Неил Кларк е британски новинар кој има пишувано за различни извори, како во Велика Британија (BBC, Sky News), така и надвор од него (Press TV), но во последно време најголемо внимание се посветува на неговите колумни на страниците на руската државна ТВ-куќа РТ.
Каде и да пишува, неговите колумни главно се занимаваат со теми како што се анти-империјализмот, двојните стандарди на западната политика итн. Својата проруска ориентација Кларк ниту малку не ја сокрива, што секако е услов за редовна колона на РТ . Во исто време, тој може да смета на помал професионален ангажман во родната Британија, бидејќи етикетата на апологот на Путин сигурно не помага.
Но, Кларк е надворешен соработник на РТ. Под секоја од неговите колумни, во белешката се вели: “Изјавите, ставовите и мислењата содржани во оваа колона исклучиво му припаѓаат на авторот и не мора да ги претставуваат оние на РТ”.
Се разбира, ваквите “потсетници” често се користат како трикови на новинарските куќи кога сакаат да изнесат став со кој се согласуваат, но тоа не би изгледало добро, можеби професионално, да го изнесуваат во свое име, потоа исти или слични изнесуваат колумнисти, свесни за тоа или не, нарачани или спонтани.
Неговата последна колона, која “ги вознемири духовите” на овој простор, носи ваков наслов: “Сакате стабилност на Балканот? Тогаш вратете ја Југославија”.
Кларк со ваквиот наслов не ја остава фантазијата премногу по прашањето на остатокот од текстот, бидејќи веќе се е наведено во самиот вовед. Меѓутоа, што во остатокот од текстот, точно рекол некако веднаш паднало во втор план – за многумина, самиот наслов би бил повеќе од доволно за да се заклучи дека низ Кларк зборува никој друг освен рускиот претседател Владимир Путин.
Дали е тоа случај? Ние веќе кажавме дека таквите стратешки поставени колони, исто така, може да бидат и желба да се каже нешто конкретно “преку посредник”. Дали Неил Кларк е посредник од тој вид во овој случај? Можеби, тоа не можеме да го знаеме (а можеби не може и тој самиот), но во секој случај, вреди да се разгледа текстот.
Веќе во воведниот параграф, откриваме што точно го поттикнало на Кларк да ја напише оваа колона – новиот извештај на CFR – (Council on Foreign Relations), Советот за надворешни односи, на американскиот влијателен think-tank, во кој се наведува дека САД се единствената земја што може да го зачува “мирот и стабилноста “на Балканот.
Знаејќи за каков автор станува збор, не е изненадување што таквата изјава го поттикнала на Кларк да се дофати до своето дигитален перо. Идејата секако е апсурдна и навредува интелигенцијата, а понајмногу жителите на Балканот. Понатаму, во тековните директни преговори меѓу Северна и Јужна Кореја, можеме да видиме како ситуацијата всушност се смирува веднаш штом на напнатото подрачје успее да се заобиколи САД и нивната “загриженост за мирот и стабилноста” (види :).
Покрај тоа, Неил Кларк пишува дека “проблемите на Балканот почнаа и произлегуваат од падот на мултиетничката Југославија во 1990-тите, процес кој западните сили го поддржуваа и активно охрабрувале”.
Распадот на Југославија, секако, беше почеток на крвави конфликти, но не е нужно точно дека сите западни сили го поддржаа распадот на СФРЈ (можеби биле обединети само во отстранувањето на ова “С” од името на земјата). При при потикнувањето на распадот на СФРЈ, предначела со нето некогаш обединетата Германија (што подоцна Кларк и во текстот го напоменува).
Во остатокот од текстот Кларк дава пократок историски преглед на падот на СФРЈ и ги цитира резултатите од истражувањето на реномираната организација Галуп, според која голем број на поранешни жители на поранешна СФРЈ се “југоносталгични”. Во тоа предначат жителите на Србија, веднаш блиску до нив се а жителите на БиХ, ама носталгијата за поранешната земја е исто така силна и во Словенија, каде што 45% сметаат дека колапсот на Југославија негативно влијае на нивната земја. Од земјите на поранешна СФРЈ, само испитаниците во Хрватска најмногу сметале дека распаѓањето е добра работа (55%).
