Трамп, со својот план, Арапите ги става во перспектива на директен конфликт со сириската армија, но и со Иранците и Русите. Вечната формула на Американско-арапскиот сојуз, “Арапите плаќаат, Американците војуваат”, за Трамп повеќе не вреди. Таа менува во она “Арапите плаќаат и сами војуваат”, а САД ќе стојат зад нив. Колку се подготвени Арапите за ова?
Се почестите најави за едностраното повлекување на Трамп од нуклеарниот договор со Иран, кои беа “потврдени” од францускиот претседател Емануел Макрон по завршувањето на неговата минатонеделна средба со Трамп, беа причина за зголемена загриженост во Европската унија и во регионот на Блискиот Исток. Воопшто не е невообичаено, имајќи предвид дека таквата одлука несомнено ќе предизвика големи глобални геополитички последици на среден рок. Тие ќе се однесуваат и на глобалната енергетска сфера и на економскиот, но најверојатно ќе го погоди безбедносниот аспект и распределбата на силите и влијанието на клучните глобални центри на моќ. Со голема веројатност ќе се појави целосен пад на постојната светска организација, формирана по Втората светска војна, особено по распадот на СССР и американската победа во Студената војна. Победата, која, како што сега се гледа, не беше целосна, па затоа всушност е неопходно да се зборува за победената битка, а не за војната, заради неочекуваното враќање и зголемувањето на Русија од хаотичната земја во ново- старо, глобално позиционирана сила. Кога тука ќе ги додадеме една Кина и Индија тука, сведоци сме на силното триење на геополитичките тектонски плочи пред нашите очи, со големи земјотреси и голем шум, чиешто крајно решение е тешко да се предвиди. Ако тргнеме од рационално и логично гледиште, а приори ја исклучува можноста за апокалиптична воен јаз на хипотетичкиот Исток и хипотетичкиот Запад, резултатот од нивниот политичко и економски јаз може да биде само глобално раслојување по линијата на влијанието и долготрајната нестабилност, па дури и застој или барем забавување на понатамошната социо- економската еволуција на човештвото поради примарно фокусирање на воените и безбедносните прашања. Меѓутоа, ако почнеме од гледна точка, пред сè, западниот свет го доживува врвот на функционирањето на капиталистичкиот економски и нејзиниот тесно поврзан политички систем, во кој има се помалку и помалку простор за морално испитување на општите социјални проблеми, додека класичното справување, корупцијата и борбата за моќ сè е подредено, со човек-поединец кој повеќе не претставува никаква важност – ниту воениот конфликт на хипотетичкиот Запад и Истокот може да се исклучи. Покрај тоа, во демонизацијата на спротивната страна е вклучен целиот политичко-медиумски-пропаганден апарат. Фридрих Ниче изјавил: “Бог е мртов” и, фала богу, направи грешка. Тука би повлекол паралела и би рекол: мртва е информацијата! Повеќе не постојат независни и проверени вести, слободни, влијателни медиуми и независни влијателни аналитичари, туку сето тоа е во рацете на сите моќни корпорации. Оттука, произлегува и опасност од победа на егоистот над општиот, ирационален над здравиот разум и логиката, апокалипсата на просперитетот.
Трамп и Иран
Ама, да се вратиме на предметот на нашава тема. Трамп, во јануари, со поставениот “ултиматум” за Европската унија да се приклучи на барањето на САД за ревизија на договорот со Иран, или САД еднострано ќе го напуштат, се приближува до крај. Иако ЕУ, вклучувајќи ги и нејзините клучни земји и ко-потписнички на договорот, Велика Британија, Франција и Германија, категорично се спротивставија на неговата еднострана измена, како што беше потврдено на неодамнешниот самит во Луксембург, минато неделната изјава на Макрон дека ќе се обиде да ги убеди и другите потписнички на измена на овој Договор ги покажува првите пукнатини во ЕУ кои можат да имаат далекусежни последици за нејзината внатрешна структура и задржување на таквата очигледност во спроведувањето на обединета надворешна политика. Макрон сега дава речиси согласни изјави со Трамп дека е потребен нов нуклеарен договор со Иран, кој ќе вклучува решавање на сириските, јеменските и други конфликти на Блискиот Исток во кои учествува Иран, како и развојот на иранската програма за проектили. Така, овие денови Euronews објави дека Франција до неодамна презеде доволно независна позиција во однос на Договорот и ситуацијата на Блискиот Исток воопшто. Само неколку часа пред патувањето во Вашингтон, Макрон изјави дека Париз не гледа алтернатива на договорот со Иран, и, исто така, тврдише дека Вашингтон со своите чекори би можел да го дестабилизира целиот Блиски Исток. Што ќе направи сега “централата” на ЕУ во Брисел и може ли таа воопшто да направи нешто кога во прашање е нејзиниот единствен одговор и зачувување на образот, сега не е јасно, имајќи го во вид и нејзиното донеодамнешно ветување за Иран за “светост“ на тој договор..
