Во последните месеци, меѓународната заедница беше сведок на пресвртница во односите со Израел. Она што беше незамисливо со децении – директните последици од агресивните политики на Израел за самото постоење на еврејската држава – сега станува опиплива реалност. Израел, кој изгради национален дом и симбол на безбедност за еврејскиот народ од пепелта на Холокаустот, ризикува да го изгуби токму она што толку напорно го стекна преку своите политики на насилство и окупација: легитимитет, безбедност и меѓународен углед.
Пожарот во Чешка како симбол на нова ера
Настанот од 20 март 2026 година може да влезе во историјата како момент кога светот јасно покажа дека трпението му истекува. Таа ноќ, во индустриски комплекс во Пардубице, 120 километри источно од Прага, избувна пожар во магацин на чешката одбранбена компанија LPP Holding. Иако компанијата подоцна негираше дека некогаш започнала соработка со израелската Elbit Systems за производство на беспилотни летала, фактот дека целта бил објект поврзан со израелската воена индустрија зборува погласно од која било официјална изјава.
Протестната група наречена „Фракцијата Земјотрес“ ја презеде одговорноста за нападот, велејќи дека запалиле „клучен производствен центар за израелско оружје“ за да ја прекинат својата улога во геноцидот во Газа. Нивното објаснување дека намерно ја избрале ноќта за да избегнат човечки жртви е особено значајно – потег што јасно укажува на размислувањето и мерењето на акцијата, но и на решеноста да се нападне таму каде што Израел најмногу го чувствува тоа: во воено-индустрискиот комплекс и меѓународните синџири за снабдување со оружје.
Чешкиот министер за внатрешни работи Љубомир Метнар изјави дека е можно инцидентот да е поврзан со терористички напад, додека премиерот Андреј Бабиш свика состанок на Советот за државна безбедност. Сепак, она што останува некажано е дека ваквите напади се директна последица на израелската политика, која со години ужива поддршка од западните земји, вклучително и Чешка, и покрај сè погласните предупредувања дека станува збор за држава што систематски го крши меѓународното право.
Светот го врти грбот
Во последниве години, бевме сведоци на драматичен пресврт во меѓународните односи кон Израел. Она што некогаш беше незамисливо – земјите ширум светот јавно да ги осудат израелските злосторства – сега стана вообичаено. Од меѓународни судови до улични протести, од академски бојкоти до економски санкции, Израел се соочува со невидена изолација.
Сепак, она што штотуку почнува да се појавува е нова фаза – фаза во која саботажата на израелските интереси станува организирана, софистицирана и сè почеста. Пожарот во Пардубице не е изолиран инцидент, туку само предвесник на она што доаѓа. Како што објави групата „Фракцијата Земјотрес“, ваквите акции ќе продолжат низ целиот свет.
Ова е сосема нова реалност. Веќе не станува збор само за дипломатски ноти, резолуции на ОН или протестни маршеви. Сега, Израел е погоден таму каде што е најранлив – неговата економија, воената индустрија и меѓународните синџири на снабдување. Израелскиот капитал, кој со години се потпираше на безбедноста на западните пазари и политичката заштита на Соединетите Американски Држави, одеднаш се соочува со фактот дека веќе нема никаква гаранција дека неговите интереси ќе бидат безбедни.
Иронијата на историјата
Историската иронија е речиси болна. Нацијата што помина низ најголемата трагедија на модерната ера, што излезе од Холокаустот со ветување „никогаш повеќе“, денес се соочува со обвинувања за геноцид. Земја што беше создадена како засолниште за прогонуваните, денес ги прогонува другите. Земјата што требаше да биде светилник на демократските вредности во регионот сè повеќе се однесува како отпадник од меѓународната заедница.
Токму Холокаустот – тој најдлабок белег во колективната свест на еврејскиот народ – беше основата врз која Израел го изгради својот морален авторитет. „Никогаш повеќе“ не беше само порака до еврејскиот народ, туку до целиот свет: никогаш повеќе не смее да се дозволи една група луѓе да биде систематски уништена. Денес, додека уништувањето на Газа се одвива пред очите на целиот свет, додека илјадници цивили, вклучувајќи жени и деца, ги губат животите под израелските бомби, тој морален капитал е потрошен.
Постоењето е во опасност
Доколку Израел продолжи по својот пат на агресија – без разлика дали против Палестинците во Газа и Западниот Брег, или против Иран и други регионални актери – прашањето не е дали ќе биде изолиран, туку кога. А изолацијата, во денешниот глобализиран свет, значи егзистенцијална закана за мала земја како Израел.
Веќе ги гледаме знаците. Сè повеќе земји ги преиспитуваат своите економски односи со Израел. Инвеститорите стануваат претпазливи. Академските и културните институции ја прекинуваат соработката. Граѓанските движења низ целиот свет организираат бојкоти. И сега, како што покажува примерот од Чешка, нова фаза влегува во својата втора фаза – фаза на директни акции насочени кон израелската воена индустрија на странска почва.
Никој жив не знае точно кој стои зад овие акции. Дали тие ќе им се припишат на индивидуални активисти, организирани групи или на некои државни актери – останува да се види. Но, она што е сигурно е дека ќе има повеќе вакви акции отколку што можеме да претпоставиме денес. Секој нов израелски напад, секоја нова жртва во Газа, секоја нова ескалација на регионално ниво само ќе го зголеми бројот на оние кои се подготвени да ги земат работите во свои раце.
Наместо заклучок
Нормалните луѓе, каде и да живеат, не сакаат егзистенцијална закана од која било земја, вклучително и Израел. Тие не сакаат антисемитизам, не сакаат нови конфликти, не сакаат историјата да се повторува. Но, исто така, нормалните луѓе не сакаат да бидат сведоци на геноцид. Тие не сакаат нивните земји, нивните компании, нивните градови да се користат како бази за производство на оружје што убива цивили. И тие се сè повеќе подготвени да го покажат тоа – на улиците, во бојкоти и почесто на начини што можевме само да ги претпоставиме до неодамна.
Израел се соочува со историска одлука. Може ли да продолжи по истиот пат и да ризикува целосна изолација што ќе го доведе во прашање неговото постоење? Или ќе препознаат дека вистинската безбедност не доаѓа од посилно оружје и поширока агресија, туку од мир што е изграден со почитување на правата на сите народи во регионот?
Времето за одлука брзо истекува. А цената на правењето погрешен избор може да биде губење на сè што е изградено од пепелта на Холокаустот.
