Додека вниманието на глобалната јавност и мејнстрим медиумите е хипнотички фиксирано на кинетичките конфликти во Газа и Украина, во позадина се игра многу поперфидна, потивка, но стратешки далеку поопасна игра. Станува збор за фундаментално редефинирање на геополитичката архитектура на Источниот Медитеран, Балканот и Црвеното Море. Ако се задлабочиме под површината на дипломатските фрази за „економска соработка“ и „енергетски коридори“, ќе ги видиме јасните контури на грандиозен план за опкружување на Турција – еден вид стратегија на „анаконда“ што се протега од јадранскиот брег до Африканскиот Рог. Она што го гледаме не е случајна низа настани, туку координирана повеќедимензионална офанзива насочена кон демонтирање на стратешката длабочина на Турција.
Медитерански тројански коњ: Тивката анексија на Северен Кипар
Првата линија на овој фронт е можеби најподмолна бидејќи не се спроведува со оружје, туку со имотни листови. Додека Анкара ги фокусира своите ресурси на воената заштита на Турската Република Северен Кипар (ТРСК) како нејзин „непотонлив носач на авиони“, на терен се случува феномен што можеме да го наречеме „мрежа за разузнавање на недвижности“. Израелскиот капитал, прикриен преку офшор компании и посредници, систематски купува хектар по хектар земја во северниот дел од островот. Ова не е класична инвестиција; ова е арбитража за суверенитет. Националистичките кругови и разузнавачките монитори во регионот со право алармираат. Со купување стратешки парцели во близина на воени бази и крајбрежја, Тел Авив де факто спроведува тивка анексија на територија што е клучна за турската доктрина „Сина татковина“ (Мави Ватан). Целта е јасна: да се неутрализира стратешката предност на Турција во Кипар одвнатре. Доколку Израел успее да воспостави економска и демографска доминација на терен, военото присуство на турската армија ќе стане ирелевантно. Кипар се претвора во тројански коњ, каде што „непотонливиот носач на авиони“ полека се претвора во израелска предна позиција, на само 70 километри од турскиот брег.
Балканската „задна врата“: Географски клешти
Во исто време, на западниот бок, сме сведоци на она што аналитичарите погрешно го толкуваат како енергетски сојуз меѓу Грција, Кипар и Израел. Сепак, вистинската цел на оваа оска е многу поамбициозна – тоа е маневар за опкружување од север и запад, односно низ целиот Балкан. Дипломатската и разузнавачката пенетрација на Израел во земји како Албанија, а сè поагресивно во Косово, и обидите за влијание во Босна и Херцеговина, не се изолирани инциденти. Тоа е класичен „фланкирачки маневар“. Конвенционалната мудрост вели дека станува збор за економска соработка, но јасно е дека станува збор за геополитичко позиционирање. Користејќи ја Атина како штит, Израел се позиционира „зад“ Турција, во нејзината стратешка длабочина – Балканот. Ова е обид да се принуди Турција на невозможен стратешки избор: дали да го брани своето наследство и длабочина на Балканот или да ги фокусира сите ресурси на одбрана на „Сината татковина“ на море? Со создавање непријателски лак што се протега од Левант, преку Крит и Атина, па сè до Јадранското Море, Турција ефикасно се отсекува од Европа, а Балканот се користи како лост за растегнување на турските капацитети.
Индискиот Океан и новата „антихегемонистичка“ реалност
Сепак, секоја акција предизвикува реакција, а парадоксот на оваа агресивна израелска експанзија лежи во фактот дека создава услови за сојузи што до вчера беа незамисливи. Фокусирајќи се на Африканскиот Рог и стратешкиот теснец Баб ел-Мандеб, го гледаме формирањето на „индо-аврамски“ поредок – сојуз во кој Израел и ОАЕ се обидуваат да доминираат на влезот во Црвеното Море (преку Сомалиленд и Јемен). Ова е главната причина за признавањето на независноста на Сомалиленд од страна на Тел Авив, како и за неодамнешните меѓусебни бомбардирања меѓу Обединетите Арапски Емирати и Саудиска Арабија. Покрај позиционирањето во близина на Хутите поддржани од Иран, Израел се обидува да го контролира клучниот теснец, кој е од витално значење за неговиот опстанок, а исто така и да ја пробие позицијата на Турција во Сомалија. Во сето ова, стратегијата што ја следат ОАЕ е секако од голема помош.
Многу аналитичари сè уште ги сметаат Турција, Иран и Саудиска Арабија за вечни соперници за титулата лидер на исламскиот свет. Сепак, реалполитиката диктира поинаку. Израелската експанзија во Индискиот Океан е единствената сила доволно моќна да ги принуди Анкара, Техеран и Ријад да дојдат до тактичко зближување. Соочени со можноста Црвеното Море да стане „израелско езеро“, овие три регионални сили, и покрај нивните идеолошки разлики (сунитско-шиитска поделба), се залагаат за формирање на „Тристран поморски пакт“.
