Падот на либискиот авион над Анкара на 23 декември прерасна од трагична вест во геополитичка енигма. Приватниот авион „Дасо Фалкон 50“ во кој се наоѓаа началникот на Генералштабот на Либија, генерал Мохамед ал-Хадад, и уште четири високи офицери се урна кратко по полетувањето од аеродромот во Анкара. Пилотите побараа итно слетување пред да го изгубат контактот, по што сигналот исчезна и авионот беше пронајден урнат во округот Хајмана, јужно од Анкара. Либиската влада брзо потврди дека ниту еден од патниците не преживеал, додека турските институции и меѓународни извори велат дека причината за падот сè уште не е официјално утврдена.
Падот предизвика шпекулации за саботажа
Недостатокот на официјални информации за причината, заедно со фактот дека трагедијата се случила веднаш по разговорите меѓу либиското воено раководство и турскиот министер за одбрана и врвните воени команданти, веднаш создаде простор за теории за саботажа или соборување на авионот. Видео од блесок на небото, кое стана вирално на социјалните медиуми кратко пред падот, дополнително ги разгоре сомнежите во јавноста. Сепак, ниту Либија ниту Турција досега не објавија никакви потврдени информации што укажуваат на воена активност, пресретнување или лансирање ракети во зоната на падот. Во авијациските инциденти, раното барање за итно слетување е индикатор за проблеми во авионот, но без конечните резултати од истрагата, не може да се третира како доказ за какво било сценарио. Она што е познато е дека контактот бил изгубен пред падот, дека остатоците се лоцирани и дека смртните случаи се потврдени, но дека официјален извештај за причината сè уште не е објавен.
Турција има воено присуство во Либија од 2019 година преку договори за соработка во одбраната и безбедноста, кои ѝ дадоа на Анкара статус на клучен партнер на меѓународно признатата влада во Триполи. Во последните месеци, Анкара одржуваше контакти и со источните либиски структури, што го потврдува нејзиниот прагматичен пристап кон сите релевантни актери во Либија. Овој дипломатско-воен простор за маневрирање, исто така, објаснува зошто трагедијата веднаш беше протолкувана низ политички и безбедносни призми, иако фактите сè уште не поддржуваат никаков заклучок за соборувањето.
Реакциите во Либија по падот беа емоционално и политички силни, но не и обвинителни во насока на воена интервенција. Турција потврди дека е започната истрага, но без дополнителни јавни детали. Кога се споредуваат јавно познатите индикатори за соборување на авиони од претходни преседани – како што се радарско откривање на лансирањето, остатоци од ракета или оштетување на трупот – јасно е дека во овој случај не се презентирани такви докази. Ова остава техничка неисправност или оперативна грешка како поверојатни сценарија во овој момент, но сепак во рамките на непотврдени хипотези, бидејќи истрагата не е завршена.
Средба што требаше да биде пресвртница
Разговорите што се одржаа истиот ден помеѓу либиското воено раководство и турскиот министер за одбрана Јашар Ѓулер, во присуство на врвни турски генерали, требаше да останат дел од континуитетот на воено-дипломатската соработка. Наместо тоа, тие станаа последна позната точка во јавно познатите движења на либискиот генерал ал-Хадад пред трагедијата. Затворените состаноци во воената дипломатија носат тежина, но тие не се доказ за причината за несреќата. Времето на состаноците е важно за контекстот, но не и за заклучокот на соборувањето.
Иако Анкара и Триполи остануваат стратешки партнери, инцидентот привремено ја остави Либија без клучна фигура во воената координација, создавајќи институционален вакуум на краток рок и зголемувајќи ги безбедносните ранливости. Сепак, без објавување на официјални форензички и радарски наоди, сите теории за саботажа или соборување остануваат непотврдени.
