НЕДЕЛНА АНАЛИЗА :Саудиско-Иранска Студена војна: За најопасниот судир на денешницава

Саудиското министерство за внатрепни работи објави дека Саудиска Арабија погубила 47 особи обвинети за организирање и изведување на терористички напади, избирање на човечки цели и безбедносни сили. 47-мината биле обвинети за спроведување на радикални такфиристичка идеологија, дека создале терористичка организација и планирале многубројни криминални активности. Повеќето од погубените биле вклучени во низа на напади кои Ал Каеда ги изведила во период од 2003 година до 2006, и во нив загинале Саудијци и странци. Од сите нив 45 биле од саудиска националност, а еден бил од Чад и еден од Египет.

Телевизијата во живо го пренесувала убивањето на 47-та осуденици, на кои им биле отсечени главите во присуство на многубројни луѓе. Начинот на егзекуција и спроведувањето на ваквите јавни погубувања не заостануваат ни најмалку зад нечовечноста на ИСИЛ.Меѓу погубените се наоѓале и шиитскиот проповедник Нимр ал-Нимра и водечкиот ал-Каедин идеолог Фарис ал-Шувајл. 50-годишниот Нимр бил главен духовен предводник на протестите кои избувнале во Источната провинција, каде живее мнозинско шиитско население. Тие протести претставувале дел од таканаречаната Арапска пролет, а Нимр е приведен во 2012 година. Во октомври 2014 година смртната пресуда е потврдена бидејќи е обвинет за потикнување на нереди и барање на странска помош. Тука се разбира, се мисли најмногу на Иран.Висок повереник на ОН за човекови права Зеид Ра`ад ал-Хусеин жали за погубувањето на шиитскиот клерик, и овој акт го нарекол загрижувачки за развојот на настаните, со оглед дека Нимр не направил никако злочин според мешународното право. Спрема механизмот на човековите права смрта пресуда можна е само за убиство и останати облици на намерно убивање. Тој го обвинил Саудискиот режим за не давање на заштита-гаранција за чесно и транспарентно судење, како и за докажани мачења и негрижа со затворениците. Истовремено тој го повикал Ријад на мораториум на сите погубувања, укажувајќи дека кралството погубила речиси третина од осудениците на смрт во само еден ден. Остатокот на светот само ја изразил својата загриќеност, ама не и осуда на ваквиот чин. САД повика на смиреност, ама и на искажување на докази од страна на Ријад за злосторствата на погубениот клерик.Силни осуди на овој акти пристигнаа од Иран, Сирија и Либан. Иранскиот Врховен лидер ајатолахот Али Хамнеи остро го осудил оваа саудиска постапка. Притоа го потсетил светот дека би требало да обрне внимание и повеќе одговорност спрема злосторствата на Саудијците и нивните постапки во Јемен и Бахреин. Целиот ирански врв силно го обвинува саудискиот режим. Стотици Иранци излегле на улиците на Техеран протестирајќи против политиката на Ријад. Се насобрале пред Саудискиот конзулат, а протестот прераснал во насилен пробој при што саудиската амбасада била заземена и запалена, а исто така поминал и конзулатот во источноиранскиот град Машхад. Градските власти на Техеран ја преименувале улицата каде била сместена Саудиската амбасада по името на погубениот шејх Нимра.

Саудиска Арабија најавила дека ќе преземе построги мерки и прекине дипломатските односи со Иран веднаш после иранската реакција. Саудискиот министер за надворешни работи Адел ал-Џубеир на Иранскиот персонал во Ријад им дал рок од 48 часа да си замината од земјата, Со тоа прекинаа дипломатските односи, иако Иран не возвратил со истата мера. Ова е последниот во низата на драматични настани на Блискиот исток, кој покажува дека режимот во Ријад одлучил на брзина да го “загрози“ обидот за постигнување на стабилност во Сирија, Либан, Ирак, Бахреин, Јемен и другите жаришта, истовремено, барем за сега на Иранците им е одземено правото да патуваат за Саудиска Арабија, па дури и на хаџ, со што се кршат верските права и оневозмножува извршување на верската должност на муслиманите.

Во таа намена Ријад ќе ја користи својата антитерористичка коалиција. Регионалната коалиција која ја предводи Саудиска Арабија против шиитските бунтовници Хути во Јмене. Меѓутоа, Саудијците потоа отидоа чекор понапред и создадоа антитерористилка коалиција. Владата во Ријад најави дека станува збор за коалиција од 34 исламски земји која има за цел борба против тероризмот. Во седиштето на коалицијата во Ријад се приклучиле: Јордан, Обединетите Арапски Емирати, Пакистан, Бахреин,Бангладеш, Бенин, Турција,Чад, Того, Тунис, Џибути, Сенегал,Судан, Сиера Леоне,Сомалија, Габон, Палестина, Комори, Катар, Брегот на слоноват коска, Кубајт, Либан, Либија, Малдиви, Мали, Малезија, Египет, Мароко, Мавретанија, Нигер, Нигерија и поранешната влада на Јемен. Меѓу овие држави своите дипломатски односи со Иран, моментално ги имаат прекинато: Обединетите Арапски Емирати, Бахреин, Кувајт, Судан и Џибути.

