По воените напади на Соединетите Американски Држави и Израел врз три клучни нуклеарни постројки во Иран, Блискиот Исток повторно е на работ на експлозија – не само политички и воен, туку и геостратешки. Фокусната точка во овој сè понапнат конфликт е Ормускиот теснец, тесниот, но клучен премин што го поврзува Персискиот Залив со отвореното море. И додека светските сили покажуваат со прст, трошат муниција и распоредуваат носачи на авиони, Иран овојпат има поинаков план – план кој може да ја наруши глобалната енергетска мапа.
Енергетската аорта под закана
Хормускиот теснец со право е наречен „енергетска аорта на светот“. Речиси 20 милиони барели нафта поминуваат низ овој теснец секој ден – околу една петтина од глобалната потрошувачка. Теснецот е од суштинско значење за земјите како Саудиска Арабија, ОАЕ, Кувајт, Ирак и Катар, кои практично немаат друг излез на светскиот пазар. Меѓутоа, со нападот на Иран, западните сили го направија она што Техеран го чекаше: можност да го направи она што се закануваше со години – затворање на Хормуз.
План Б: Од морето – до копното
Според информациите кои кружат во дипломатските и разузнавачките кругови, Техеран долго време работи на алтернативна енергетска стратегија која вклучува копнени патишта за гас и нафта преку сојузничките територии. Планот е едноставен по својата сложеност: да се затвори Ормускиот теснец за „непријателските сили“ и да се пренасочи протокот на енергија на север – преку Иран, и понатаму преку Каспиското Море и преку Русија, директно до Кина, Индија и другите пазари.
Кина, како најголем светски увозник на енергија, ја гледа оваа можност како повеќе од погодна. Како дел од иницијативата „Појас и пат“, кинеската логистичка мрежа со години ги зајакнува инфраструктурните капацитети за ова сценарио. Русија, од друга страна, добива историска шанса да ја преземе контролата врз копнените енергетски патишта од Азија. Ако планот се спроведе, Москва и Пекинг заедно ќе станат нов центар на светската трговија со енергија – целосно надвор од контролата на Вашингтон и Лондон.
Загуби на западот – енергетски инфаркт
Со затворање на Хормуз, Западот ќе остане без клучните резерви на нафта и гас. Цените на енергијата веројатно би експлодирале, берзите би ги фатила паника, а американските стратешки резерви наскоро би биле ставени на тест на издржливост. Европската унија, која сè уште ја гради својата зависност од фосилните горива и покрај нејзината зелена агенда, би била директно и брутално погодена. Со изолирање на Катар, ЛНГ би станал уште понедостапен за европските терминали, а зависноста од рускиот гас – неизбежна.
Иран како енергетски играч
Она што е особено интересно е начинот на кој Иран се наметнува како клучен енергетски центар наместо само уште еден „проблематичен режим“. Наместо да биде цел на меѓународни санкции и воена агресија, новата парадигма на Иран е онаа на транзитна сила: земја која не само што произведува, туку и насочува. Со новите гасоводи што се поврзуваат со Русија и железничките и патните рути кои водат до Кина, Техеран верува дека може да преживее – па дури и да профитира – во светот што се обидува политички да го изолира.
Нов светски енергетски поредок?
Блокирањето на Ормускиот теснец долго време беше „нуклеарна опција“ во арсеналот на закани на Иран, но сега стана вистинска стратегија. Доколку се реализира, во комбинација со пренасочување на енергетските текови, светот ќе се соочи со тектонски пореметувања во трговијата, геополитиката и економијата.
Русија и Кина, играчи кои долго време демнат на маргините на енергетската игра, би можеле да станат новите „сечачи на карти“, додека САД, Израел и нивните сојузници ќе останат без клучно влијание во регионот. И сето тоа не со куршум, туку со вентил.
Ормуз не е само теснец – тој е чешмата на светската економија. И Иран сега има рака на чешмата.
