници парчиња воена опрема и оружје биле испратени од Обединетото Кралство во Израел, и покрај забраната.
Кетрин Гегут, експерт за меѓународни односи од Универзитетот во Нотингем, смета дека предуслов за промена на ставот на Германија би била фундаментална промена во курсот на надворешната политика на Вашингтон.
„Верувам дека притисокот врз Германија значително би се зголемил ако САД се променат. Но, не сум сигурна дали останатите земји од ЕУ би биле доволни за да го променат тој посебен однос со Израел“, рече таа.
Без оглед на долгогодишната поддршка на Германија за Израел, континуираното снабдување со германско оружје за израелската армија би можело да стане проблем за Европската Унија, смета Гегут. Тој наведува дека ова е веќе „огромен проблем“.
Тој додава дека шпанската иницијатива за ембарго има и практично и симболично значење за оние земји кои сакаат да стават крај на израелските активности во Газа, пишува ДВ.
