Во време кога за жените во исламот се дискутира повеќе преку политички дебати отколку преку разбирање на верата, вистината за нивната позиција во Куранот е сè повеќе закопана под слоеви на толкување, традиција и општествени норми. Она што беше еманципациско и заштитно во оригиналниот текст, со векови се трансформираше во алатка за контрола и морален надзор. Време е да се прекине овој циклус и повторно да се прочита Куранот како што е напишан – јасно, разумно и со почитување на достоинството на жените.

Куранот не ги дефинира жените како суштества од втор ред. Од самиот почеток е јасно дека мажот и жената се создадени „од една душа“ (Сура 4:1), што теолошки значи целосна еднаквост во вредноста и достоинството. Во очите на Бога, полот не носи никаква предност. Она што го воздигнува човекот е неговиот или нејзиниот морал и постапки. Оваа порака беше длабоко револуционерна во 7 век – во општество во кое жените немаа право да наследуваат, не можеа да одлучуваат за својот брак и честопати беа исклучени од јавниот живот.

Сура Ан-Ниса (4:1) јасно вели: „О луѓе! Плашете се од вашиот Господар, Кој ве создаде од една душа, а од неа го создаде и нејзиниот партнер, а од нив двајца се развија многу мажи и жени. И плашете се од Аллах, со Чие име се викате еден со друг, и не ги прекинувајте роднинските врски. Аллах, навистина, ве набљудува.“

Куранот ги врати жените во центарот на моралниот поредок во 7 век

Куранот го промени сето тоа. Ги воспостави правата на жените на имот и наследство, бараше нивна согласност во бракот, дозволуваше развод и забрануваше насилство. Така ги врати жените во центарот на моралниот поредок, како личности со разум, волја и одговорност. Неговата намера беше да ослободи, а не да ограничи. Но, историјата покажа дека овие пораки често се удавени во толкувања кои повеќе се должат на патријархалните обичаи отколку на самиот текст.

Сура Ан-Ниса (4:7) јасно вели: „На мажите им припаѓа дел од она што го оставаат родителите и роднините, а на жените им припаѓа дел од она што го оставаат родителите и роднините, без разлика дали е тоа малку или многу, одреден дел.“

Замислете, жените имале право на наследство според Куранот пред 1400 години, додека нашите жени морале да се откажат од ова наследство пред 30-40 години.

Револуционерно нормализирање на наследството – невидено во христијанството

Во Сура Ан-Ниса (4:11) јасно е наведено: „Аллах ви заповеда дека од вашите деца – на машкиот дел колку две жени. А ако има повеќе од две жени, тогаш на нив две третини од она што го оставил, а ако има само една, тогаш на нејзината половина. А на родителите, секој посебно, шестина од она што го оставил, ако има дете; а ако нема дете и наследуваат само неговите родители, тогаш на мајка му една третина. А ако има браќа, тогаш на мајка му една шестина, откако ќе го исполни завештанието што можеби го оставил или ќе отплати долг. Не знаете кој е поблиску до вас, вашите родители или вашите синови. Тоа е наредбата Аллахова! – Навистина, Аллах е Сезнаен, Семудар.“

Тука Куранот не само што го признава правото на жените на наследство, туку и прецизно го регулира – што беше целосно револуционерно во општеството од тоа време.

Куранот не ја промовираше полигамијата – тој беше првиот што ја критикуваше.

Во предисламска Арабија, мажите можеа да имаат неограничен број жени. Жените немаа правен статус, честопати беа наследувани како имот и немаа заштита по смртта на нивните сопрузи. Во овој контекст, Куранот ја ограничи полигамијата и воведе правила за правда – што беше огромен морален и општествен напредок.

Во Сура Ан-Ниса (4:3) јасно е наведено: „Ако се плашите дека нема да можете праведно да се однесувате кон сирачињата, тогаш оженете се со оние што ќе ги изберете, две, три или четири. Но, ако се плашите дека нема да можете праведно да се однесувате, тогаш оженете се само со една; или – еве ги оние што ги поседувате. Тоа е најлесниот начин да се избегне неправда.“

Куранот не ја наредува полигамијата – ја дозволувал во исклучителни околности. Причината за овој стих била да се заштитат воените сирачиња и вдовици по битките во раните години на исламот. Полигамијата тогаш била општествена обврска, а не лично задоволство. Условот за правда е клучен. Маж може да има повеќе од една жена само ако може да биде целосно праведен кон сите нив – емоционално, материјално, морално.

