Во последните денови, вниманието на светот е насочено кон Блискиот Исток, каде што се развива нов американски предлог за прекин на огнот и долгорочно решение на конфликтот во Газа. Предлогот има за цел да го прекине конфликтот меѓу Израел и Хамас, со одредени клучни услови што Вашингтон ги дефинираше како основа за траен мир. Сепак, позициите на вклучените актери варираат и одразуваат длабоки политички, безбедносни и идеолошки разлики.
Нетанјаху и неговиот пристап кон предлогот
Израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху јавно изрази поддршка за американскиот план како потенцијален пат за прекин на конфликтот. Тој верува дека предлогот ги одразува основните интереси на Израел, особено обврската за ослободување на израелските заложници што ги држи Хамас, како и целта за демилитаризација на Газа – елиминирање на воената моќ на Хамас, која ја смета за сериозна безбедносна закана.
Нетанјаху нагласи дека ниту Хамас ниту Палестинската самоуправа нема да имаат контрола врз Газа по завршувањето на конфликтот, туку дека ќе се воспостави нова, преодна администрација под меѓународен надзор. Тој, исто така, постави строги услови: Хамас мора веднаш да се согласи на демилитаризација, да ги ослободи сите заложници во рок од 72 часа од прифаќањето на предлогот и да се откаже од каква било политичка контрола врз Газа.
Премиерот јасно стави до знаење дека Израел нема да го толерира отфрлањето на договорот и е подготвен да ги продолжи воените операции доколку Хамас не ги прифати условите. Тој го гледа ова како шанса трајно да го ослаби Хамас, што, како што вели, би придонело за побезбеден и постабилен Израел.
Трамп и Блер за предлогот
Во јавно објавениот предлог презентиран од Белата куќа, сегашниот американски претседател Доналд Трамп и поранешниот британски премиер Тони Блер би можеле да играат важна улога во повоеното управување со Газа. Според планот, техничка и аполитична палестинска структура треба да ја преземе преодната администрација на Газа, без учество на Хамас, додека меѓународно тело наречено Комитет за мир би го надгледувало процесот.
Комитетот би го предводел Доналд Трамп, а меѓу неговите членови би биле и Тони Блер, заедно со други светски лидери и експерти. Комитетот би бил одговорен за секојдневното работење на јавните служби и координацијата на реконструкцијата, со поддршка на квалификувани Палестинци и меѓународни советници, чии имиња сè уште не се објавени.
Можното вклучување на Блер предизвика низа реакции. Критичарите ја посочуваат неговата улога во инвазијата на Ирак во 2003 година, која подоцна беше дискредитирана поради лажни тврдења за оружје за масовно уништување. Меѓу погласните гласови против улогата на Блер во Газа е известувачот на ОН за човекови права, Франческа Албанезе, која го нарече неговото вклучување „неприфатливо“.
Од друга страна, Блер го нарече предлогот на Трамп „смел и интелигентен“ и изрази подготвеност да соработува во воспоставувањето стабилност и обновата на Газа. Неговиот институт веќе некое време комуницира со различни групи, според неговите сопствени тврдења, за модели за повоена реконструкција на територијата.
Палестинската самоуправа, како и неколку муслимански земји, изразија претпазлива поддршка за напорите на Трамп да ја запре војната, иако со резерви во врска со структурата и раководството на идната администрација. Во исто време, многу палестински претставници, како што е Мустафа Баргути, предупредуваат дека личности како Блер го симболизираат колонијалното минато и предизвикуваат недоверба кај Палестинците.
Став на израелската опозиција
Израелската опозиција, предводена од Јаир Лапид (Јеш Атид) и Бени Ганц (Национално единство), генерално го поддржува американскиот предлог како можен излез од долготрајната криза, но исто така упатува значајни критики кон Нетанјаху и неговата влада. Опозициските лидери ја нагласуваат важноста на конкретните чекори за завршување на војната, особено ослободувањето на израелските заложници, и во предлогот гледаат можност за завршување на конфликтот, кој, според нив, станал неодржлив и од хуманитарна и од безбедносна перспектива.