Безбедноста на Баб ел-Мандеб и трговските патишта повеќе нема да зависи исклучиво од западните коалиции, туку од овој ад-хок пакт против опкружување. Турција, со својата база во Сомалија, Иран со своето влијание во Јемен и Саудиска Арабија како хегемон на Црвеното Море, разбираат дека „Индо-Аврамскиот“ сојуз е егзистенцијална закана за сите нив. Ако на оваа равенка додадеме еден заспан џин како Индија, која не го крие својот афинитет кон Израел и ОАЕ, и ако оската Анкара-Ријад-Техеран не се приближи наскоро, секој дополнителен ден чекање само ќе го зголеми ризикот.
Безбедноста на Баб ел-Мандеб и трговските патишта повеќе нема да зависат само од западните коалиции, туку од овој ад-хок пакт против опкружување. Турција, со својата база во Сомалија, Иран со своето влијание во Јемен и Саудиска Арабија како хегемон на Црвеното Море, разбираат дека „Индо-Авраамскиот“ сојуз е егзистенцијална закана за сите нив. Ако во равенката се додаде и заспан гигант како Индија, која не го крие својот афинитет кон Израел и ОАЕ, и ако оската Анкара-Ријад-Техеран наскоро не се зближи, секој дополнителен ден чекање само дополнително ќе ја комплицира позицијата на гореспоменатите актери.
Заклучок: Стратешко отрезнување
Во оваа констелација на сили, каде што прстенот се стеснува од Левант до Балканот, Турција мора итно да го рекалибрира својот компас за надворешна политика. Ослонувањето на сојузниците на НАТО се покажа како илузија, бидејќи токму овие „сојузници“ се затвораат пред архитектонирањето на ова опкружување. Спасот на Анкара во овој историски момент не лежи во Брисел или на друго место, туку во стратешко, речиси итно зближување со Техеран и Ријад. Секако, овој сојуз не мора да биде парадигматичен за која било од споменатите земји, туку е лабав и ориентиран кон актуелен проблем од заеднички карактер. Време е да се деконструира вештачки наметнатиот наратив за „вечниот конфликт“ меѓу сунитите и шиитите, или соперништвото за доминација над исламскиот свет. Овој конфликт беше горивото што им овозможи на странските сили да ја спроведат стратегијата divide et impera (раздели и владеј).
Логиката е неумолива:
– Саудиска Арабија почнува да сфаќа дека во „индо-аврамскиот“ поредок не е партнер, туку цел на економско потчинување каде што Тел Авив ја презема улогата на технолошки и трговски хегемон, со многу агресивна територијална експанзија, токму на своите граници.
– Иран е свесен дека „Оската на отпорот“ не е доволна за да ја пробие изолацијата, ако Турција остане во западниот камп, мора да ги спаси своите позиции во регионот.
– Турција гледа како и се одзема нејзината „Сина татковина“.
Единствената сила што може да се спротивстави на израелско-емиратскиот притисок и да ги обезбеди теснецот (од Босфор до Баб ел-Мандеб) е синергијата на овие три сили. Турската воена индустрија и стандардите на НАТО, асиметричните капацитети на Иран на терен и саудиското финансиско и енергетско влијание претставуваат „Тријада на преживување“. Ова би создало геополитичка реалност на терен што Вашингтон би морал да ја прифати, бидејќи Турција и Саудиска Арабија се многу важни за нејзиниот опстанок на Блискиот Исток. Без добри односи со Анкара и Ријад, позицијата на САД во регионот исто така би била комплицирана, а администрацијата на Трамп е многу свесна за ова. Поради оваа причина, САД исто така би биле доведени пред свршен чин, што нужно би го намалило нивниот притисок врз овие три земји.
Ова зближување не е прашање на идеолошка љубов, туку на студена, пресметана реалполитичка неопходност. Доколку Анкара, Техеран и Ријад не формираат заеднички безбедносен чадор – еден вид блискоисточен антихегемонски пакт – тие ќе бидат разградени поединечно. Израел смета на нивната поделба. Нивното обединување е единствената променлива што западните планери не можат да ја добијат во своите симулации.
За Турција, патот кон безбедноста на Балканот и Медитеранот парадоксално води низ Техеран и Ријад. Само сигурен грб на Блискиот Исток ѝ овозможува на Анкара да се фокусира на разбивање на „медитеранскиот тројански коњ“ на Кипар и запирање на ерозијата на влијанието на Балканот.
Извор:став
