Додека повеќето од елитни клубови во Европа зазедоа став на маргините на конфликтот на Блискиот Исток, Атлетик Клуб Билбао, со своето длабоко баскиско наследство, зазеде јасен и бескомпромисен став. Преку низа хуманитарни и симболични акции, клубот стана глобален пример за тоа како спортската платформа може да се користи за испраќање пораки за човековите права и отпорот кон угнетувањето.
Еден од највпечатливите моменти се случи на стадионот Сан Мамеш пред натпреварот против Мајорка. Клубот беше домаќин на 11 Палестинци – од оние кои живеат во Баскија со децении до новодојдени бегалци од Газа. Предводени од Хани Талџие, поранешна капитенка на палестинската женска репрезентација, тие излегоа на теренот со овации од повеќе од 50.000 навивачи кои станаа.
„Тој момент беше преголем – емоционално, физички и духовно“, рече Талџие. „Излегувањето на теренот не беше само церемонија. Тоа беше потврда за присуство. Порака дека сè уште сме тука.“ Од особено значење беше присуството на нејзината мајка, која, како што рече таа, ги претставува генерациите што ја водеа оваа борба долго пред светот да почне да обрнува внимание.
Директна порака на баскиски јазик одекнуваше од семафорот на стадионот: „Athletic Palestinaren alde. Stop genozidioa!“ (Атлетик стои со Палестина. Стоп на геноцидот).
Конкретна помош
Солидарноста на Атлетик не е само симболична. Во соработка со UNRWA, клубот започна програма за фудбалски тренинг за 8.000 палестински деца во бегалски кампови во Сирија. Јохана Руиз-Олабуенага, директорка на клубот за односи со заедницата, нагласува дека биле свесни дека не можат да ја решат кризата, но дека е важно да покажат присуство и поддршка.
Ова чувство го дели и пошироката заедница. Универзитетот во Баскија (EHU) ги прекина сите институционални врски со израелските универзитети и истражувачки центри, додека локалните власти продолжија да ја финансираат UNRWA дури и кога другите западни земји ја прекинаа поддршката.
Корените на оваа солидарност лежат длабоко во баскиската историја. Баскијците, како еден од најстарите народи во Европа, претрпеле децении репресија под режимот на Франциско Франко, кој го забрани нивниот јазик (еускара) и знаме.
Најболното сеќавање е 26 април 1937 година, кога германските и италијанските воздухопловни сили, со поддршка на Франко, го срамнија со земја градот Герника, масакрирајќи цивили. Овој настан, овековечен од Пикасо на неговото познато платно, денес го гледаат Баскијците во слики од Газа. „Герника од вчера е Газа од денес“, велат активистите, нагласувајќи дека Герника послужила како експеримент за подоцнежното систематско уништување на градовите.
Клуб во сопственост на народот
Атлетик Билбао е реткост во светот на модерниот фудбал. Клубот не е во приватна сопственост, туку им припаѓа на неговите членови, или социо, од кои има повеќе од 43.000. Нивната политика на користење само играчи од баскиско потекло во тимот симболизира отпор кон глобализацијата и зачувување на идентитетот.
„Атлетик е уникатен бидејќи неговиот идентитет доаѓа од народот, а не од администрацијата“, објаснува Кристофер Џејмс Еванс, автор на книга за клубот. Солидарноста со Палестина на трибините не е наметната одозгора, туку е природен одраз на ставовите што доминираат во баскиското општество.
Врската помеѓу фудбалот и политиката во Баскија датира од Шпанската граѓанска војна. Првиот баскиски претседател, Хозе Антонио Агире, бил поранешен играч на Атлетик. Под негово водство, била формирана баскиската репрезентација која патувала низ светот за да собира средства за бегалците и да го потврди постоењето на баскискиот народ во време кога му се заканувало уништување.
Денес, кога Атлетик е домаќин на палестинската репрезентација или на палестинските бегалци, тоа не е само гест, туку признавање на заедничката судбина – судбината на народ без држава кој се бори за правото на самоопределување.
За Мохамед Фараџалах, Палестинец кој со солзи во очите го гледаше овацијата во Сан Мамес, пораката е јасна: „Чувствувам дека не сме сами. Има луѓе кои сè уште се борат за нас и кои викаат дека Палестина ќе биде слободна“.
