Турскиот весник „Џумхуриет“ пренесува информации за американско-израелски план за значајна реконструкција на Блискиот Исток, кој би можел да ја преобликува политичката карта на регионот и да влијае на клучните актери во конфликтите.
Според достапните информации, овој план вклучува преселување на палестинското население од Појасот Газа, редефинирање на иднината на Сирија и воспоставување нови стратешки врски меѓу Израел и другите регионални играчи.
Еден показател за овој план беше изјавата на израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху пред да замине за Вашингтон, каде што изјави дека во соработка со САД „ќе ја конфигурира картата уште подобро“.
Оваа изјава ја објави турската агенција Anadolu на 2 февруари, нагласувајќи го нејзиното значење во контекст на идните геополитички промени.
Оваа изјава сугерира дека Израел и САД не само што размислуваат за промени на палестинските територии, туку и за пошироко редефинирање на односите во целиот регион. Клучните аспекти на овој план вклучуваат демографски промени во Појасот Газа, реорганизација на Сирија и воспоставување нови трговски и воени коридори во источниот Медитеран.
Еден од најконтроверзните делови на овој план е намерата да се пресели дел од палестинското население од Газа во Египет и Јордан.
Оваа идеја се надоврзува на претходните шпекулации за можното проширување на египетскиот регион Синај за населување палестински бегалци на територии надвор од границите на Израел.
Израелската политика во однос на Газа долго време се движи кон депопулација на областа. За време на неодамнешната воена операција, Израел постојано ги предупредуваше жителите на северна Газа да се преселат на југ, додека меѓународниот притисок врз Каиро да преземе одговорност за дел од палестинското население паралелно се зголеми.
Сепак, Египет досега остро ги отфрли ваквите предлози, сметајќи ги за закана за националната безбедност.
Освен тоа, Јордан во минатото им пружи засолниште на голем број Палестинци, но властите во Аман постојано нагласуваат дека не сакаат дополнително да ја дестабилизираат земјата со приливот на нови бегалци.
Доколку се спроведе овој план, тоа може да доведе до сериозни внатрешни проблеми во арапските земји, особено Египет и Јордан, кои се соочуваат со свои економски и безбедносни предизвици.
Вториот клучен елемент на американско-израелскиот план се однесува на иднината на Сирија. Според информациите на Џумхуриет, САД и Израел предлагаат воспоставување на федерален модел во Сирија, кој би овозможил автономија на Курдите и Друзите, додека формално ќе се одржи територијалниот интегритет на земјата.
Овој пристап се вклопува со американската стратегија од 2015 година, кога САД почнаа интензивно да ги поддржуваат курдските сили во Сирија, сметајќи ги за клучни партнери во борбата против ИД.
Иако курдската автономија има поддршка во западните кругови, таа е исклучително проблематична за Анкара, која стравува дека може да ги поттикне курдските сепаратистички движења во Турција.
За Израел, оваа реорганизација на Сирија претставува можност да се намали иранското влијание во регионот. Поддршката на Иран за сирискиот претседател Башар ал Асад му овозможи на Техеран да добие значително воено присуство во Сирија, вклучително и бази во близина на границата со Израел.
Федерализацијата би можела да ја ослабне централната власт во Дамаск, што ќе му го олесни на Израел да изврши насочени напади врз иранските и проиранските сили во Сирија.
Сепак, ова сценарио носи и големи ризици. Слабеењето на сириската држава може да доведе до нови вооружени конфликти меѓу етничките и верските заедници, што дополнително би ја усложнило ситуацијата во регионот.
Русија, клучен сојузник на владата на Асад, сигурно нема да гледа позитивно на обидот на Западот да ја дестабилизира Сирија и да го поткопа нејзиниот суверенитет.
Турција, која игра клучна улога во сирискиот конфликт, со години води воена кампања против курдските сили во северна Сирија, настојувајќи да го спречи формирањето на курдска автономна зона долж нејзината јужна граница.
Федерализацијата на Сирија би претставувала директен удар за турските интереси, бидејќи ќе им овозможи на Курдите да добијат институционализирана моќ во сириската држава.
Турските аналитичари сметаат дека овој план може да ја загрози политичката стабилност на Сирија и да создаде дополнителни предизвици за Анкара, која веќе има значителен проблем со курдските бунтовници во своите граници.
Во овој контекст, Анкара најверојатно ќе ги засили своите воени активности во северна Сирија, со цел да се спречат можните промени кои ќе имаат корист за курдската автономија.
Сепак, интересно е што Мазлум Абди, командантот на Сириските демократски сили, покажа отвореност за соработка со Турција.
Во неодамнешното интервју за „Франкфуртер алгемајне цајтунг“, Абди изрази оптимизам за можните договори со Анкара, што може да биде сигнал дека и курдските сили се свесни за геополитичките ограничувања и можните последици од американско-израелскиот план.
Друг важен аспект на овој план е воспоставувањето на поморски коридор меѓу Израел и Кипар. Овој коридор може да има повеќе улоги – од економска до воена и безбедносна. Кипар, кој се наоѓа на раскрсницата меѓу Европа, Блискиот Исток и Африка, може да стане нова фокусна точка во трговската и енергетската стратегија на Израел.
Израелско-кипарската соработка веќе е докажана преку заеднички енергетски проекти поврзани со експлоатација на природен гас во источниот Медитеран. САД и ЕУ ги поддржуваат овие иницијативи како дел од стратегијата за намалување на енергетската зависност на Европа од руските извори.
Сепак, Турција би можела да има сериозни забелешки за овој коридор, со оглед на тоа што Анкара смета дека дел од Кипар е нејзина зона на интерес. Секое зајакнување на израелското и западното присуство на Кипар може да предизвика дополнителни тензии меѓу Турција, Грција и Кипар.
Американско-израелскиот план за обнова на Блискиот Исток може да има далекусежни последици за целиот регион. Раселувањето на палестинското население, федерализацијата на Сирија и создавањето нови енергетски и воени коридори упатуваат на амбициозен обид за геополитичко преобликување на регионот во корист на американските и израелските интереси.
Сепак, реакцијата на клучните регионални играчи, како Турција, Иран и Русија, ќе биде клучна за идниот развој. Доколку овие сили решат активно да ги оспорат американско-израелските планови, Блискиот Исток би можел да влезе во нова фаза на дестабилизација и геополитичка конкуренција.
