Трамп ѝ даде на војната во Иран четири недели. Сепак, ако конфликтот продолжи, економистите предупредуваат дека еврото би можело да падне, додека истакнатиот економист Даниел Штелтер оди чекор понатаму, предвидувајќи целосна рецесија.
Војната во Иран од крајот на февруари предизвика шок на цените на енергијата, што имаше директно влијание врз цените на нафтата, бензинот, дизелот и гасот.
Зголемените трошоци за потрошувачите и енергетски интензивните индустрии, како што се хемикалиите и металите (производство на челик), дополнително ја оптоваруваат германската економија, која веќе е потресена од неповолни економски прогнози.
Еврото, кое моментално вреди околу 1,16 долари, исто така слабее. Европската валута би можела да биде особено тешко погодена ако се оствари сценариото во кое војната во Иран трае многу подолго од „четирите недели“ што ги објави американскиот претседател.
Економистот Даниел Штелтер предупредува дека „еврото, кое е веќе структурно слабо поради нискиот раст, високиот долг и политичките несогласувања, би се нашло под дополнителен притисок бидејќи капиталот би почнал да се влева во инвестиции поврзани со доларот, кои се сметаат за безбедни засолништа“, изјави тој за Euronews.
Главниот економист на ING Bank, Карстен Брзески, предупредува дека во таков сценарио, доларот прво би пораснал, додека вредноста на еврото би паднала дополнително.
Колку ниско може да падне еврото?
Најлошото сценарио за еврото би било одржлива регионална ескалација на Блискиот Исток, проследена со масовни прекини во снабдувањето со енергија што би ја погодиле Европа.
Во кризни ситуации, инвеститорите имаат тенденција да ги напуштат акциите и да се свртат кон „безбедни засолништа“ како што е американскиот долар. Како што се зголемува побарувачката за средства поврзани со доларот, тој станува повреден, додека еврото губи вредност.
– Ако блокадата во Хормуз трае подолго, односно неколку недели, цената на нафтата би можела да се искачи на 100 долари за барел или повеќе. Во тој сценарио, доларот би се зголемил нагло, а еврото би паднало дополнително, веројатно на околу 1,10 долари, рече Брзески.
Во тој случај, еврото би можело да падне помеѓу 1,10 и 1,12 долари, или дури и значително пониско. Тоа би претставувало значителен губиток на вредноста во однос на доларот, околу пет до осум проценти.
Патувањето во САД, вклучувајќи ги трошоците за хотел, авионски билет и шопинг, тогаш би станало поскапо, а увезените стоки како што се нафтата, електрониката и суровините би чинеле повеќе кога ќе се конвертираат во евра.
Пад од пет до осум проценти во наредните недели би значел најниско ниво на еврото од енергетската криза во 2022-2023 година, предизвикана од инвазијата на Украина.
Овој развој на настаните не мора да значи рецесија конкретно во Германија, но ова најлошо сценарио би било огромен товар за економското закрепнување што моментално се заканува, објаснува Брзески.
Штелтер предвидува уште подрастичен пад.
– Во најлош случај, верувам дека еврото би можело значително да падне под најниските нивоа од кризата во 2022-2023 година и привремено да се лизне под паритетот со доларот, односно на ниво од 0,90 до 0,95 долари за евро – подвлече тој.
Рецесија? Тешки последици за Германија.
Од друга страна, економистот Даниел Штелтер гледа особено тешки последици за Германија во случај на најлошо сценарио, кое би вклучувало блокада што трае неколку месеци, долготрајна војна и уништување на клучната инфраструктура.
– Повисоките цени на енергијата дејствуваат како дополнителен товар, намалувајќи ја потрошувачката и инвестициите. Веќе недоволно индустријализираните земји како Германија би потонале длабоко во рецесија – додека целата еврозона би влегла барем во техничка рецесија – објасни Штелтер.
Прогнозата на Штелтер е дека маржите на профит во енергетски интензивните сектори – хемикалии, челик, автомобилска индустрија и машинско инженерство – би се уривале. Европските берзански индекси веројатно би паднале „многу поостро од американските пазари“.
Бизнис моделот „енергија влегува, индустрија излегува“ повторно би бил под огромен притисок.
