Зелени и „зеленаши“

„Зеленашењето“ како маркетинг стратегија во бизнисот, граѓанското општество, политиката и во медиумите настојува да предизвика конфузија, недоверба и аверзија кај дел од граѓаните кон зелените политики и проекти.

Пред извесно време наидов на една многу необична фотографија на Фејсбук од еден наш млад претприемач, кој се саморекламира како еко-активист. „Еко-активистот“ си објавил фотографија од двокатен скопски дизел автобус со огромна реклама. На рекламата самиот тој држи пластична макета од дрвце во рака, а веднаш до него популистички слоган: „Иднината е светла. За 10 (години) ќе дишеме планински воздух во центар“. А под огромната фотка од „еко-активистот“ ѕирка логото на една странска државна банка, во светот прочуена по аферата за избегнување на меѓународни санкции – линк со Иранските нафтени интереси.

Компаниите како спонзори

Како е можно еден „еко-активист по срце“ (како што се рекламира во кампањата) да дозволи неговиот лик да биде залепен на автобус дизелаш кој е енормен загадувач на воздухот во Скопје“? Зарем не е информиран колку загадуваат двокатните дизел автобуси во споредба со новите еко-автобуси? Не знае ли дека набавката на двокатни автобуси беше предмет на истрага токму затоа што не го задоволуваа потребниот стандард за квалитет? Не му е ли страв дека истиот автобус може да се запали, како што беше досега случај со повеќе дизел-автобуси?

Заборавил ли дека истите двокатни автобуси беа експлоатирани како маркетиншки симбол на „Скопје 2014“ – тоталитарниот антиеколошки проект што го сотре зеленилото во Центар кога Скопје се искачуваше на листата на најзагадени градови во Европа? Или, пак, ако нема чад од дизел автобусите ќе има помалку загаден воздух и помалку парички од реклами за прочистувачи на воздух?

Минатата седмица дваесетина еко-активисти, главно научници и млади, се обидоа да го окупираат научниот музеј во Лондон. Активистите протестираа против одлуката на музејот да го прифати спонзорството на една позната нафтена компанија за новата изложба за климатските промени „Нашата идна планета“. Иако малиот протест беше загушен со полициска акција, разумните аргументи на зелените активисти пробија во јавноста. На што укажаа еко-активистите?

Прво, дека е многу лошо кога една нафтена компанија спонзорира изложба за климатски промени и за решенија на климатската криза. Второ, дека научниот музеј не треба да му помага на фејкерскиот „зеленашки“ маркетинг на нафтената компанија, која се обидува си да ги испере црните дамки од својата репутација. Трето, зелените не заборавија да ја опишат нафтената компанија како деструктивна и насилна корпорација, чија потрага по „зеленашење“ предизвикува еколошка катастрофа во разни делови од светот.

Јасно е зошто зелените активисти ширум светот покренуваат петиции и акции за забрана на спонзорства од страна на компаниите за фосилни горива – во културата, медиумите и спортот. „Зеленашките“ компании ги користат овие спонзорства за „greenwashing“ (премачкување со зелено на црните дејанија) за да го зачуваат својот разнишан углед и за да продолжат со профитерство кое постепено ја уништува планетата и нашата колективна иднина.

Но, кај нас пак ич не е јасно: Зошто нашите еко-активисти не протестираат против „зеленашки“ („greenwashing“) кампањи, туку глумат „зелени активисти“ токму во такви еко-манипулативни кампањи? Дали за 10 години „ќе дишеме планински воздух“ во центар возејќи се во двокатни дизелаши – или, пак, ќе дишеме почист воздух возејќи се со ултра-еколошки автобуси во посебни БРТ коридори?

Бетонот на „зелената“

Фејкерскиот зелен маркетинг и еко-манипулациите не им се својствени само на големите корпорации и банки и бизнис-ориентираните „еко-активисти“ кои заработуваат од темата аерозагадување. Стратегиите на „гринвошинг“ се препознатливи и кај политичките партии кои се (ре)брендираат како зелени. А политичко раззеленување на македонската политичка сцена е очекувана појава, особено по неодамнешните успеси на зелената платформа во Загреб и големите политички очекувања на Зелените во Германија – кои на анкетите котираат како втора политичка сила со над 20% поддршка.

Но, како да ги разликуваме вистинските зелени политики од политиките на „зеленашите“ – политичките профитери кои ја експлоатираат зелената агенда со маркетиншки стратегии? Се чини најдобар начин е ако внимателно го споредиме она што тие го зборуваат, со она што го правеле во минатото и го прават сега.

Мошне илустративен пример за партиско „зеленашење“ беше „вонредното обраќање“ на претседателката на зелената партија пред два месеца „за најавеното бетонирање на просторот пред Холидеј Ин“. Во обраќањето од асфалтот на паркингот, глумејќи зачуденост дека „сепак ќе се реализира проектот со висококатници“, претседателката на „зелената партија“ побара сопирање на „бетонирањето на последниот слободен простор – срцето на главниот град“. Но, нејзиниот обид да си ја изрекламира партијата како општествено одговорен субјект кој се грижи за јавниот интерес, а не за профит на поединци, пропадна во вода истата вечер кога се појави на дебатна емисија.

Градоначалникот на Центар ја потсети дека токму советник од нејзината „зелена“ партија го гласал спорниот ДУП во 2012 каде што се предвидени висококатници и дека без неговиот глас немало мнозинство за изгласување и на сите други спорни ДУП-ови кои го сотреа зеленилото во Центар и го овозможија бетонирањето со „Скопје 2014“. Сега, има ли поголем резил за една партија која се рекламира како „зелена“ – да протестира против бетонирање кое самата го овозможила и тоа трократно – со вцртување на три шеесеткатници на парцели каде што не е оставено ни „з“ за зеленило?

Гласот на „паднатите“ дрвја

Дистинкцијата помеѓу зелени и „зеленаши“ не е актуелна само кај активистите, бизнисмените и политичарите, туку и кај новинарите. И меѓу новинарите очигледно има автентично зелени кои се грижат за јавниот интерес, но и „зеленаши“ кои наутро цртаат дигитални паркови на насловни страници на приватни парцели, а навечер веќе станале заштитници на градителите на истите парцели. Како е можно да се објаснат такви новинарски пресврти за толку кратко време – освен со дистинкцијата помеѓу зелени и „зеленаши“?

„Зеленашењето“ како маркетинг стратегија во бизнисот, граѓанското општество, политиката и во медиумите настојува да предизвика конфузија, недоверба и аверзија кај дел од граѓаните кон зелените политики и проекти. Така, веројатно мотивирани од поговорката дека „паднатото дрво прави поголема врева од растечката шума“, многумина кои молчеа за антиеколошкиот проект „Скопје 2014“ и масакрирањето на Водно со „Сончев град“ и „Беверли Хилс“, сега го креваат гласот за неколкуте „паднати“ дрвја при обновувањето на дрворедите.

Но, „слушајте ја шумата што расте, наместо дрвото кое паѓа“ – кажал мудриот мислител. А нашите „зеленаши“ ниту ја слушаат, ниту ја гледаат шумата – и „мудро“ молчат за новите дрвореди, паркови, зелени кровови, за намалените оџаци и депонии, за зголемените буџети за зелени градски политики и за стратешките зелени проекти како БРТ.

Жарко Трајановски

„Sloboden pecat“