Иранскиот претседател Хасан Рохани ја коментираше одлуката на САД за формирање нова армија од околу 30.000 курдски борци во северниот дел на Сирија – тој вели дека одлуката уште повеќе ќе ја влоши војната во Сирија. Со овој коментар се стави на страната на Дамаск, Анкара и Москва, кои веќе изразија жесток протест – особено Турција, која најавува дека по вооружен пат ќе се пресмета со овие сили.
Сирискиот претседател Башар ал Асад, исто така, остро го критикуваше американското соопштение, истакнувајќи дека сириската армија ќе ја растури оваа нова организација и ќе ги протера американските војници од Сирија.
Русија истакнува дека ова е дел од планот за разбивање на Сирија и преземање на дел кој ќе биде под контрола на САД.
Сепак, Турција истакнува дека тоа е “терористичка армија” која ги загрозува нивните интереси и националната безбедност.
Иранскиот претседател Рохани, исто така, рекол дека овој план го крши сирискиот суверенитет и меѓународно право.
Портпаролот на иранското Министерство за надворешни работи, Бахрам Касеми, изјави дека овде станува збор за “јасно мешање во внатрешните сириски прашања” и рече дека сите американски војници мора веднаш да “заминат” од Сирија.
Вчера рускиот МНР Сергеј Лавров и неговиот ирански колега Мохамад Џавад Зариф телефонски разговарале за ново настанатата ситуација.
Потсетуваме дека американската армија е присутна во Сирија од 2014 година и има 2.000 војници на теренот. Се разбира, ова се формални бројки и информации. Многумина претпоставуваат дека американските сили во Сирија сè наоѓаат уште од порано, а нивниот вкупен број би можел да биде многу поголем. Извори сугерираат дека тие работат во Сирија со околу 10 помали и поголеми бази.
Значи, како што се очекуваше, со поразот на ИСИЛ војната во Сирија не е завршена. Покрај тоа, сега се чини дека борбата против ИСИЛ беше само една од епизодите на војната во Сирија, а негово финале. Исто така може да се каже, и ова сега станува многу очигледно, бидејќи ИСИЛ, од една страна, им служеше на американските сили за зголемување и зајакнување на нивното присуство во Сирија.
Понатаму, инвазијата на ИСИЛ врз Сирија од насока на Ирак овозможи создавање на многу силен сојуз меѓу сириските Курди и САД. Пред појавата на ИСИЛ, сириските курдски сили и сириската армија соработуваа, не премногу тесно, но беа во борбата против одредени екстремистички групации.
Така нареченото. “Курдското прашање” може да се реши внатре во Сирија. Да, Курдите го искористиа почетокот на војната во Сирија за да ги формираат своите автономни единици и да го имплеметираат сопствениот систем на владеење, кој е, повеќе или помалку, независен од Дамаск. Некои тврдат дека конфликтот меѓу курдските сили и сириската армија е неизбежен, но тоа не мора воопшто да биде така – курдската YPG и сириската армија добро соработувале на неколку места, како на исток на Сирија и во близината на Алепо (каде што Курдите помогаа во клучната пресвртница кога било потребно да се стави источниот дел на Алепо под обрач).
Она што подоцна ќе се покаже како пресудно ќе биде опсадата на ИСИЛ на Курдскиот пограничен град Кобане во есента 2014 година. Градот скоро сигурно ќе паднеше, во голема мера поради фактот што Турција, од друга страна (градот се наоѓа на сириско-турската граница) ги блокираше Курдите, така што влегоа во многу опасна ситуација. Се чинеше дека наскоро може да се случи геноцид врз курдското население во Кобане, но подоцна доаѓа до пресвртница – американската армија ја започнува својата сириска воена интервенција, а со воздушните напади ги одбиваат терористите на ИСИЛ од градот.
Кратко потоа, во октомври 2014 година, по силниот притисок од Вашингтон, Турција им дозволи на ирачките Курдиски војници да ја преминат нејзината територија и да влезат во Кобане. Битката заврши со пораз на ИСИЛ, но по оваа битка, реалноста на теренот перманентно се промени.
Би било многу наивно да се очекува САД да влезат во Сирија само за да спасат еден град од масакрот – Кога веќе еднаш влегоа, повеќе немаа намера да излезат, а изгледа дека немаат ниту денес.
Сето ова се случува една година пред Русија со своите сили да влезе во Сирија. Доколку Москва не донесеше таква одлука, многу е веројатно дека војната во Сирија би завршила со пораз на Асад и сириската армија. Руската армија интервенираше во време кога сириската армија веќе беше на крај на своите сили и таа успеа да го смени текот на војната во нивна корист.
