Тел Авив итекако е свесен за сите ризици и секако добро го познава и американскиот надворешно-политички прагматизам и недостатокот на цврсти гаранции (независно од сегашната контра-реторика на Трамп) дека САД во сё секогаш слепо ќе ги следи, а особено не во сценаријата за “Армагедон”, па макар Израел и да е подготвен за нив. Израел сега се соочува со криза на Голанската висоравнина, како и нестабилноста во Појасот Газа, Источниот брег и границата со јужниот дел на Либан, а отворената војна со Иран во никој случај не е во интерес.
Започна! Така би можеле да ја окарактеризираме најновата ескалација на односите меѓу Израел и Иран и нејзината транзиција од фазата на висока напнатост во фазата на започнување на заеднички воени напади и контра-напади со помал интензитет кои се закануваат со кулминација, влегувајќи во фазата на отворен вооружен јаз на двете земји од Блискиот Исток. Рано утронава, на 10 мај, специјалната единица на Ал-Кудс од Иранскиот корпус на револуционерната гарда (под команда на познатиот генерал Касем Солеимани) изврши ракетни напад врз израелските воени објекти на Голанската висоравнина, што е ирански контра-одговор на претходниот израелски воздушен напад против про-иранските сили во Сирија во ноќта на 9 мај. Израелските воени извори велат дека некои од иранските ракети биле уништени од израелскиот ПРО систем – т.н. ” челичната купола, од што произлегува дека преостанатиот дел од ракетите ракетата ги погоди дадените цели (иако нема “жртви и уништување”). Иранскиот контра-удар не беше неочекуван, бидејќи Техеран во последно време јасно стави до знаење дека ќе одговори на сè почестите израелски воздушни напади врз нејзините сили и објекти во Сирија. Овој одговор е се сведува на активностите на Техеран од типот “рацете на другите луѓе”, т.е. преку либански Хезболах и (или) про-сириски копнени војници стационирани на страната на сирискиот претседател Башар Асад.
Но, прво, да се потсетиме на ситуацијата што му претходеше на утринскиот ирански напад на израелски воен објект. Во ноќта на 9 мај, израелските воздухопловни сили извршија силен напад врз Сирија, во која беа вклучени вкупно 28 авиони Ф-15 и Ф-16, кои лансираа 60-на ракети, а Сирија од израелска територија ја нападнаа повеќе од 10 тактички ракети. Гаѓани биле поедини воени објекти со кои се користат проиранските сили во ова земја, како и позициите на сириската ПВО во зоната на Дамаск и на југот на земјата-спрема границата со Израел. Израелската влада ги карактеризира нападите како одговор на нападите на иранските сили во зоната на Голанската висоравнина. Денес на истата тема се огласи руското Министерство за одбрана. Тоа објави дека сириските системи за противракетна одбрана успеале да уништат повеќе од половина израелски проектили. Портпаролот на израелската армија, Џонатан Конрикус, изјавил дека станува збор за една од најголемите воздушни операции во последниве години и “секако најголем против иранските цели”, а нејзината задача беше “да се предизвика долгорочно оштетување на иранскиот воен потенцијал во Сирија”. Конрикус изјавил дека се нападнати оние објекти со кои се служи една од единиците на иранскиот корпус на гардата на Исламската револуција.
При сето ова, важно е да се нагласат два аспекта: нападот на израелските сили му претходи на вчерашното заминување на израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху во Москва,службено заради учество на традиционалната руска воена парада по повод Денот на победата; и друг аспект, нападот е извршен за кратко после одлуката на Трамп за повлекување на САД од иранскиот нуклеарен договор што Израел веднаш го поздрави. Двета елементи јасно укажуваат на тоа дека времето на нападите е внимателно избрано и ја покажа израелската определба да се спротивстави на иранското засилување на војската и активностите на Техеран на сириската почва. Меѓутоа, главната цел на Нетанјаху на Русија не беше воена парада, туку неговиот подоцнежен разговор со рускиот претседател Владимир Путин за проблемот со Сирија и Блискиот Исток. Претходно, Путин се сретна и со Советот за безбедност на Русија, каде што разговарал со генералите за воведување на нето на претходно извршените израелски напади. Индикативно е што Иран ова утро за прв пат се одлучи воено да одговори по израелските воени цели на нејзината територија. Тешко за тоа Москва да не била запозната.
