Си-Ен-Ен, кој прв ја објави оваа приказна, известува дека сè уште не eјасно дали Саудијците официјално ја понудиле својата посредничка улога. Сепак, аналитичарите веруваат дека Ријад има силни мотиви да иницира преговори и можеби е подобро позициониран од традиционалните посредници да ги доведе САД и Иран на преговарачка маса.
„Ријад бара начин да ги реши прашањата за иранската нуклеарна програма, како и неговите регионални активности и поддршка за прокси групите“, рече Грегори Бру, висок аналитичар во Групацијата Евроазија со седиште во САД.
„Со оглед на интересот на Ријад да избегне ескалација во Заливот, тој веројатно верува дека дипломатијата е поефикасен начин за решавање на овие прашања отколку воената акција“, додаде тој.
Саудиска потрага по стабилност
Саудиска Арабија ги прекина врските со Иран во 2016 година, откако демонстрантите ги нападнаа нејзините дипломатски претставништва поради егзекуцијата на истакнат шиитски свештеник во Ријад. Две години подоцна, кога американскиот претседател Доналд Трамп го повлече Вашингтон од иранскиот нуклеарен договор од 2015 година, Саудијците беа меѓу оние кои го поздравија овој потег.
Во 2019 година, јеменските бунтовници Хути поддржани од Иран извршија голем напад со беспилотни летала и ракети врз саудиските нафтени постројки, сериозно нарушувајќи го производството на сурова нафта во Кралството.
Сепак, многу се промени од обновувањето на односите меѓу Техеран и Ријад во март 2023 година, со посредство на Кина.
Престолонаследникот Мухамед бин Салман долго време се обидува да ја позиционира Саудиска Арабија како глобална економска и дипломатска сила во рамките на неговиот план „Визија 2030“, чија цел е да ја диверзифицира економијата на кралството и да ја намали нејзината зависност од нафта.
Сепак, за да ги постигне овие цели, на Саудиска Арабија и е потребна стабилност на Блискиот Исток.
„Подготвеноста на Саудиска Арабија да ги ублажи односите меѓу Техеран и Вашингтон не се појави во политички вакуум“, истакнал Бехнам Талеблу, ирански аналитичар во Фондацијата за одбрана на демократиите (ФДД) во Вашингтон.
„Ријад, со стилски нормализирање на односите со Техеран преку дипломатија, но суштински останувајќи во западната орбита, се надева дека ќе се заштити од да стане епицентар на поширок регионален конфликт во кој е вклучен Иран.
Иако Исламската Република официјално инсистира дека не развива нуклеарно оружје, во Иран расте дебатата за можноста за милитаризирање на неговата нуклеарна програма – особено затоа што регионалните сојузници на Иран, кои долго време се сметаа за главна пречка против Израел и САД, претрпеа сериозни загуби.
Абдулазиз Сагер, претседател на Центарот за истражување на Саудискиот Залив, за радиото Фарда на РСЕ изјави дека Ријад „цврсто тврди“ дека Иран треба да одлучи дали ќе ја задржи својата нуклеарна програма во време на мир.
Сепак, тој додаде дека проширувањето на иранската нуклеарна програма по повлекувањето на Трамп од нуклеарниот договор „не дава гаранција“ дека тој ќе остане исклучиво во мирновременски услови.И
Ирански интереси
Врховниот лидер на Иран, ајатолахот Али Хамнеи, минатиот месец ја отфрли можноста за директни разговори со Доналд Трамп за нов нуклеарен договор, инсистирајќи на тоа дека на американскиот претседател не може да му се верува.
Токму тука, според експертите, Саудиска Арабија може да игра клучна улога и да ја искористи својата дипломатска позиција.
На хартија, Саудијците можат да му понудат на Иран работи што традиционалните посредници како Оман и Катар можеби не можат да ги направат, рече Грегори Бру.
Саудиска Арабија, според многумина, повеќе профитираше од обновувањето на односите во 2023 година отколку Иран, додека во Техеран расте незадоволството што економските придобивки од нормализацијата на односите со оваа сунитска сила не беа значителни.
„Иран бара начини да обезбеди економски придобивки од каков било договор, а Саудиска Арабија е природен партнер за тоа – ако може да понуди инвестиции, трговија и други придобивки“, рече Бру.
Друг мотив за прифаќање на саудиското посредување лежи во фактот дека, како што поранешниот американски претседател Барак Обама не можеше да гарантира дека администрацијата на Трамп ќе остане во нуклеарниот договор од 2015 година, ниту Трамп може да го увери Иран дека следната администрација ќе го почитува новиот договор.
„Од друга страна, (Мухамед бин Салман) ќе биде на власт уште долго време, а потенцијалните саудиски понуди би можеле да го направат договорот попривлечен“, рече Бру.
Во 2013 година, Иран и Соединетите држави најпрво одржаа тајни разговори, кои потоа се претворија во јавни преговори и конечно доведоа до потпишување на нуклеарниот договор во 2015 година.
„Иран најверојатно ќе се согласи на преговорите, особено ако тие се тајни, и ќе се обиде да изнуди отстапки само заради останување на масата или привремено откажување од активности кои лесно може да ги продолжи кога ќе избере“, изјавил Бехнам Талеб од ФДД.