На крајот од минатата година, после крајниот слом на ИСИЛ, Русите порачаа дека ќе повлечат значителен дел од своите сили од Сирија. Но, како што стојат работите сега, можеби ќе треба да се вратат повторно. Имено, очигледно е дека САД не се согласува дека “ИСИЛ е поразен – сите сме победници”. Нивните амбиции се многу повисоки и нема да зачудува доколку ова година во јавноста ќе излезат со идејата да се создаде нова де факто држава во областа на денешната Сирија.
Со Курдите тоа дури и го можат – можат да создадат ентитет кој, без смокви во џебот, ќе се обиде да ја практикува демократската структура. Курдите веќе покажаа дека имаат јасни и недвосмислени афинитети кон таков систем. А, тоа за САД е многу примамливо за САД, бидејќи со децении ќе можат да ја продолжат долгата, воено-политичка мисија на “градење демократија”. Со Курдите тоа го можат, со бунтовниците кои првично ги подржуваа тоа, очигледно не можеле, без разлика дали тоа било во план или не.
Ваквите бунтовници (сили против Асад) , иако прилично несигурни, продолжуваат да бидат активни во Сирија, но имаат нов спонзор – Турција. Значи, САД и Турција, иако на почетокот ги поддржуваа истите анти-Асад сили без премногу филтрирање, сега се на многу различни позиции – иако САД се уште поддржува одредени милитантни групи, оваа поддршка е помала, потесна и така натаму. “Слободната сириска армија” (ФСА) речиси сигурно не се спомнува. Од тука САД заклучија дека приказната за ФСА е завршена и дека е време за нови проекти.
Додека една Русија гледа како да ја напушти Сирија што е можно поскоро, бидејќи тамошните воените операции го јадат државниот буџет, САД се однесуваат како да имаат бесконечни пари (УСД, а можеби и имаат) кои можат да ги инвестираат во сирискиот проект и не нема туку така да се откажат.
Чекајќи на Америка да и “здосади” војување и мешање во Сирија е наивно. Зошто би им “здосадило”? Зошто да се повлечат? Нив дури и добро им оди, тие имаат переспектива да направат огромно влијание врз просторот од каде будно можат да ги гледаат сите непријатели, ривали и сојузници спрема кои се скептични. Ако на САД им се дозволи да се “влогорат”, не би било изненадување дека на северот на Сирија ќе почне да се појавуваат напредни вооружувања, ракетните системи и американскиот претседател Трамп, кој досега покажа дека има одреден фетиш против нуклеарното оружје, може да дојде до било какви радикални идеи.
Единствената алтернатива за такво сценарио? Здружување на сите сили кои се критични кон оваа нова американска одлука да создадат нова курдска војска која би била лојална кон нив. Се разбира, јасно е кој е непредвидлив фактор во овој ансамбл на критики кон САД: Турција.
Бројни извори, меѓу кои и најголемата опозициска партија во Турција, Републиканската партија, без и било какви докази го обвинија Ердоган за соработка со ИСИЛ.
Проектот за одстранување на Ердоган во текот на летото 2016 година не успеа, а Американците најверојатно беа зад него во соработка со Ѓулен.
Ама, што е тука, тука е – Ердоган останува важен фактор и неговите одлуки ќе зависат од понатамошниот тек на војната. Дали стравот од сирискиот Курдистан вооружен со американско оружје ќе обезбеди опортунистичка поддршка за помирувањето со Асад, или пак мисли дека може да биде сам против сите во оваа ситуација?
Тој е свесен дека е подобро да остане на страната на Американците, ама ова што се случува на јужната граница на Турција повеќе не може да се толерира. Алтернатива е негов комплетен пресврт кон Русија, Иран и Кина, што би значело напуштање на НАТО. Дали Ердоган ќе биде новиот Шарл де Гол? А, ако и биде, тоа ќе биде од сосема друга причина.
Меѓутоа, САД сметаат на тоа дека Ердоган нема да направи ништо радикално -односно се заканува не се грижат. Но, можеби САД на крај и ќе се изненадат- тие се апсолутно убедени дека нивното присуство во Сирија е непроменливо. И тоа е, ама ненадеен сојуз на Сирија, Русија, Иран и Турција би можел да го промени тоа брзо. Тоа, се разбира, би било одличен чин, бидејќи САД од никаде стварно не е исфрлен, уште од Виетнам.