Изјавата на владата на Саудуска Арабија зборива дека коалицијата настанала за заштита на муслиманските нации против терористичките групации и организации без оглед на нивните имиња и афилации. Најзначајно изостанување е онаа на Иран, Ирак, и Сирија, ама и на Оман кој има блиски односи со Ријад и Техеран. Заменикот на саудискиот престолонаследик принцот Мохамед бин Салман потврдил дека коалицијата ќе се бори против тероризмот во Ирак. Сирија, Либија, Египет, и Авганистан. Сите намери на коалицијата би требало да се прецземаат во координација со големите сили и меѓународната задница.

Најавите на ова коалиција, претставуваат изненадубачки за меѓународната јавност, бидејќи пристигнуваат во време кога Саудиска Арабија во стварност започнува да ја покажува крајната неможност од оддржување на успешни воени операции и тоа посебно во земја која нема никаква посебна воена сила. Откако беше договорен привремен прекин на огнот во Јмен и започнаа преговорите во Швајцарија, Саудиска Арабија започна со подготовка за свртување на своето внимание спрема другите земји.

Со анализа на земјите кои ја сочинуваат коалицијата се гледа дека единствено Јордан и ОАЕ имаат сериозна воена сила, додека државите како Бенин, Малдиви или Мавретанија претставуваат дел од коалицијата и покрај фактот што немаат способност за учествување во било каква меѓународна операција против тероризмот исличово оние во сопствената земја. Од тука може да се каже дека целта не била оснивање на коалиција против тероризмот, туку обид на Саудиска Арабија да се обиде да ги собере исламските држави под едно знаме на политичка коалиција како би израсмала во лидер во тие земји, на основа верската солидарност и фактот дека саудискиот двор претставува счужбен заштитник на двете најсвети места на исламот- Мека и Медина. Со други зборови, коалицијата претставува нов знак на стариот копнеж на Ријад да биде лидер во исламскиот свет.

Изостанувањето на Иран и нејзините сојузници, Ирак и Сирија од ова коалиција исто така испраќа сериозна порака. Не само што повторно давва нагласок на старата борба помеѓу Саудиска Арабија и Иран на регионално ниво и на нивото на исламскиот свет, туку зборува и за тоа дека Саудиска Арабија се обидува да создаде коалиција против Иран. Како што може да се забележи од неодамнешните настани, Саудијците можат да создадат сопствена дефиниција на тероризмот. Во неа би можеле да се најдат меѓунродно признатите терористички орган изации како што се Džabhat al-Nusra i Ahrar al-Šam, ама и организациите кои го подржуваат Иран, меѓу нив Либански Хезболах. Заради тоа може да се олекува дека ќе се зголеми притисокот  на групите блиски со Иран, а се во борбата против тероризмот.

Она што дополнително е интересно е тоа дека Саудиска Арабија новата коалиција ја објави на неколку денови откако во Ријад ги собра представниците на сириската опозиција и создаде координација на овие групи пред почетокот на преговорите со претставниците на сириската влада. Овие чекори го зајакнуваат сомневањето дека развојот на настаните во Сирија во последните месеци, вклучувајќи го и сериозното присуство на Русија и Иранското учество во меѓународните разговори околу Сирија, кај Саудијците предизвика закана, и од тука сега тие се обидуваат да покренат паралелни напори врзани за решавање на сириското прашање. Политичкиот аспект на овие паралелни напори е еден вид копнеж Ријад да ја има главната улога во координација со сириската опозиција, додека нејзиниот воен аспект е предводништвото на Ријад во новата коалиција.

На ова треба да се придодаде и сё помалото критикување од страна на западните земји и нивната пасивност спрема Саудиска Арабија и нејзините најблиски соработници во борбата притив тероризмот во регионот

Песимистичките предвидувања се преплашуваат од воениот судир помеѓу Саудиска Арабија и Иран, ама изгледа дека навистина во тек е регионална Студена војна која нема намера односно нема претензии да стане топла. Убиството на шејхот Нимра и упадот во саудиската амбасада во Тхеран само дополнително ги подгреваат страстите на веќе непоправливите односи на двата големи соседи. Сега се очекува дека саудиските шиите ќе станат уште понемирни а одговорот на Ријад без сомневање ќе биде агресивен. Во Саудиска Арабија живеат помеѓу десет и петнаест посто шиитско население, кое заради припадноста на својата деноминација според некои аналитичари “страдаат“ од државната дискриминација во вработувањето и образованието, и општо се сметаат за еретици и потенцијално нелојални граѓани. Ваквите провокации и од саудиска и иранска страна ја загрозува не само стабилноста на Блискиот исток, туку и дипломатијата во Сирија. Сите поголеми сили веќе ја искажаа својата загриженост околу провесот на преговорите во Сирија, а ширењето на ваков судир, сигурно ќе ја прекине добрата можност за примирје во таа земја.