Многу е посигурно дека Брисел во ваква ситуација на Трамп ќе му понуди компромисен предлог, со некои промени на словото на Договорот, но во тој случај важно е како на него ќе реагира Техеран, кој на секаква промена на него, априори се спротивставува.
На 25 април беше објавено дека Техеран, во случај на американско повлекување од Договорот, ќе поднесе жалба до Заедничката комисија на “Големата шесторка” во врска со прекршувањето на обврските од Договорот. Веројатно, исто така, знаејќи колку овој потег би имал вистински ефект врз САД во денешните глобални односи на моќ – покрај правниот пат, Иран, исто така, се заканува и со поконкретни чекори.
На 24 април во Тебриз, центарот на иранскиот регион Источен Азербајџан, претседателот Хасан Рохани изјави дека поништувањето на договорот со Иран ќе има “страшни последици” и дека “големата иранска нација со сите расположиви сили ќе се спротивстави на сите заговори на оние што седат во Белата куќа”. “Иран денес е посилен од кога и да е”, изјавил Рохани, додавајќи дека сите земји во светот, со исклучок на две, го поддржуваат зачувувањето на Договорот и сметаат дека американското повлекување е сериозна грешка.
Сепак, на Иран толку не го загрижува само американското повлекување од договорот, колку неисполнувањето на обврските што произлегуваат од него. За ова овие денови во САД зборуваше Иранскиот министер за надворешни работи, Мохамед Џавад Зариф. Имено, Иран дури и сега не го добива она што низ договорот би морал да го добие: САД, спротивно на договореното, продолжуваат да блокираат милијарди долари ирански пари депонирани во американските финансиски институции, на Техеран му се оневозможува реализирањето на договори во вредност од милијарди долари со американскиот Боинг и Европскиот Ербас. Уште поконкретен беше секретарот на Високиот совет за национална безбедност и поранешен министер за одбрана адмиралот Али Шамхани. По повод ова прашање, тој на 25 април во рускиот град Сочи, на конференција за безбедност, изјави: “Ние ќе ја вратиме работата на нашите атомски капацитети до нивото на активност кое што беше пред потпишувањето на Договорот”. Тој целосно ја отфрли можноста на американското и ЕУ продолжување на роковите преземените со ирански обврски според тој договор на уште поголем број години.
За можните официјални реакции на Иран после повлекувањето на САД од Договорот ќе зборуваме во следното продолжение на оваа анализа, сега би сакал да истакнам само тоа дека американскиот Пентагон внимателно ги анализира можните ирански потези. Степенот на реакцијата на Иран, Пентагон ја разгледува во зависноста од тоа дали САД веднаш ќе ги активираат сите против-иранскии саккции или ќе се одлучи само за еден дел од нив.