Куранот веднаш предупредува дека ова е речиси невозможно: „Никогаш нема да можете да бидете праведни кон жените, колку и да посакувате…“ (Сура 4:129)

Значи, самиот Бог признава дека совршената правда е недостижна. На овој начин, Куранот ја обесхрабрува полигамијата во пракса, иако директно не ја забранува.

Детскиот брак е лага – не постои во Куранот

Куранот никаде не ја наведува возраста на девојчето за брак или не го споменува детскиот брак. Нема ниту еден стих во целиот текст што го поддржува ова. Наместо возраст, Куранот зборува за зрелост (русд) – способност за разум, одговорност и донесување одлуки. Сура 4:6 јасно става до знаење дека едно лице може да се третира како возрасно само кога покажало разум и зрелост, што во исламската традиција е исто така поврзано со можноста за брак. Ова значи дека Куранот не ја мери возраста според календарот, туку според способноста за разбирање на обврските и последиците.

Идејата дека малолетниците можат да стапат во брак не доаѓа од Куранот, туку од подоцнежните човечки толкувања и културни обичаи. Куранот постојано поаѓа од принципите на правда, достоинство и слободна волја, барајќи меѓусебна согласност и зрела одлука, што јасно ги исклучува детските бракови. Нема простор за принуда или експлоатација, туку само за заштита. Секој што го користи Куранот за да го оправда детскиот брак не го чита светиот текст, туку бара изговор за неправда. Куранот е книга што го штити животот, разумот и достоинството – особено на најранливите.

Хиџабот на жените е исто така мит

Најголемата конфузија се јавува кога станува збор за женската облека. Денес, често се тврди дека Куранот им заповеда на жените да „ги покријат главите“, да ја покријат косата или лицето. Сепак, ниеден стих не пропишува таква обврска. Зборот „хиџаб“ во Куранот воопшто не значи шамија, туку „завеса“ или „екран“, и во сите контексти се однесува на физичка или духовна бариера, а не на парче облека.

Стиховите што зборуваат за облека (Сура 24:31 и Сура 33:59) повикуваат на скромност и достоинство за жените, барајќи од нив да ги покријат градите и да носат надворешна облека во јавност за да бидат почитувани. Ова не е заповед да ги покријат главите, туку упатство за пристојност во општествениот контекст на тоа време. Пораката е јасна: облеката треба да го заштити достоинството, а не да го скрие идентитетот.

Сура Ан-Нур (24:31) јасно вели: „И кажи им на верничките да го спуштат погледот и да ги чуваат своите интимни делови; и да не ги покажуваат своите украси освен она што е очигледно од нив, и да ги спуштат своите превези преку своите гради; и да не ги покажуваат своите украси освен пред своите сопрузи, или пред своите татковци, или пред татковците на своите сопрузи, или пред своите синови, или пред синовите на своите сопрузи, или пред своите браќа, или пред синовите на своите браќа, или пред синовите на своите сестри, или пред своите пријателки, или пред своите робинки, или пред мажи кои немаат потреба од жени, или пред деца кои сè уште не ги познаваат интимните делови на жените; и да не тропаат со нозете за да се чуе ѕвечкањето на нивните украси. И обратете се кон Аллах, сите вие, о верници, за да го постигнете она што го посакувате.“

Како што можете да видите, од жените се бара да ги покриваат своите интимни делови, а не телата. Единствениот превез е оној што ги покрива градите, а не очите или главата. Покрај тоа, жените се украсени и треба јавно и гордо да го покажуваат ова.

Во Сура Ал-Ахзаб (33:59) јасно е наведено: „О, Пророку, кажи им на твоите жени и на твоите ќерки и на жените на верниците да ги спуштат своите облеки преку главите. Тоа е најлесниот начин да се препознаете едни со други и да не бидете малтретирани. А Аллах е Простувач и Милостив.“

Тука исто така гледаме дека не се споменува покривање на лицето и главата, туку само на долниот дел од телото.

