НЕДЕЛНА АНАЛИЗА: Западот ги укина санкциите кон Иран, Историски момент,триумф на дипломатијата,и почеток на големи промени на Блискиот исток

Пристигна историскиот момент на кој Иран чекаше со години – после потврдувањето од страна на агенцијата за атомска енергија (IAEA) на ОН  дека Иран ги исполнил своите мерки од договорот за нуклеарна програма со шест-те светски сили, Западните санкции против Иран се укинати.

Иран, така вчера и официјално излезе од економската изолација во која се наоѓаше со години. Истиот ден од Техеран објавиле дека ослободуваат пет американски државјани кои се наоѓаат во иранските затвори, во размена за ирански државјани кои се наоѓаат во затворите во САД.

Овие два чекори би можеле да имаат долгорочни позитивни последици бидејќи тензиите помеѓу Вашингтон и Техеран – кои го одбележаа цел Блиски Исотк уште од почетокот на иранската револуција 1979 година – сега поприлчно се намалуваат.

Иран делумно ќе профитира со овој договор бидејќи сега му се одмрзнуваат и десет милијарди американски долари кои се наоѓаат надвор, а странските компании повторно ќе можат да делуваат на иранскиот пазар кој е сиромашен за многу работи, тргнувајќи од нови автомобили до делови за патнички авиони.

На само неколку минути откако (IAEA) потврди дека Иран ги исполни сите услови САД официјално ги подигна санкциите спрема Иран кои на сила траеле 5 години. Истиот процес веднаш го започна и Европската Унија, а иранскиот министер за транспорт веднаш најавил дека Иран ќе купи дури 114 авиони од европскиот производител на патнички авиони Ербас.

Странските компании сега се натпреваруваат за иранскиот пазар и тоа заигурно на Иран ќе му донесе еден голем економски замав, ама и нов глобален престиж. Сето ова се случува во во менти на големи тензии на просторот на Блискиот исток, а најголемите се однесуваат на судирот помеѓу Иран и Саудиска Арабија.

Јасно е дека за Саудиска Арабија ова е најлошо сценарио, – последно што сакаат да видат е излегувањето на Иран од длабоката изолација. Имено, Иран не е само економски (односно нафтен) рива на Саудиска Арабија, туку пред се и идеолошки и геополитички ривал. Иранското влијание се простира на Блискиот исток, тргнувајќи од Ирак,Сирија,Либан,Палестина,Јемен,Бахреин п и самата Саудиска Срабија каде живее шиитско малцинство.

Моментално еден дел на Блискиот исток е во војна – Сирија, Ирак и Јемен, а еден од значајните елемнти на ова војна е судирот помеѓу Саудиска Арабија и Иран. Се знае кој за која страна навива, се знае кој која страна подпира,се знае кој на која страна е најблизок.

Кога ќе ги анализираме тие актеру не можеме да кажеме дека Иране е некаква сила чие влијание е иделано или според сё позитивно, бидејќи не е. Преку сите извири на влијание, било да станува збор за Палестина, Јемен, Сирија или некаде на друго место, Иран настојува да ја зголеми својата моќ, а таа моќ веројатно не е само економска и политичка, тука засигурно постојат и длабоки, веројатно и верски причини. Ама, имајќи го тоа во вид, актерите зад кои стои Иран многу се поинакви од оние зад кои стои Саудиска Арабија, овој факт едноставно не можеме да го порекнеме.

Западниот свет без големи потешкотии би можел да соработува, ако не тоа, барем ке може да комуницира, со Асад, Хезболах, јеменските Хути итд. Како што очигледно добро може и со самиот Иран и неговото водство. Ама како да се комуницира со другата страна во ова војна? Како да се комуницира со ИСИЛ, Ал-Каеда, Боко Харам, и другите екстремистички,речиси средновековни актери на Блискиот исток, Африка и пошироко?

Ако веќе нема идеален партнер на Блискиот исток, некој кој би бил апсолутен заштитник на сите човекови права, тогаш секако може и мора да се одбере оној кој е “најнормален“, а тоа во случај  на избор помешу Саудиска Арабија и Иран, забадот како и секогаш со своите валкани игри го избира Иран.

Кога западот преговара со иранскиот претседател Хасан Рохани тогаш преговара со демократски избран лидер, што според нив во Саудиска Арабија е непознаница.

Тука нема повеќе простор за реторика и непотребна дебата – ако Западот навистина сака демократизација на Блискиот исток, во вистинска смисла, не како оној по теркот на George W Bush, тоаг како што тврдат тие , би требало да застанат зад Иран, притоа подрикнувајќи фундаментални промени во Саудиска Арабија.

Меѓутоа, Саудиска Арабија ја има најмоќната нафтена компанија на светот и сеуште е сојузник со сите, особено со десничарските власти на Западот. Па од тука се поставува прашањето, кој во моменталнава состојба од судирот помеши Саудиска Арабија и Иран застанува на страната на Саудиска Арабија? Примарно реакционарните американски Републиканци и според одредени аналитичари кои одат и подлабоко, најинтересно е дека зад неа застанува и Израел.

Тоа претставува силна поддршка, меѓутоа денес истата после укинувањето на санкциите на Иран, очигледно доживеа пораз, притоа не заборавајќи и на зборовите на Рохани кој најавил дека сега доаѓа “златниот период за Иран“. Тој исто така повикал и на големи економски реформи со што земјата би ја намалила зависноста од извоз на нафта – тоа особено нема да му се допадне на Саудиска Арабија која таквите економски реформи нема да може да ги спроведе. Нафтата нема да биде вечна валута на доминација, тоа на сите им е јасно, и како таа моќ ќе опаѓа, ќе паѓа и самата Саудиска Арабија, а расте моќта на Иран, вака барем засега мислат одредени аналитичари, а дали ќе се случи тоа, останува да се види.

Иран излезе од изолација, притоа 5 години трпејчи над овие процеси, а многумина во меѓувреме и се плашеле дека може да избувне голема војна доколку преговорите со Иран пропаднат. Меѓутоа, до војна не дојде, оние кои сакаат војна, пред се Израел и американските конзервативци се поразени а P5+1 преговорите( преговори помеѓу, Иран, САД, Русија, Франција, Британија, Кина и Германија) станаа триумф на дипломатијата.

Кој е следниот чекор? Иранскиот министер за надворешни работи, Џавад Зариф објавил колумна во весникот The New York Times, во која истакнува: “ Сега е момент, особено сите муслимански земји- да ги примеме за раце и решиме целиот свет оа насилниот тероризам“. Со други зборови, Иран сека – псоле излегувањето од изолацијата се нуди како главна борбена сила која можеби сака да го скрши ИСИЛ и сличните варварски проекти кои хараат на Блискиот исток. На забадот би му било паметно, заради својата безбедност, на Иран и нејзините сојузници во ова мисија им дадат максимална подршка.

Дали Западот , како и секогаш игра валкано, па овој пат на цедило ги остави наивните Саудијци, некои велат дека тоа е повеќе од јасно, а што ќе се случува понатаму, дали Саудиска Арабија ќе побара нови свои сојузници, или повторно ќе потклекне под политиката на САД и Западот, останува да видиме како ќе се одвуваат работите во идниов период.

dubai-portal/advance