Трамп и Макрон за Сирија
Многу помалку несогласување меѓу Трамп и Макрон од Договорот со Иран имал низвниот разговор за Сирија. Трамп зборуваше за потребата од арапско воено влегување на исток од Сирија и арапското плаќање на овој воен контингент, како и за реконструкцијата на североисточниот дел на Сирија, т.е територии надвор од контролата на Дамаск. Притоа, Трамп Арапите ги става во перспектива на директен конфликт со сириската армија, но и со Иранците и Русите. Вечната формула на Американско-арапската алијанса “Арапите плаќаат, Американците војуваат ” за Трамп повеќе не вреди. И тоа се менува во онаа “Арапите плаќаат и сами војуваат”, а САД ќе стојат зад нив. Макрон нема ништо против овој план и додаде дека француските сили ќе останат на сириска почва (тие се скромни, околу 500 војници и 4 авиони, О. А.), а исто така додал дека во конечното решение за сирискиот проблем треба да ги вклучи и регионалните држави, па дури и “Иран, Турција и Русија”, кои во долгорочна перспектива треба да најдат решение за опстанокот на Сирија како единствена држава и да ја спречат нејзината поделба меѓу соседните земји. Трамп и Макрон, исто така, инсистираат на тоа дека политичкиот фокус и процесот на преговори треба да се пренесат во ОН и Женева, дека Русија мора да изврши притисок врз Асад и да дозволи мирна транзиција на политичка моќ,
Контурите на евро-американскиот план може да се сумираат на следниов начин: заминување на Асад, објавување на сесириско примирје и спроведување на избори кои ќе ја донесат моќта на сунитската политичка опција во прв план и постигнување на широк меѓународен консензус во Женева за идната структура на таа земја, при што преговарачките платформи во Астана и Сочи повеќе не се нужни и немаат никаква тежина. Со други зборови, во Сирија повеќе не треба да има место за Русија и Иран. Всушност, тука не се работи за какви било нови елементи, а камо ли за нов сеопфатен план, туку за потполно старите ставови на Западот, што доведоа до сириски внатрешен хаос. Со него во целост се обезвреднуваат воените достигнувања на Асад, Русија и Иран, како во две и пол годинишната руска интервенција на тлото на Сирија ништо да не се променило. А, се сменија доста работи и многу тоа, вклучувајќи ја и умерената вооружена опозиција во таа земја, која практично повеќе и не постои, ако од неа ги исклучиме курдските сили и територијата што ја контролираат (Курдите никогаш не се бореа против сириската армија и Асад туку ја зајакнауваа контролата над нејзината етничка територија на север од земјата). Постојат уште неколку помали и изолирани енклави, како и регионот Идлиб, во кој се концентрирани повеќето радикални вооружени организации. Т.е. на Москва и на Техеран им се предлага план кој уште во старт е неизводлив, освен доколку Русија и Иран не сакаат да го загубат својот образ во Русија, и сите знаат дека тоа нема да се случи. Цврстиот став на Москва и Техеран сигурно нема да ја промени посетата на Макрон во Москва во мај, бидејќи тој, како курир меѓу САД и Русија, не може да донесе ниту една нова идеја со него.
Основи на американскиот план
Планот на САД за Сирија, зад кој, помеѓу останатите стои и контроверзниот “јастреб” – новиот советник за национална безбедност на Трамп, Џон Болтон, јасно ја дели сириската територија на дел под контрола на Дамаск, северно од земјата под контрола на курдските сили на СДФ и зоната во источниот регион Деир ез -Зор (источно од Еуфрат, каде што Пентагон грчевито бара локален арапски супститут за курдските сили кои сеуште се таму), по можност и во регионот Ракка. Така, исто, се обидува да ја задржи опозициската зона на крајниот југ, долж сириско-израелско-јорданската граница, во регионите на Дераа и Кунеитра. САД, во таков случај, би повлекол нешто повеќе од своите 2.000 војници од Сирија, според неодамнешните, многу скандалозни зборови Трампи за брзо повлекување на американските сили од таа земја заради уништување на “исламската држава” и нејзиното “препуштање на другите”. Од овој план очигледно е дека станува збор за прилично логична идеја од аспект на американскиот интерес, а не за стихијска и неразумна одлука на Трамп. Сепак, планот е условен од некои важни безбедносни сигнали кои не го поддржуваат американското воено присуство во таа земја. Најпрво, ова се најавите на про-иранските шиитски организации, пред сè силното ирачко “Ал Хашед аш Шааби”, со кој посебно курира иранскиот генерал Касем Солеимани преку командантот на таа организација Хадија ал-Амирија. Токму, Ал-Амирија честопати се заканува со “чистењето на Американците од сириската држава”, а неодамна со слична закана се приклучи друга шиитска милиција “Харакат ан-нујаба”. На 18 април, по повод сојузничките напади, таа изјави: “Гкупоста на американската влада и нејзините сојузници ја смени динамиката на конфронтацијата. Тие мора да бидат одговорни за последиците од нивната агресија “.