Нов израелски противодговор
После раноутринските напади на про-иранските сили на Израел, тој одговори многу брзо и нападна десетици ирански воени објекти во Сирија кои припаѓаат на елитната единица Ал-Кудс, вклучувајќи го и главното седиште во Сирија, воен камп северно од Дамаск, складиште за оружје “Ал- Кудс “на меѓународниот аеродром во близина на Дамаск, ирански лансиран систем од кој ракетите беа лансирани врз Израел, итн, (информација на: портпаролот на израелската армија на внатрешни работи). Нападнато беше и Сириското ПВО која гаѓала израелски авиони и ракети и покрај израелските предупредувања тоа да не го прават, при што сите израелски воени авиони се вратиле во своите бази. Американските разузнавачки извори велат дека израелските авиони оперирале од либанскиот воздушен простор за да ги минимизираат можните загуби.
Овде би сакал да нагласам дека сега, воопшто не е важно очекуваното, започнатото, вербално иранско-израелски препукувања за воените (не) успеси на едната или другата страна, како и целокупната јавна представа и демонстрација на нивната одлучност. Важно е само едно: Иран навистина реагираше воено по израелското тло за честите израелски напади во Сирија! И тоа е факт од кој во иднина мора да се тргнува, како од нов елемент во сирискиот конфликт, во кој двете страни, секоја на свој начин, се активни учесници. Значи, освен сите претходни внатрешни дубиози, од сега па натаму вниманието ќе треба да се посвети на израелско-иранскиот конфликт на почвата на таа земја. Двете страни ќе настојуваат да го задржат овој конфликт во внатрешноста на територијата на Сирија, ама нејзината ескалација не може да биде исклучена, особено ако го имаме на ум поширокиот регионален и глобален геополитички имиџ и актерите кои го водат главниот збор во него денес. Новата ситуација ќе биде, особено, предизвик за Русија, чија важност за конфликтот на релацијата Тел Авив – Техеран избива на прв план. Москва ќе биде таа сила што ќе ја има главната улога во создавањето на понатамошен тек на ескалација на нивните односи поради силното влијание врз иранската политика во Сирија (Сирија, но и борбата против тероризмот од Блискиот Исток, Москва и Техеран имаат сродни односи), но исто така значително влијание врз Израел станува збор за неговата воена активност во сирискиот воздушен простор.
Дека во сето ова станува збор за добро дизајнирано шоу, исто така, укажува и нејзиниот оперативниот тајминг: прво, американскиот претседател Доналд Трамп “порани” со својата одлука за судбината на иранскиот нуклеарен договор, а наместо најавениот 12-ти мај, одлуката за напуштање на САД од него ја објави на 8 Мај, во пресрет на руското обележување на Денот на победата и планираното заминување на премиерот Нетанјаху на Москва, со што по Русија овој светол и голем ден, го “засени“ проблемот со иранскиот договор во кој одново во прв план на светските медиуми и политика избувна самиот Трамп. Само неколку часа по одлуката на Трамп, Израел го покрена најголемиот воздушен напад врз Сирија во последниве години, а со таков “товар на грбот” Нетанјаху замина во посета на Путин. А, Иран следното утро се одлучи за воен одговор по израелската територија. Би било кажано, премногу важни елементи се концентрирани во многу краток временски период.
