Израелските напади врз Доха, главниот град на Катар, извршени попладнево, на прв поглед изгледаат како насочена акција против преговарачите на Хамас, но анализата на пошироката геополитичка ситуација сугерира подлабоки и посложени игри наназад меѓу светските сили.
Напад врз главниот град на Катар
Денес околу 16 часот по локално време, израелските сили извршија серија прецизни воздушни напади врз Доха. Жителите пријавија најмалку пет моќни детонации, а на социјалните мрежи беа објавени снимки од надзорните камери на кои се гледаат експлозии во станбен комплекс на улицата Вади Раун, северно од центарот на градот. Локацијата на нападот е во близина на амбасади, училиште и бензинска пумпа.
Според официјалните израелски изјави, целта на нападот била „високото раководство на терористичката организација Хамас“. Израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху лично потврди дека ја одобрил операцијата, нарекувајќи ја „хируршки прецизен удар врз лидерите на Хамас“.
Хамас потврди дека неговата преговарачка делегација била цел на состанокот во Катар, но подоцна нагласи дека раководството преживеало. Првично, тие објавија дека главниот преговарач на Хамас, Калил ал-Хаја, бил убиен во нападот, заедно со други високи членови како што се Захер Џабарин, Калед Машал и Низар Авадалах.
Подлабока позадина: САД го губат влијанието на Блискиот Исток
Поширокиот контекст на овој напад укажува на драстични промени во глобалната рамнотежа на моќ. САД, долго време доминантна сила на Блискиот Исток, се соочуваат со постепено губење на влијанието во регион кој е стратешки важен поради неговите енергетски ресурси и геополитичка позиција.
Во последниве години, бевме сведоци на зајакнување на алтернативните економски центри на моќ, при што земјите од Персискиот Залив (Катар, Саудиска Арабија, ОАЕ) ги диверзифицираа своите економски и политички врски, насочувајќи значителен капитал кон Исток. Израелскиот напад врз Доха затоа може да се протолкува како порака до овие земји – иако тие традиционално биле сојузници на САД и Израел, нивното зближување со другите сили не поминува незабележано.
Се чини дека Израел дејствува како продолжение на американските интереси, водејќи агресивна политика што се стреми да ја зачува западната доминација во регионот. Сепак, оваа стратегија поставува исклучително опасен преседан – напад врз суверената територија на Катар, земја која со години е посредник во мировните преговори, испраќа јасна порака дека ниедна земја во регионот не е имуна на вакви дејствија.
Реакции на меѓународната заедница
Како што се очекуваше, Катар го осуди нападот најостро, нарекувајќи го „грубо кршење на меѓународното право и нарушување на националниот суверенитет“. Слични осуди дојдоа и од други арапски земји, додека генералниот секретар на ОН, Антонио Гутереш, изрази загриженост за „грубото кршење на суверенитетот и територијалниот интегритет на Катар“.
Палестинскиот претседател Махмуд Абас го нарече израелскиот напад „опасна ескалација што ја загрозува безбедноста на регионот и светот“, а францускиот претседател Емануел Макрон предупреди дека војната „не смее, под никакви околности, да се прошири на целиот регион“.
Особено е значајно што Белата куќа потврди дека американската администрација била информирана однапред за операцијата, што дополнително ја потврдува теоријата за координирана акција на САД и Израел.
Потенцијални сценарија за ескалација
Аналитичарите предупредуваат дека овој напад може да биде пресвртница во регионалната динамика. Земјите од Персискиот Залив, кои досега одржуваа сложен однос со Израел и САД – од јавно неодобрување до тивка соработка – би можеле да се најдат во ситуација каде што повеќе немаат избор освен да заземат поцврст став.
Доколку Катар, Саудиска Арабија и ОАЕ заклучат дека самите станале потенцијални цели, би можеле радикално да го променат својот пристап. Комбинираната воена и економска моќ на овие земји, во комбинација со постојните вооружени групи како што е Хезболах, би можеле да претставуваат егзистенцијална закана за Израел.
Игра со висок влог
Израелските напади врз Доха претставуваат многу повеќе од едноставно таргетирање на лидерите на Хамас. Тие се манифестација на поширока стратегија за одржување на западното влијание на Блискиот Исток во време кога тоа влијание опаѓа. За Израел, ветувањето за „Голем Израел“ би можело да биде крајната цел што ги оправдува ваквите ризични потези.
Сепак, оваа стратегија носи исклучително високи ризици. Доколку традиционалните арапски сојузници на Западот заклучат дека нивната иднина е во опасност, регионалните сојузи би можеле драстично да се променат, што потенцијално би довело до широк регионален конфликт со непредвидливи последици.
Додека светот ги следи најновите случувања, станува сè појасно дека на Блискиот Исток се одвива игра со висок влог, каде што нападот врз Доха е само најновиот потег во сложената шаховска игра на големите сили.