Стагфлацијата – висока инфлација во комбинација со слаб раст – би можела да предизвика распродажба на германскиот DAX, бидејќи паничните инвеститори истовремено ќе почнат да го повлекуваат својот капитал.
Колку е подолго заклучувањето, толку се потешки последиците.
Продолженото заклучување би создало нерамнотежа во каматните стапки и на пазарот на обврзници.
„На крајот на краиштата, Европската централна банка (ЕЦБ) би морала повторно да интервенира посилно на пазарот за да спречи нова должничка криза“, вели Штелтер.
Тоа е затоа што „номиналните приноси би можеле да се зголемат поради загриженоста за инфлацијата, но во исто време, притисокот би се зголемил врз високо задолжените земји, вклучително и Франција, поради зголемувањето на премиите за ризик“.
Штелтер предупредува дека дури и „екстремни скокови на цените“ се замисливи во случај на ескалација, како што е напад врз танкери или физичко оштетување на инфраструктурата.
Тогаш би се случил таканаречен настан „црн лебед“, со далекусежни последици како што се ненадејни прекини во снабдувањето или експлозии на цените што би ја потресле глобалната економија.
„Таквиот шок повторно би предизвикал дискусии за рационализација на потрошувачката, запирање на производството и преместување на индустријата во странство“, вели Штелтер.
Извозот би можел да пропадне и покрај поволниот курс на еврото, што теоретски го прави германскиот извоз поевтин.
Причината: глобалната побарувачка опаѓа бидејќи високите цени на енергијата се оптоваруваат со глобалната економија како целина, особено во земјите зависни од енергија како што се Кина, Индија и САД. Како резултат на тоа, претприемачите таму трошат помалку, што значи помалку нарачки за германската индустрија.
Дали е во опасност стабилноста на еврозоната?
Европската централна банка (ЕЦБ) би можела да се најде во непријатна дилема. Нејзиниот законски мандат е да ја одржува инфлацијата на околу 2 проценти на среден рок.
Доколку војната во Иран е краткотрајна, ЕЦБ ќе мора да ги намали каматните стапки за да ја поддржи економијата – пониските каматни стапки ги прават кредитите подостапни, што ги поттикнува инвестициите и потрошувачката.
Меѓутоа, доколку конфликтот трае, ЕЦБ се соочува со проблем. Тогаш нема да може да ги намали каматните стапки како мерка за да ѝ помогне на економијата додека инфлацијата се враќа. Наместо тоа, ќе мора да паузира со намалувањата или дури и да ги зголеми каматните стапки.
Во тој сценарио, еврото ќе остане под притисок, додека економијата ќе го изгуби моментумот. Во најлош случај, стагнацијата и рецесијата ќе станат неизбежни, предизвикувајќи капиталот да избега од Европа.
„Растечките цени на енергијата математички би ја зголемиле стапката на инфлација во еврозоната за најмалку еден дополнителен процентен поен доколку цените останат високи неколку месеци“, објасни Стелтер.
Во исто време, економскиот раст би се срушил, што, според Стелтер, е „класична стапица на стагфлација“.
– Политички, постои растечки притисок за поддршка на високо задолжените земји со ниски каматни стапки и купување обврзници. Ова дополнително ја става ЕЦБ во улога на таен финансиер на државите – како што истакнувам со години. Следејќи ја оваа логика, таков конфликт ги зајакнува сомнежите за долгорочната стабилност на сегашниот монетарен поредок во еврозоната – додаде тој.
Дали има среќен крај?
Брзата деескалација на војната во Иран и завршувањето на конфликтот на Блискиот Исток во рок од четири до пет недели би можеле да го вратат еврото на поповолен девизен курс. Сепак, во моментов е сосема неизвесно кога и како ќе заврши овој конфликт.
Силниот отпор во Иран и спротивставувањето на тамошното раководство на каква било „промена на режимот“ би можеле, во најлош случај, да го продолжат конфликтот со месеци.
– Не би било проблем ако конфликтот заврши за неколку недели, а клучната енергетска инфраструктура во Саудиска Арабија и Катар не претрпи значителна штета – заклучи Стелтер.
Stav