Со доаѓањето во Москва, Нетанјаху сакал да го изрази израелскиот пијетет за огромни руски и советски жртви во Втората светска војна и да и се заблагодари на Русија за незаборавниот Холокауст (кој во последниве години често се појавува во некои европски земји, како Франција, ама и не само неа). Ама, Нетанјаху имал и јасна политичка цел на посетата – да го “омекне” рускиот државен врв и да го повика да продолжи со поголема политика на Израел во Сирија и во односите меѓу Русија и Иран. И покрај тоа што Нетанјаху изразил целосно задоволство на крајот од разговорот со Путин, сепак не изгледало како такво. Израел сега е многу загрижен заради најавената руска модернизација на сириската противвоздушна одбрана, т.е нејзината ешалонизација низ опремување со модерни радари и ПЗО и ПРО системи, кои ќе “закрпат” бројни “дупки” во сирискиот воздушен простор што вешто ги користат израелските и американските воздушни сили. Што се однесува до влијанието на Москва врз суспендирањето на идните ирански воздушни напади врз Израел, ова е можно само доколку Израел се откаже од воздушните напади на про-иранските сили на сириската почва. Во спротивно, Техеран сигурно ќе дејствува самостојно и Русија нема да може да го стори тоа или да има право да го ограничи. Но, тешко е да се поверува дека Израел ќе престане со вакви напади, што е потврдено од неодамнешните зборови на нејзините врвни државни и воени претставници за тоа, дека е подобро да се дејствува превентивно отколку подоцна, кога тоа може да биде многу болно дури и за самиот Израел. Иако можеби е разбирливо, таквата израелска доктрина за превентивно делување не е во согласност со меѓународното право (но сега меѓународното право сега се помалку и повеќе се користи денес или селективно и од посилна позиција, што само го забрзува пропаѓањето на повоениот меѓународен поредок). А, тоа, пак, значи дека ирански ракетни напади од Сирија на израелската армија и понатаму можат да се очекуваат, што повторно може да предизвика израелска копнена операции долж границата со Сирија и Либан и да доведе до директна штета на иранските, сириските и либанските сили.
Американците подалеку од дипломатските фрази нема да одат
Сепак, засега да не одиме толку далеку. Заминувањето на Нетанјаху во Москва пред можен “општ конфликт” со Иран јасно укажува на тоа дека таква опасност во реалноста и немало, бидејќи премиерот, како шеф на државата и армијата, во тој случај ќе останел дома. За тоа сведочат и американските разузнавачки извори кои зборуваат за многу очекуваната и ограничена иранска воена акција на израелските воени објекти, кои долго време беа објавени од страна на Иран, и таа земја неодамна го зголеми извозот на своето оружје во Сирија. Но, Иран, сепак, се обидува да избегне отворена војна со Израел, а нејзината главна цел е да ја зачува и зајакне сириската армија и конечно да ги расчисти силите против Асад во централна и јужна Сирија. После тоа, сириската армија и про-иранските сили ќе бидат насочени не кон Израел, туку кон регионот Идлиб (каде се долучува за саудиското идно влијание на Сирија) и источно од реката Еуфрат, каде концентрирани проамериканските сили на сириските курди во рамките на СДФ. И двете задачи горедолу имаат повисок приоритет во Техеран отколку влегување во воен конфликт со Израел.
Исто така, ниту на Израел не му е во интерес да влезе во голема војна со Иран и сега “го повикува Иран да се воздржи од напад” (портпарол на израелската армија, Џонатан Конрикус). Министерот за одбрана, Авигдор Либерман, изјави дека се надева оти конфликтот со иранските сили во Сирија по ноќната размена на нападите во четвртокот нема да продолжи. Значи, ова може да ја потврди тезата дека ова е одлична игра што двете страни му ја покажаа на светот, сакајќи да ги претстават своите позиции. Израел има дополнителни проблеми: повлекувањето на САД од договор со Иран покажа (не) очекувано силно противење од американските сојузници за таков потег и го остави Трамп во целосна изолација, што го загрижува Тел Авив. Во придобивање на подршка на американските сојузници не помогнала ниту претходната јавна презентација на Нетанјаху со “докази“ за иранско лажење за нејзината желба за производство на атомска бомба, која предизвика потсмев на меѓународната јавност и во