Забележете дека ова било пред 1400 години, а нашите баби биле покриени со долги фустани и шамии само пред 40 години.

Подоцнежни манипулации и искривувања на Куранот

Проблемот се појавил кога религиозните и правните училишта, векови по Пророкот, почнале да ги толкуваат овие стихови во согласност со локалните обичаи и општествените очекувања. Така, она што во Куранот било принцип на морална култура било трансформирано во регулатива за облекување. Жената станала предмет на контрола, а шамијата симбол на послушност, иако никогаш не била заповед од Бога. Куранот не пропишува униформа, туку став – скромност, почит и меѓусебна одговорност меѓу мажите и жените.

На муслиманките денес треба да им се врати правото на избор и разбирање. Ако носат шамија, нека биде израз на вера, идентитет и лична одлука, а не притисок или страв. Ако не ја носат, нивната вера не е намалена. Бог, како што самиот Пророк учел, не гледа на изгледот, туку на срцето и делата. Скромноста и моралот не се во ткаенината, туку во однесувањето. Куранот не ги казнува оние кои не носат шамија, ниту пак некогаш ги прогласува за помалку побожни.

За оние кои не се муслимани, важно е да знаат дека исламот што ги почитува жените не е исклучок, туку оригинална порака. Куранот е книга на милост и разум, а не на принуда. Не бара жените да исчезнат од очите на јавноста, туку да бидат безбедни, почитувани и слободни во него. Сè што се случи потоа – строги закони, присилно покривање на завесата, негирање на правата – доаѓа од човечко толкување, а не од Божјата реч.

Време е да се врати вистината кон текстот. Жената во Куранот не е сенка на мажот, туку негова светлина. Нејзиното достоинство не се мери според материјалот, туку според силата на духот и мудроста на нејзините избори. Кога Куранот се чита без предрасуди, јасно е: исламот не ги потчинува жените, туку ја штити нивната слобода да бидат тоа што се – човечко суштество со право на вера, разум и почит.

Последна порака

Како Хрват и католик, бев изненаден од она што го прочитав и истражував. Знаев дека ќе го пронајдам она што го кријат од нас, но не очекував ваков исход од истражувањето.

За жал, најголемото предавство на Куранот денес не доаѓа од неговите непријатели, туку од оние кои се колнат дека ќе го бранат. Во многу земји од Блискиот Исток, богатите и моќни елити со децении ја користат религијата како алатка за контрола, а не како пат до вистината.

Тие ја искривуваат пораката на Куранот – книга на разумот, слободата и достоинството – и ја претвораат во систем на забрани, страв и послушност. Додека самите живеат во луксуз и декаденција, тие ги држат обичните луѓе во примитивизам, толкувајќи ја нивната религија на начин што ги лишува од правото на прашање, слобода и напредок.

Резултатот се генерации луѓе кои ги следат хадисите на другите луѓе повеќе отколку разумот и светот што исламот го гледа низ призмата на насилство и затворање. Истото важи и за муслиманите во Босна и Херцеговина. Муслиманите во Босна и Херцеговина треба разбирливо да се запрашаат што навистина доаѓа од Куранот, а што доаѓа од културните слоеви што подоцна му беа наметнати.

Не е сè што доаѓа од Мека свето, ниту пак секој што носи брада е учител на вистината. Време е да се врати верата во текстот, а не на тираните кои го користат за да останат недопирливи. Истото важи и за католиците и православните христијани.

Оваа статија е дел од серија статии коај се обидува да ги разоткрие предрасудите, стигматизацијата и погрешните толкувања што со векови се поврзани со исламот и Куранот. Целта на серијата не е да се брани религијата, туку да се врати на фактите, разумот и хуманиот тон што често е искривено од политички, идеолошки или медиумски интереси. Преку аналитички, но помирувачки пристап, овие текстови ги покануваат читателите – верници и неверници – повторно да го прочитаат Куранот со очи на достоинство, знаење и меѓусебно почитување, се вели во забелешката кон овој текст објавена од порталот Логично.

(TBT)/logicno