Сепак, опозицијата ја обвинува владата дека намерно го одложува прифаќањето и спроведувањето на договорот од политички причини. Според нив, Нетанјаху се плаши дека прифаќањето на планот може да предизвика колапс на неговата десничарска коалиција, во која клучните партнери како Итамар Бен-Гвир и Безалел Смотрих отфрлаат секаков вид отстапки кон Хамас и се спротивставуваат на прекинот на огнот.
Опозицијата тврди дека Нетанјаху ги става личните и коалициските интереси пред државните интереси, користејќи ја војната како средство за политички опстанок во време кога се соочува со сериозни внатрешни притисоци, вклучително и судења за корупција.
Тие, исто така, укажуваат на недостатокот на јасна стратегија за управување со Газа по конфликтот. Нетанјаху, според нив, избегнува донесување тешки одлуки за иднината на територијата, што дополнително ја продлабочува кризата. Тие, исто така, ја критикуваат владата за недоволен ангажман во размената на заложници, сугерирајќи дека ослободувањето на заложниците не е ставено како врвен приоритет.
Конечно, опозицијата предупредува на недостаток на транспарентност во процесот на донесување одлуки, кој, според нив, се донесува во тесен круг на премиерот и неговите најблиски соработници, без пошироко вклучување на Кнесетот и безбедносниот естаблишмент.
Ставот на муслиманскиот свет
Муслиманските и арапските земји го гледаат американскиот предлог со комбинација од претпазливост и условна поддршка. Иако многумина ја поздравуваат иницијативата за прекин на огнот и обезбедување хуманитарна помош за Газа, тие исто така изразуваат сериозна загриженост за одредени елементи на предлогот.
Турција, предводена од претседателот Реџеп Таип Ердоган, ги поздрави напорите на САД, но нагласи дека планот мора да биде долгорочен и фер, и да ги почитува основните права на Палестинците. Сличен став делат и Катар, Јордан, Саудиска Арабија и други арапски земји. Сите тие инсистираат палестинскиот народ активно да биде вклучен во процесот на донесување одлуки и категорично ја отфрлаат идејата за какво било присилно преселување на Палестинците од Газа.
Обединетите Арапски Емирати (ОАЕ) го повикуваат Израел да го прифати планот на САД, но во исто време предупредуваат за можна анексија на делови од Западниот Брег, што, според нив, би го загрозило процесот на нормализирање на односите меѓу Израел и арапските земји.
Организацијата за исламска соработка (ОИС), како и неколку арапски држави, исто така формулираа алтернативни предлози. Тие ја нагласуваат потребата од решение што вклучува создавање палестинска држава во границите од 1967 година, со Источен Ерусалим како главен град. Тие исто така го отфрлаат секој план што би ја променил демографската структура на Газа или нејзината целосна депопулација.
Најголемата загриженост на муслиманскиот свет е можниот обид за наметнување преодна администрација без согласност на палестинскиот народ, што, тврдат тие, би ја поткопало политичката автономија на Палестинците. Многу земји стравуваат дека предлогот би можел да послужи како оправдување за континуирана израелска контрола врз територијата и понатамошно негирање на палестинските права.
Можен епилог
Предлогот на САД за Газа претставува потенцијален чекор кон прекинување на долготрајниот конфликт. Нуди рамка за прекин на огнот, ослободување на заложниците и демилитаризација на Газа, со индикации за преодна администрација што ќе го замени Хамас. Израелскиот премиер Нетанјаху го гледа тоа како можност за постигнување на клучните безбедносни цели, но со строги услови и со задржување на можноста за продолжување на воените операции.
Опозицијата ги поддржува основните цели на предлогот, но изразува длабоко незадоволство од начинот на кој владата пристапува кон неговото спроведување. Тие веруваат дека Нетанјаху избегнува одговорност, одложува од политички причини и ги загрозува шансите за вистински мир.
Муслиманскиот свет, иако поддржува прекин на огнот и мирно решение, поставува јасни црвени линии: планот мора да го вклучи палестинскиот народ, да ги почитува нивните права и да избегнува каква било форма на присилно раселување или наметната администрација.
На крајот на краиштата, успехот на предлогот зависи од политичката волја на сите страни да постигнат компромис што ги задоволува основните безбедносни потреби на Израел и легитимните аспирации на Палестинците. Без ова, ризикот од продолжен конфликт и регионална дестабилизација останува висок, а населението на Газа останува изложено на неизвесност и страдање.