пракса остана без никаков ефект. На неа се повика само Трамп, спомнувајќи ја како дополнителен аргумент за исправноста на неговата одлука за еднострано повлекување од Договорот. Доколку ЕУ не им се придружи на санкциите на САД против Иран (а тоа е уште поверојатно, дека ќе биде), во вода паѓа и главната израелската цел исто – санкциско казнување на режимот во Техеран, слабеење на нејзината воена моќ и нејзино последователно намалување преку провоцирање на внатрешни социјални и политички (а не надворешна воена интервенција до која нема да дојде ниту од страна на Израел, ниту од Саудиска Арабија, а уште помалку САД која не успева да излезе на крај и со сё сложената криза во Авганистан, и неговата воена авантура со моќен Иран на неговата почвата, секако, не е приоритет и покрај суровите изјави против владата на американскиот државен врв). Преку честите провокации на Иран преку напади врз силите во Сирија, Израел уште порано сакаше да го подтикне иранскиот воен одговор и на тој начин “да и покаже” на Европската унија колкава опасност се заканува од владата во Техеран и принудувајќи го да се придржува кон ставот на Трамп кон Иран и нуклеарниот договор. Техеран трпеливо чекал на одлуката на Брисел да се откаже од повлекувањето на Трамп од договорот, и откако дури се увери дека таквиот одговор по Трамп е негативен, тој одлучи да преземе воена акција на израелската територија. Со ова Техеран и на Европската унија јасно и` покажа до што би можело да доведе откажувањето од Договорот со Иран и дека потегот од Брисел беше правилен. Бидејќи на Европа голема блискоисточна војна најмалку и` одговара.
И воздржаноста на Пентагон на најновата ескалација на израелско-иранските односи, ако ги исклучиме вообичаените фрази за “целосната поддршка на САД за правото на самоодбрана на Израел”, исто така, јасно укажува на комплексноста на ситуацијата во самиот Израел, бидејќи ако ги преведеме фразите во обичен македонски јазик, ова е за дипломатска, а не директна воена поддршка. Американските разузнавачки извори, исто така, се сомневаат во успехот на дипломатската мисија на Нетанјаху во Москва и го советуваат да ја подобри координацијата на нивните потези во Сирија со Москва. Радикализацијата на конфликтите меѓу Израел и Иран може да доведе до опасна спирала за ангажирање во конфликтот и Либан, а потоа и Русија и САД, чии коалициони авиони се речиси идентични со израелските сили, а про-иранските сили во Сирија, исто така, можат да ги нападнат американските трупи во таа земја. Затоа улогата на Русија сега е незаменлива, изјави поранешниот американски амбасадор во Израел Даниел Шапиро. Во четвртокот, на 10 мај, тој напиша на Твитер за следново: “Израел треба со сила треба да одговори на лансирањето на иранските ракети по Голанската висоравнина. Меѓутоа, доколку претпоставиме, ниту една од страните сеуште не сака целосна ескалација, нив треба да им се помогне во де-ескалација. И постои само еден логичен кандидат – Русија. ”
Дали Израел ќе го слуша разумот или ќе тргне во опасна авантура со Иран сѐ уште е тешко да се каже, но несомнено е дека Тел Авив е доста свесен за сите ризици и по самиот себе, а сосема сигурно добро го познава американскиот прагматизам во надворешната политика и недостатокот на цврсти гаранции (без оглед на сегашноста Реторика на Трамп) дека САД секогаш ќе ги следат и, пред сè, не во сценаријата “Армагедон”, дури и ако Израел е подготвен за таква појава. Израел сега се соочува со дополнителна криза на Голанската висоравнина (која и онака правно не е нејзина територија, туку сириска), како и нестабилноста во Појасот Газа и Источниот брег и границата со јужниот дел на Либан. Од друга страна, на Вашингтон повременото израелско воено “чачкање” од страна на про-иранските сили и сириската армија сосема доволно да ги успори своите очекувани операции во јужна Сирија и источно од Еуфрат, каде што на САД сé уште има потреба од време за зајакнување на анти-исламските сили и формирање на независни територии на Дамаск на исток Земјата. Во вакви околности на САД сосема и` едоволно, и за евентуални радикални израелски авантури со Иран, сигурно не е заинтересиран, бидејќи во спротивно неизбежно и самата ќе биде вовлечена во н его, со целосно неизвесна завршница.
Извор:gepolitika/Zoran Meter
