Пишува: Mustafa Abdul Salam
Несомнено е дека економската безбедност на Египет стана директно поврзана со Израел во последниве години, особено кога станува збор за енергетската безбедност и задоволувањето на потребите за природен гас на Египет.
Исто така, неспорно е дека оваа зависност е исклучително опасна, не само на среден до долг рок, туку и на краток рок. Тоа е затоа што таквото ниво на енергетско потпирање на Израел не само што има економски, финансиски и индустриски последици за Египет, туку има и далекусежни политички и социјални импликации, како и сосема веројатно ја загрозува севкупната национална безбедност на Египет.
Во февруари 2018 година, кога египетската влада првпат ратификуваше огромен договор од 15 милијарди долари за увоз на природен гас од Израел, тој беше зголемен на над 21 милијарда долари во следните години. Ова се оправдува со фактот дека аранжманот ќе му овозможи на Египет да се трансформира во регионален извозен центар на енергија, а гасот од Израел нема да биде за домашна потрошувачка, туку ќе се реекспортира.
Со други зборови, Египет се претставуваше само како посредник – увезува гас од полињата што Израел ги заплени во источниот Медитеран во близина на бреговите на Египет, Либан и Појасот Газа. Овој гас потоа ќе биде течен во Египет, или во капацитетите на Дамиета или Едко, за да биде подготвен за реекспорт.
Поддршка на ова оправдување во тоа време беше неодамнешното откритие на Египет на „супергигантното“ гасно поле Зор, рангирано како најголемо наоѓалиште на природен гас во Средоземното Море. Египетската влада тврди дека тоа значи дека наоѓалиштето Зор ќе обезбеди доволно гас за покривање на домашната потрошувачка за многу години, а вишокот ќе се извезува на меѓународните пазари жедни за енергија – како што е Европа.
Меѓутоа, времето покажа дека ова тврдење е целосно лажно и дека израелскиот гас не дојде да ја покрие извозната празнина на Египет, како што постојано се тврдеше во тоа време. Наместо тоа, тој се пумпа – од 2020 година – во домовите, рестораните, продавниците и фабриките на Египќаните.
Израелскиот гас сега е витален извор за снабдување со електрани во Египет. Владата дури го повика Израел да го зголеми извозот на гас во Египет повеќе од еднаш кога земјата се соочи со големи прекини на електрична енергија, како што се случи минатото лето, во услови на остар пад на локалното производство на гас.
Гледајќи ги најновите статистички податоци, обемот на увоз на израелски гас од страна на египетската влада значително скокна; Во 2024 година, увозот на израелски гас во Египет се зголеми за 18,54% – или 1,59 милијарди кубни метри – највисокото ниво досега.
Исто така, мора да се нагласи дека ова големо зголемување се случи во екот на невидениот напад на Израел врз Појасот Газа кој започна во октомври 2023 година.
Во бројки, Египет увезе околу 10,16 милијарди кубни метри во текот на 2024 година, од 8,57 милијарди кубни метри во 2023 година. Минатиот декември, египетската влада забележа највисока стапка на увоз на израелски гас во 2024 година. Покрај тоа, неколку месеци претходно, се појавија извештаи за договор меѓу Каиро и Тел Авив, со зголемување на побарувачката во октомври1 од страна на локалното население.
Но, тоа не е се – египетската влада планира дополнително да ја зголеми зависноста на земјата од израелскиот гас во наредниот период. За таа цел се водат преговори, според кои владата бара договор со Израел за зголемување на увозот на гас за околу 58 отсто од сегашното ниво од 950 милиони кубни стапки дневно, почнувајќи од втората половина на 2025 година.
Одговорните власти ова го нарекуваат „обезбедување на потребите за гориво на египетската држава во текот на летните месеци“. Тие тврдат дека овие мерки се преземаат за да се заштитат од предвидениот недостиг на електрична енергија и да се задоволи зголемената побарувачка за гас од компаниите за производство на електрична енергија и енергетски интензивните фабрики, како што се оние што произведуваат железо, ѓубрива, алуминиум и автомобили.
Сепак, тука се појавуваат бројни прашања. Најпрво – дали египетската држава е принудена да увезува сè поголеми количества израелски гас, украден првенствено од арапските гасни полиња? И дали ова се случува и покрај ризиците и покрај израелската окупација на коридорот Филаделфија (долж границата на Египет со Газа), што го прекршува мировниот договор Кемп Дејвид меѓу Израел и Египет?
Понатаму, зошто постои таков фокус на гасот од Израел конкретно за да се задоволат енергетските потреби на Египет – и покрај сериозните опасности за економската и социјалната сигурност на Египет што се појавуваат со ставање на земјата во таква положба на зависност?
Згора на тоа, зошто над 21 милијарда американски долари од приходите на египетската влада ја напуштија земјата (запомнете – ова е земја која страда од огромен недостиг на средства и очајна за девизи) да бидат депонирани во израелската каса, случајно додека Израел трпи голем дефицит поради трошоците на војната?
Понатаму, зошто тоа се прави додека сме целосно свесни дека оваа огромна сума се испраќа за да се зајакне постојаниот просперитет на Израел и да се купи оружје што се користи за масакрирање на палестинскиот народ? И зошто ова рапидно растечко ниво на економска нормализација со државата окупатор се случува токму сега?
Освен тоа, каде се десетиците египетски наоѓалишта на гас кои со голема помпа беа откриени и наводно пуштени во производство во последните години? Што се случи со сите разговори за самодоволност на гас, толку ентузијастички промовирани во 2018 година и годините што следеа?
Конечно, ако навистина има итна потреба да се увезува гас од странство, зошто да не се увезува од пријателски арапски земји, како што се Алжир, Катар и Султанатот Оман, па дури и неарапски земји со блиски односи со Египет, како што е Русија?