А тешко е ирачката влада ќе успее да ги спречи нивните намери на сириската почва. Освен фактот што ирачките воздушни сили неодамна сами дејствуваа по џихадистите во источниот дел на Сирија, во согласност со владата во Дамаск, ирачкиот премиер Ал-Абади се повеќе се откажува од сојузот со САД и приклучува кјон сојузот со Иран и тоа во време на предизборните активности, каде што повторно има намера да обезбеди победа.
Планот на САД за Сирија, исто така, во себе го содржи и потенцијалот за конфликт меѓу Русија и арапските земји од Персискиот Залив, како и Јордан.
Затоа е неопходно да се разгледаат ставовите на клучните земји кои Вашингтон би сакал да ги втурне во сирискиот воен циклон- т.е.Египет и Саудиска Арабија. Египет, освен многу силната војска, има најголемо политичко влијание во арапскиот свет. На 17 април поранешниот заменик-шеф на египетската разузнавачка служба, Мухамед Рашад, во интервју за Egypt Independent, изјави дека категорично ја отфрли можноста да испрати египетска војска во Сирија. “Египетските вооружени сили не се милитантни единици и не можат да бидат ангажирани од странски држави за распоредување на странски територии. Тоа е неприфатливо … “, изјавил генералот Рашад. Самиот египетски претседател Абдел Фатх ал-Сиси беше уште појасен во интервју за португалската телевизија, велејќи дека приоритет на неговата политика е да ги поддржи националните армии, без разлика дали е на Либија, Ирак или Сирија. На експлицитно барање, дали при тоа ја подразбира и војската на Асад, Ал-Сиси одговорил: “Да”. Не е ништо чудно, ако знаеме дека Египет е првенствено загрижен за ситуацијата во Либија, како и за контратерористичката борба на Синајскиот полуостров. Покрај тоа, Египет, кој ја поддржува Либиската национална армија на маршалот Калифа Хафтар во источна Либија, има нови проблеми. Хафтар неодамна доживеа мозочен удар и веќе некое време лежеше во една од болниците во Париз, а сојузниците на Каиро и другите сојузници на Хафтар, пред сè Обединетите Арапски Емирати, сега брзо ја бараат неговата замена. Влегувањето на египетската армија во Сирија не е приоритет. Покрај тоа, Асад е голем противник на турскиот претседател Ердоган, кој повторно е најголемиот непријател на Ал-Сиси.
Друг важен член на американската “сириска коалиција” Саудиска Арабија, исто така, има свои проблеми. Тоа дефинитивно нема да испрати поголем воен контингент на исток од Сирија, но ќе биде ограничен на финансирање на тој план и симболична воена вмешаност, без оглед на изјавата на неговиот министер за надворешни работи, Адел Ал Џубеир, за поддршка на планот на САД. И тука не станува збор само за слабото искуство на Ријад во тригодишната војна во Јемен, туку вистинската закана од започнувањето на воен конфликт меѓу саудиските војници и сириската армија и про-иранските сили, но, што е најважно, со руската армија во Сирија. Има премногу ризици за богатиот Ријад, дури и ако ги има и САД зад себе. Ријад многу добро знае дека Вашингтон нема да завојува против Русите заради нив.
Потпирањето на третиот кандидат од “арапската коалиција” во Сирија – Катар е уште побезнадежно, со оглед на не намалувањето на тензијата помеѓу Доха и арапските монархии од Персискиот Залив.
Со други зборови, американските арапски партнери, свесни за долготрајната политика на Блискиот Исток на Вашингтон и нејзините импликации, немаат огромна желба или можности за значително воено учество на сириската почва. Потенцијалната војна со Иран или со Русија не може да биде од интерес за нив.
Извор:geopolitika.news
