Токму сега еактуелна одлуката на саудискиот државен обвинител за смртната казна за саудиската државјанка од шиитската ориентација на исламот – Есра ал-Гамгам, заради учеството во мирни протести – што представува прв пат една жена да е казнета со смртна казна. Сето ова може да доведе до нова експлозија на Блискиот Исток, слична на онаа кога заради отсекување на главата на саудискиот шиитски свештеник беше запалена амбасадата на ова земја во Техеран.
Пакистан на неодамнешните одржани избори доби нова влада на чело со премиерот Имран Кан, поранешен играч на крикет и лидер на партијата Пакистан Териек-е-Инзаф (ПТИ). На самиот почеток на својот мандат, премиерот веќе го најави продолжувањето на соработката со Иран, вклучувајќи ги и воените и техничките (Пакистан и Иран имаат многу блиски ставови за Авганистан во последниве години), но исто така го најави и развојот на односите со Саудиска Арабија – најголемиот регионален конкурент на Иран. Односите со Ријад беа комплицирани поради иницијалната воена интервенција на арапската коалиција во Јемен (исклучително непопуларна во Пакистан) и отфрлањето на Исламабад да ја испрати својата поморска армија, која Ријад ја бараше на почетокот на својата јеменска авантура, од која тој не го гледа крајот и ја прави повеќе нервозна. Од друга страна, саудиските пари се огромни, а финансиската поддршка на Ријад е дарежлива во замена за лојалност. И во Пакистан, економската ситуација, традиционално, е далеку од идеална, згора на тоа, и од тоа задоволување, што секогаш негативно се одразува на внатрешните општествени, а со тоа и безбедносните проблеми.
Пакистан е една од најважните држави во исламскиот свет, втора по население (по Индонезија), и според пописот од 2017 година. земјата има околу 213 милиони жители, што е рангирана на петтото место во светот. Покрај тоа, таа е единствената исламска држава со атомско оружје. Во исто време, Пакистан, за разлика од Саудиска Арабија, која е силно поврзан со Вашингтон и повеќе или помалку активно ги следи американските интереси во регионот на Блискиот Исток, спроведува прилично независна надворешна политика, маневрирајќи ги, како што е потребно, повремени отстапувања од Западот кон Исток (САД-Кина ), а исто така и од Саудиска Арабија до Иран. Така, откако со децении беше најважниот американски партнер од Централна Азија, Пакистан веќе долга низа на години близок, стратешки сојузник на географски блиската му Кина, која гради големи инфраструктурни проекти на територијата на Пакистан (пристаниште Гвадар на брегот на Индискиот Океан, во близина на границата со Иран и цела низа модерни патишта), како и нивната сопствена база на авиони во близина на Гвадара. Имено, Пакистан е една од клучните земји во рамките на големиот кинески инфраструктурен проект “Еден појас-еден пат”, чиј важен крак исто така поминува низ земјата. Кинеско-пакистански економски коридор (CPEC).
Значи, во новите геополитички односи во светот и на Блискиот Исток, со новоизбраната влада во Исламабад, создадени се нови услови за да се започне борбата за посилно влијание врз пакистанската надворешна политика меѓу Техеран и Ријад.
Во Саудиска Арабија во моментов има повеќе од 1,5 милиони Пакистанци, додека од друга страна Пакистан со Иран има скоро 900 километри граница и нејзината стабилност е од огромно значење за двете земји. Покрај тоа, дури 30% од пакистанската популација ја сочинуваат шиити, што воопшто не е занемарливо. Од овие причини, сосема е разбирливо желбата на новата пакистанска влада да продолжи со избалансирана политика кон Техеран и Ријад.
Пакистанскиот премиер Кан сака неговата земја да игра “позитивна и конструктивна улога” во двете земји и е многу заинтересирана за намалување на тензиите меѓу Ријад и Техеран. На почетокот на оваа година, Кан ја посети Саудиска Арабија како аџија во најголемиот муслимански храм – Мека. Пакистан и Саудиска Арабија отсекогаш биле сојузници: двете земји соработувале со ЦИА на САД во времето на советската воена интервенција во Авганистан во 1980-тите; Пакистанската армија ја распореди својата бригада во Саудиска Арабија за да го заштити кралското семејство од внатрешни и надворешни закани; Саудиска Арабија обезбеди економска помош за Пакистан. И овој последен би можел да биде најважен за премиерот Имран Кана заради сериозните економски проблеми во земјата.
