Кина испрати своја делегација во Техеран. По посетата на кинескиот државен и партиски лидер Си Џинпинг на Саудиска Арабија, односите со Иран се затегнати. Во заедничката изјава со саудиските домаќини, претседателот Кси застана на страната на арапските земји во Персискиот Залив – и индиректно ги призна претензиите на Обединетите Арапски Емирати врз трите ирански острови во Заливот.
„Признавањето на правата на Емиратите има пред се политичко значење“, вели Камран Матин, доцент по меѓународни односи на Универзитетот во Сасекс во Англија, во интервју за ДВ. „Техеран ги подобри односите со Кина во последните десет години, ги гледа Кина и Русија како најважни сојузници против Западот. И сега Кина застана на страната на Емиратите во многу незгоден геополитички спор. Економските односи со арапските земји во Персискиот залив се многу важни за Кинезите. Овој случај покажува како Кина ги дефинира своите интереси и како гледа на своите односи со Иран“.
Иранската јавност е бесна на Кина, но и на сопствената влада во Техеран и на надворешната политика на Иран. „Трите острови Абу Муса и Големиот и Мал Тунб во Персискиот Залив се неразделни делови на Иран и засекогаш ќе бидат матична држава. Иран нема да се согласи на компромис со ниту една земја кога станува збор за почитување на територијалниот интегритет на Исламската Република Иран“, напиша иранскиот шеф на дипломатијата на 10 декември на Твитер – со што предизвика „срање бура“. Гневните корисници на Твитер одговориле: „Кога станува збор за вашето пријателство со Кина, вие пишувате твитови и на кинески. И сега не се осмелувате да ја спомнете Кина во твит на персиски? Два дена подоцна, Абдолахиан објави превод на тој твит на кинески, на истото место, на негова сметка.
Обединетите Арапски Емирати веќе 50 години полагаат право на три минијатурни острови, редовно предизвикувајќи гневни реакции во Техеран. Емиратите во ова ги поддржуваат нивните моќни соседи од Саудиска Арабија. Ова се три стратешки важни острови на морската рута за нафта во близина на Ормускиот теснец во Персискиот залив: Голем и Мал Тунб (Тунб значи „ридско место“) и Абу Муса. Спорот за тие острови започна по повлекувањето на британските вооружени сили во 1971 година – од денешните Емирати. Шахот потоа ја испрати иранската морнарица на тие острови и таа беше стационирана таму. Единствениот населен остров меѓу нив е Абу Муса, каде живеат околу 5.000 луѓе.
На социјалните мрежи иранските корисници деновиве објавуваат географска карта од 1891 година, направена од германскиот картограф Адолф Штилер. На таа карта сите три острови се означени со боите на Иран.
Кинеска стратегија
Кина е на наша страна, рече тој на 13.12. Мохамед Мокбер, прв потпретседател на Емиратите. На 13 декември, кинеска делегација отпатува во Техеран со цел, според државните медиуми, да ги координира кинеските инвестиции во Иран со владата во Техеран.
„Кина го поддржува територијалниот интегритет на Иран“, објави тој на 14.12. државниот дневен весник „Техеран Тајмс“ кој излегува на англиски јазик. Насловната фотографија на тој напис покажува средба меѓу кинескиот вицепремиер Ху Чунху и иранскиот потпретседател Мокбер. Ху Чунхуа се сретна и со иранскиот претседател Раиси.
Претседателот го изрази незадоволството на Иранците и иранската влада во однос на позицијата на Кина за време на посетата на шефот на кинеската држава Си Џинпинг на регионот, објави новинската агенција ИРНА на 13 декември. Во разговорите со Ху Чунхуа, Иран наводно побарал од Кина да ги балансира тие позиции.
Притоа, не се работи само за барањата на Емиратите поврзани со трите споменати ирански острови. Кина и Саудиска Арабија сакаат да ја координираат својата политика кон Иран. Во заедничката изјава, двете земји побараа од Техеран „да ја зајакне соработката со Меѓународната агенција за атомска енергија, со цел да се обезбеди мирољубив карактер на иранската нуклеарна програма и да се почитуваат принципите на добрососедски односи и немешање во внатрешните работи. на други земји“.
„Кина не е против Иран, туку е за Саудиска Арабија“
„Кина се свртува кон Саудиска Арабија и земјите од Советот за соработка во Заливот“, потврдува иранскиот експерт Амир Чахаки во интервју за ДВ. „За Кина, економијата е во центарот на сите важни одлуки. Кина не е против Иран или против Исламската Република. Меѓутоа, соработката со Саудиска Арабија во моментов е попрофитабилна за таа земја“.
Саудиска Арабија и пет други земји-членки на Советот за соработка во Заливот, кои поминаа низ процес на брза модернизација во изминатите 50 години благодарение на приходите од извозот на нафта, им нудат на кинеските инвеститори подобри шанси од Иран, земја со 84 милиони жители. Арапските соседни земји со вкупно околу 50 милиони жители имаат поголема куповна моќ. Иран се бори со финансиска криза поради спорот околу неговата атомска програма. Во 2021 година, Кина потпиша сеопфатен договор за соработка во следните 25 години со владата на Ебрахим Раиси.
Од речиси 100-те заеднички проекти со Иран, на пример околу изградбата на инфраструктура или формирање на зони за слободна трговија, ниту еден од нив досега не напредувал. Кинеските инвеститори се резервирани кон Иран, се плашат од негативни последици поради американските санкции – во случај да се вклучат во бизнис со Иранци.
По речиси 10 недели протести во таа земја, иранската валута падна на рекордно ниско ниво. Курсот на еврото достигна речиси 400.000 риали, а доларот се искачи на повеќе од 370.000 риали. Според трговците со девизи, ова е зголемување за повеќе од 20 отсто во однос на почетокот на бранот протести во септември годинава.
(TBT, DW)
