Пишува Маја ВАСЕВА
„Во овој свет ништо не може да биде сигурно, освен смртта и даноците“, вака таткото на најмоќната економија денес, Бенџамин Френклин си честитал на себе откако го завршил уставот на Соединетите американски држави во 1787 година. Но мудрата мисла се протега неколку децении порано и му се припишува на Кристофер Булок: „Невозможно е да се биде сигурен во било што друго освен во смртта и даноците“, напишал тој во 1716 година.
Расправата за даноците и политиката на собирање арач е неизоставен дел од секоја политичка промена во едно општество. Некогаш Туриците од немуслиманското население собирале по една лира од глава. Денеска арачот се пресметува како процент од приходот.
Двете ривалски партии кај нас имаат екстремно различни по однос на даночната политика. Меѓу првите работи што ги направија десничарите која дојдоа на власт во 2006 година беше воведувањето на рамен данок. За прв пат во Македонија беше воведена еднаква даночна стапка за сите граѓани, без разлика на нивниот доход. Социјалдемократите имаат поинаков став по ова прашање и меѓу првите посериозни реформи кои планираат да ги воведат е враќање на прогресивното оданочување.
Јасно е дека националистите се залагаат за рамен данок, со тоа што богатите би плаќале иста стапка на оданочување како и сиромашните. Социјалдемократите, пак, сакаат да го намалат јазот меѓу сиромашни и богати. Сметаат дека за едно општество да биде еднакво треба богатите да се оданочат со повисока стапка.
Ваквиот баланс го има во развиените економии кои имаат добри и напредни социјални политики. Но и земјите во кои живеат милионери и милјардери кои прават обрт на средства колку еден годишен буџет на Македонија. Од таму се поставува прашањето – која корист од прогресивен данок во Македонија, земјата која има само петнаесет луѓе чиј месечен доход надминува еден милион евра?
Еднакви во сиромаштијата – тежок удар за средната класа!
75 отсто од вработените во земјава заработуваат под 300 евра, покажува анализата на Министерството за финансии за доходовната нееднаквост. Фрапантните резултати до кои дојде новиот тим на економисти во Владата не соочија со суровата реалност дека Македонија е земја на сиромашни. Податоците земени од Управата за јавни приходи недвосмислено покажуваат дека секој трет Македонец се бори за егзистенција.
Од друга страна, анализата покажува уште еден факт кој не им оди во прилог на новите политики на Министерството. Дури 90 отсто од вработените имаат месечен доход под 500 евра, додека над 1.000 евра месечен доход имаат само два отсто од населението. Што останува тогаш? Колкав број на граѓани ние ќе оданочуваме со повисока стапка?
Поради ниските плати во земјава, луѓето се обидуваат месечниот буџет да го зголемат со ангажмани и по работното време. Многумина на тој начин успеваат да заработат нешто повеќе од илјада евра, што е доволно за солидно, но не и луксузно живеење. Опасноста се крие во тоа што овие граѓаните можат да бидат на удар од прогресивното оданочување и со малку повисоката стапка да ја изгубат финансиската стабилност.
Доколку зголемувањето на даночната стапка ја опфати средната класа ќе имаме сериозна причина за загриженост, а реформата би постигнала спротивен ефект. Па наместо да ги направи богатите поодговорни, ќе ги осиромаши најбројните граѓани меѓу населението кои се борат да заработат денар повеќе за да се одржат над сиромаштијата. Ќе „краде“ ли Робин худ од средната класа немајќи од кого?
Дел од јавноста е на мислење дека прогресивен данок е непотребен, потребни се мерки кои ќе ја стимулираат економијата и ќе му помогнат на бизнисот да се развива со што македонскиот месечен доход би се зголемил над просечниот од 368 евра. Затоа стручната јавност е на мислење дека прво треба да се размислува за подобрување на стандардот, зголемување на вработеноста и раст на платите, па потоа за реформи кои би ги зголемиле даноците.
Мали плати – големи даноци
Однапред треба да се постави прашањето, дали во овие десет години откако на сила е рамното оданочување Македонија го привлече назад интелектот кој со години ги прескокнува границите? Еден од аргументите на оние што се против прогресивното оданочување е дека таквата политика би натерала многумина стручни лица своето знаење да го инвестираат во земја која нема да посега по нивните тешко заработени пари. Македонија и онака има сериозен проблем со иселување на мозоци, проблем кој се чини дека прерасна во егзодус изминатава декада – декада, инаку, на најниска даночна стапка во Европа и на рамен данок од 10 отсто.
На пример докторите. Специјалистите вработени во државните здравствени установи заработуваат колку две просечни плати во Македонија. Токму од тој износ започнува првата стапка на оданочување според програмата на СДСМ. Доходот во износ од две просечните плати би се оданочувал со повисока стапка, што ги става докторите во првата група граѓани со повисоки примања. Но проблемот не би бил толку сериозен, доколку белите манитили масовно не ја напуштаа Македонија. Над шестотини за три години, поради што претседателката на Лекарска комора неодмна алармираше дека за некоја година ќе ни останат само празни ординации.
Според експертите прогресивното оданочување би можело да им даде една причина повеќе за да си ја побараат среќата во друга земја. Може даночната стапка ќе биде повисока, но платите ќе бидат неспоредливо поголеми, стандардот на живот поприфатлив, општествениот амбиент посоодветен.
Само 37 милиони евра повеќе во буџетот
Богатите во оваа земја не се групи, туку се поединци. Поради нивниот доход просечните примања во земјата се надувани, констатираат експертите од Институтот за економски истражувања Finance think. А не може поединци, посочуваат од таму, да го полнат буџетот.
Според економистот Благица Петрески опасности од прогресивното оданочување може да вклучат зголемена даночна евазија, демотивирање на високопродуктивни професии, особено оние кои се конкурентни на меѓународниот пазар, како што се ИТ професионалците, фин-тек професионалци, лекари итн итн.
-Главната предност на прогресивното оданочување е дека тоа е морално праведно, односно повеќе во релативна и апсолутна смисла ги оптоварува оние што се побогати. Но, главната опасност е дека вишокот средства прибрани преку прогресивно оданочување не неопходно ќе стигнат до оние кои имаат најголема потреба од нив, односно најсиромашните и маргинализираните. Затоа, без оглед на дизајнот на оваа политика во смисла на зафаќањата и даночните стапки, таа треба да понуди и конкретни програми за тоа како ќе се извлечат најсиромашните од состојбата во којашто се наоѓаат – смета таа.
Повеќе на:fokus.mk