Меѓутоа, како што рековме во воведот на текстот, во последните четири години, односите меѓу Исламабад и Ријад силно заладија. Саудискиот крал Салман и неговиот син, најстариот претседател Мухамед бин-Салман, побараа од Исламабад да се приклучи кон Арапската коалиција за интервенција во Јемен (преку воената операција “Одлучувачка бура”), во која пред тоа се случуваше граѓанска војна и во која шиитските бунтовници Хути носеле победи над официјалните владини сили, заземајќи го главниот град Сана и доаѓајќи до самото предградие на најголемото пристаниште во Јемен и вториот по големина град Аден. Инаку, шиитите во Јемен прават околу 45% од населението. Пакистан го отфрли повикот на Ријад, кој на Ријад го изненади, ама исто така и` зададе и потешкотии со оглед на несоодветен број искусни воени лица во саудиските вооружени сили, како и фактот дека свои копнени сили во Јемен не сакал да испрати и Египет, како воено најјака арапска земја, туку во неа учествувал воглавно со свои бродови.Но, Каиро и со такви ограничени сили тивко се извлече од интервенцијата во Јемен, не гледајќи никаква смисла или интерес за себе, официјално правдајќи се (целосно оправдано) за сопствените безбедносни прашања поврзани со терористичката организација на Синај, но исто така и долготрајната војна во соседна Либија, на која исто така не и се гледа крај. И двата дестабилизирачки елементи влијаат врз египетската држава, што не остава ништо на случајот.
Пакистанскиот премиер Кан е поканет да го посети Ријад. Тој прашањето за можно испраќање пакистански војници на фронтовите на Јемен го поставил пред парламентот, кој едногласно ја отфрли оваа можност. Политичката партија на Кан ( во превод на македонски – “ Движење за правда“) која се наоѓаше во опозиција, и минатата година кога Пакистан испратија во Саудиска Арабија помали воени инструктори, повторно гласаа против испраќањето било која пакистанска воена единица во Јемен . Покрај тоа, неговата партија, исто така, гласаше против учеството на Пакистан во т.н. Исламската коалиција за борба против тероризмот, предводена и спонзорирана од Саудиска Арабија. Во ова партија најкритична спрема Саудиска Арабија е завршената студентка на Лондонската школа за економија и Универзитетот Колумбија Ширеен Мазари – актуелна министерка за човекови права во новата пакистанска влада. Таа силно ја критикува саудиската воена кампања во Јемен и се противи на зајакнувањето на соработката на Пакистан со прашањата за човековите права во високо ригидна земја. Покрај тоа, министерката Мазари, исто така, се заложи за завршување на изградбата на гасоводот Иран-Пакистан и продолжување на соработката со Техеран што ќе помогне да се стави крај на конфликтот во Авганистан.
А дека Пакистан нема да направи никакво отстапување од својата стабилна политика кон соседниот и влијателен Иран, без оглед на силниот притисок на САД врз таа земја по доаѓањето на власт во Белата куќа на Доналд Трамп и неговата администрација, сведочи за претстојната посета на иранскиот министер за надворешни работи, Џавад Зарифа на Исламабад. Истовремено, во посета на Исламабад доаѓа до посета на американскиот државен секретар Мајк Помпео, која само сведочи за големиот број “игри” околу Пакистан, кој е клучна централноазиска земја и чија услуга е напуштена од страна на поранешната американска администрација на Барак Обама, ама политика која администрацијата на Трамп ја продолжи, намалувајќи ја годишната воена помош на Пакистан на една третина. Новиот пакистански министер за надворешни работи, Шах Мехмуд Куреши, изјавил дека посетата на Зариф е позитивен знак.
Пакистанскиот државен врв би бил луд кога, во услови на непријателските односи со Индија на исток и крајно нестабилниот Авганистан на северот, сега заради Ријад или Вашингтон да тргне во заострување на политиката со Иран на своите западни граници. Министерот Куреши свесен е за важноста на односите со Техеран и Ријад за неговата земја, откако односите на Пакистан и САД паднаа на многу ниско ниво. Покрај тоа, бројни шиитски малцинства во Пакистан, секако, нема позитивно да гледаат на поинаква пакистанска надворешна политика од онаа што е предвидена. Таа итекако може состојбата во земјата да ја направи експлозивна, а на Исламабад сигурно тоа не му е во интерес. Покрај тоа, Пакистан сака да ја намали напнатоста меѓу Иран и Саудиска Арабија, сметајќи го тоа за позитивно, згора на тоа – од клучно значење за стабилизирање на целокупната ситуација во регионот. И тука дефинитивно е во право. Веќе досегашното ниво на нарушување и непријателство меѓу сунитите и шиитите прави голема безбедна и хуманитарна штета, што најдобро се рефлектира во ситуацијата во Јемен.
Во овој поглед, многу е важно да се каже дека Ријад има најголемо влијание врз понатамошниот развој на состојбата на сунитско-шиитскиот конфликт. Токму сега е актуелна одлуката на саудискиот државен обвинител за смртната казна за саудиската државјанка припадничка на шиитско малцинство- Есра ал-Гамгам, заради учеството во мирни протести – и за првпат смртната казна е изречена на една жена.
Ова е многу опасна и провокативна ситуација која несомнено ќе доведе до засилување на тензиите на Блискиот Исток, а ослободувањето на Есра би можело да биде мудар потег од саудискиот крал Салман. Во спротивно, ќе почне нова бура на Блискиот Исток, слична на онаа кога Ријад околу новогодишните празници во 2017 година. го погуби влијателниот саудиски шиитски свештеник, по што саудиската амбасада во Техеран беше демолирана и запалена. Овој чин беше веднаш искористен од страна на Ријад како причина за повикување арапски и исламски држави да ги прекинат дипломатските и економските односи со Иран. Некои од нив го послушаа.
Извор:geopolitikanews