Резултати од истражувањето на Галуп:
Кларк истакнува дека Германија сакала отцепување на Хрватска и Словенија, додека независноста на БиХ според него повеќе е американски проект.
Што се однесува до главното прашање, дали размислува Путин за обновување на Југославија, може да се даде многу сигурен одговор дека нема такви планови. Да, Русија сака да го зајакне своето влијание каде и да може, а тоа нема да им биде лесно на Балканот, на пример, во БиХ директно ќе се соочи со американските интереси, но сето тоа е далеку од “Трета Југославија”. Руските интереси се многу прагматични и идеологијата тука е се помалку и помалку. Не постои индикација дека Русија ќе го обнови СССР (некои ќе тврдат поинаку, се разбира), а камоли Југославија.
Путин поранешната држава ја споменува само тогаш кога треба да се прозват Американците заради бомбардирањето на Србија во 1999 година или кога ќе сака да го оправда руското преземање на Крим, потсетувајќи на косовскиот преседан.
Целата колумна на Кларк е некако одраз и реакција на ставовите изразени од страна на американскиот think-tank CFR, тој на крајот ја истакнува својата визија за стабилноста на Балканот: “Наместо силна Југославија, денес имаме поголем број на мали, економски слаби држави на Балканот. Тоа многу добро му одговара на САД и нивната Divide et Imperia, империјална стратегија. Но тоа во никој случај не е во интерес на луѓето од регионот. Единствен начин со кој би се решиле проблемите на Балканот е со враќањето наназад во времето.Со постепена реконструкција на мултиетничка Југословенска Федерација – со целосни, гарантирани права за сите граѓани и пријателски договор сп Албанија, на која може да и се даде и статус на придружен член. Тоа е единственото логично решение за сегашните поделби. Југославија имала смисла во 20-от век и има исто толкаво значење денес. Само немојте да очекувате загрижен CFR да понуди такво решение.
Секако, од заклучокот на Кларк ќе зоврие крвта во вените на некои кои веќе со години насекаде ја гледаат бавната реконструкција на Југославија. Понатаму, вриењето ќе ќе биде уште посилно и побрзо ако се тргне од претпоставката дека со оваа реконструкција би можела да се занимава или на некој начин да ја спонзорира од страна на Русија.
Кларк може да има добри намери, а некои ќе речат дека преку него зборува Путин зборува (значително помалку веројатно), но реалноста на “теренот” на поранешната СФРЈ се доста токсична, како со години да се подготвува не би ли служила како максимален отпор на било кој каква идеја за повторно обединување на Југославија.
Помалку романтично Кларк гледа на мултиетничката СФРЈ и нејзиниот период на мирот и просперитетот во втората половина на 20-от век, но за жал таквиот став, има и свои пропусти. Имено, она што Југославија направи нагло да се распадне после падот на Берлинскиот ѕид, и тоа во крв (а причините се многу), е истото она, заради кое многу тешко ќе заживее во третата инстанца.
Но, оваа состојба исто така не е пожелна, веќе некое време мириса на ескалација а се натрупуваат и актери кои се подготвени да ја спроведат по наредба на помоќни надворешни актери. Русија дава “знаци” дека сака поактивно да се вклучи во разни геополитички арени, а еден од нив е Балканската.
Кларк споменал што не е во интерес на народите на поранешна СФРЈ – во нивните интереси не постои никакво странско мешање, бидејќи периодот на мирот кој го споменува бил постигнат, благодарение на ничие мешање (односно со вешто маневрирање и балансирање меѓу западното и источното мешање).
Во својата колумна тој вели дека тој вешт играч бил југословенскиот претседател Јосип Броз Тито, кој некако успеал да ги одржи односите со Вашингтон и Москва, малку подобар со едни, малку подобар со другите, во зависност од периодот. Но, очигледно е дека Југославија беше производ на едно време, и тоа време беше завршено во раните 90-ти не само за неа, туку и за целиот СССР, Чехословачка ….
Додека народите овде се надеваат дека странскиот спонзор повторно ќе ги обедини или уште повеќе разедини, нема да има долгорочна стабилност на Балканот. Од тоа произлегува можеби еден помалку романтичен заклучок од оној на Кларк, а тоа е дека за стабилноста на еден регион примарно одговорни нарадите кои овде живеат.
Извор:Advance
